Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3508A

  • Titres attestés :
    • Tractatus de virtutibus et viciis.
    • Vita Christi.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3508A
    • Paris. BnF, Latin 3508A
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Anselme (saint, 1033-1109)
  • Date de fabrication :
  • Support : Papier ; filigranes : sirène à une queue (ff. 1-143 et 245-291) ; cf. Briquet, Les Filigranes, n° 13859 ; armoiries aux trois fleurs de lys posées deux et une, accompagnées d'un t (ff. 144-243 et 292-303).
  • Composition :
    • 308 ff.
  • Format :
    • 195 × 145 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • cf. Ch. Samaran et R. Marichal, Catal. des mss. en écriture latine, II, 484. Initiales et pieds-de-mouche en couleurs. — Réclames en partie rognées. — Foliotation contemporaine du ms. en chiffres romains et chiffres arabes mêlés. Le f. 12 manque. Le f. 143v est partiellement blanc, sans lacunes. Quelques notes et corrections marginales contemporaines. — Au f. 243v, mention : « l[ittere] 430 ; par[agraphi] 1000 » sans doute compte des lettres et des pieds-de-mouche fait par le rubricateur. 308 ff. 195 × 145 mm.
  • Reliure :
    • Reliure ancienne, parchemin. Titre au dos à demi effacé ; sur la tranche latérale : « Tractatus de vitiis ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-241 Même traité que le ms. Latin 3508, f. 1-304 (bibliographie et auteurs cités).

    F. 1-137 [Tractatus de virtutibus] [De fide] « Fides est tocius spiritualis edificii fundamentum. Sicut ergo fundamentum edificium, sic fides precedere habet in tractatu ceterarum virtutum... » (1-17) ; — [De Spe] (17-42v) ; — [De caritate] (42v-62v) ; — [De justicia] (62v-80) ; — [De prudencia] (80-99) ; — « De temperancia » (99-117v) ; — « De fortitudine... — ... desiderium adversatur » (117v-137).

    F. 137-241 « Sequitur tractatus de septem viciis capitalibus ». [De superbia] « Quoniam criminalium viciorum superbia vendicat... » (137-151v) ; — « De invidia » (en marge) (151v-160) ; — « De ira » (en marge) (160-173) ; — « De accidia » (173-190) ; — « De avaricia » (190-206) ; — « De gula » (206-221v) ; — « De luxuria... — ... eternis ignibus comburendam. Explicit tractatus de viciis... » (221v-241).

    F. 241v-243 Table des deux parties, par chapitres, avec renvoi aux ff. : « De fide, folio primo... — ... propter penam inferni ».

    F. 244-303 Vie du Christ, composée d'extraits des Évangiles : « In principio erat Verbum... [Joh. I, 1] — ... et sermonem confirmante sequentibus signis [Marc. XVI, 20]. Amen... » ; au f. 244, titre du XVIIe s. : « Vita Christi ».

    F. 303-308 Notes de chronologie de l'Ancien Testament : « Sequitur recolletio [sic] annorum ab inicio mundi usque ad Christum. Summa annorum recollecta ab inicio mundi usque ad diluvium secundum hebraicam veritatem... — ... ab inicio mundi... usque ad incarnacionem Salvatoris fluxerunt tantum 4 millia X anni ; et ultra ab Incarnacione fluxerunt mille IIIICLXVII anni et ita anno ab Incarnacione Domini mil IIIIC LXVII fluxerunt a principio mundi V millia annorum et LXXVII, quo anno fuit iste liber scriptus ».

Intervenant

Autres intervenants

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • LESCUYER, Mathieu (1999), "Guillaume Ranchin (1559-1605), érudit protestant et gallican. Sa bibliothèque et sa famille", Bulletin de la Société de l'Histoire du Protestantisme français, 145, p. 323-358, ici p. 354, 357 (https://www.jstor.org/stable/43497394)

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Fides est totius spiritualis aedificii fundamentum...

    f. 1

    Quoniam criminalium vitiorum superbia vindicat principatum...

    f. 137

    Summa annorum recollecta ab initio mundi usque ad diluvium secundum hebraicam veritatem...

    f. 303

    AESOPUS -- Extraits des Fables d'après les mss.
    AMBROSIUS MEDIOLANENSIS ep. (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss. :
    ANSELMUS CANTUARIENSIS archiep. (s.) -- De Veritate. Extraits à lui attribués par les mss.
    ARISTOTELES -- Extraits à lui attribués par les mss.
    AUGUSTINUS HIPPONENSIS ep. (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    AVICENNA -- Extraits à lui attribués par les mss.
    BALUZE (Étienne) -- Possesseur
    BEDA VENERABILIS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    BIBLIA SACRA -- Extraits Excerpta evangelica de vita Christi
    BIBLICA -- Vetus Testamentum Chronologia
    BOETIUS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    CASSIANUS (s. Johannes), Massiliensis -- Extraits à lui attribués par les mss.
    CASSIODORUS (Magnus Aurelius) -- Extraits à lui attribués par les mss. :
    CATO (Pseudo-) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    Chronologie -- Notes
    CICERO (Marcus Tullius Cicero) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    CISTERCIENS (Ordre des). Chapitres généraux (1321-1325) -- Liber de initiis Ordinis Cisterciensis (excerpta)
    CONRADUS DE HALBERSTADT, O.P. -- De Virtutibus et vitiis
    CYPRIANUS CARTHAGINENSIS ep. (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XVe s.)
    DÉCORATION -- Rubricateur Compte d'initiales et de pieds-de-mouche exécutés par lui
    EPICURUS -- Extraits attribués par les mss.
    EUSEBIUS CAESARIENSIS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    « Exempla » -- de virtutibus et vitiis
    FILIGRANES -- Armoiries Fleurs de lis (3) avec un t appendu
    FILIGRANES -- Sirène tenant d'une main un miroir
    FLORILEGES (Auteurs sacrés et profanes) -- De Virtutibus et vitiis
    FLORILEGES PATRISTIQUES -- De Virtutibus et vitiis (tractatus diversi)
    FULGENTIUS MYTHOGRAPHUS (Fabius Planciades) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    GERARDUS DE FRACHETO, O.P. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    GREGORIUS Magnus I (s.), papa -- Extraits à lui attribués par les mss.
    GUALTERUS CASTELLIONENSIS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    GUILLELMUS MALMESBURIENSIS, O.S.B. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    HELINANDUS FRIGIDIMONTIS, O. Cist. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    HERACLITUS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    HIERONYMUS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    « HISTORIOLOGUS » -- Extraits attribués par les mss.
    HUGO GRATIANOPOLITANUS ep. (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    HUGO DE SANCTO VICTORE -- Extraits à lui attribués par les mss.
    DE INITIIS ORDINIS CISTERCIENSIS -- Extraits attribués par les mss.
    INNOCENTIUS III, papa (Lotharius Signiensis) -- Extraits à lui attribués par le ms.
    ISIDORUS HISPALENSIS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    JACOBUS DE VITRIACO, card. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    JESUS CHRISTUS -- Vita Jesu Christi
    JUVENALIS (Decimus Junius) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    LIBER EXEMPLORUM -- Extraits à lui attribués par les mss.
    MARCUS GRANDIMONTIS abbas -- Extraits à lui attribués par les mss.
    MARIALE MAGNUM -- Extraits attribués par les mss.
    ORIGENES -- Extraits ou citations à lui attribués par les mss.
    OVIDIUS (Publius Ovidius Naso) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    PETRUS ALPHONSI -- Extraits à lui attribués par les mss.
    PETRUS BLESENSIS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    PETRUS COMESTOR -- Extraits à lui attribués par les mss. :
    PETRUS DAMIANUS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss. :
    PETRUS LOMBARDUS, Parisiensis ep. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    PETRUS RIGA -- Extraits à lui attribués par les mss. :
    QUINTILIANUS (Marcus Fabius Quintilianus) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    RELIURE -- Reliures XVIIe s.
    RELIURE -- Reliure Parchemin naturel sur carton
    RELIURE -- Éléments annexes Titre manuscrit au dos de la reliure
    RELIURE -- Éléments annexes Titre manuscrit sur la tranche latérale
    RELIURE -- Éléments annexes : Titre manuscrit sur la tranche supérieure
    RICARDUS DE SANCTO VICTORE -- Extraits à lui attribués par les mss.
    SENECA (Lucius Annaeus Seneca) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    SIGEBERTUS GEMBLACENSIS, O.S.B. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    « SUMMA DE VITIIS » -- Extraits attribués par les mss.
    VALERIUS MAXIMUS -- Extraits attribués par les mss
    Vertus -- Sur les vices et les vertus
    Vices -- Florilèges sur les vices et les vertus
    VINCENTIUS BELLOVACENSIS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    VITAE FRATRUM EREMITARUM -- Citations
    VITAE PATRUM -- Citations
    VULFRAMNUS SENONENSIS ep. (s.). Gesta -- Extraits attribués par les mss.

Source des données