Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q255221
Manifeste IIIF
Numérisation intégrale
Parch., XIe s., 128 ff., 238 x 165 mm, sauf f. 63, ajouté, 236 x 147 mm. Au f. 60v°, tête d'homme de face dessinée dans l’initiale H. Abondantes gloses marginales et interlinéaires de plusieurs mains contemporaines.
Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI
f. 2: //Ita tamen ut hoc
f. 1; Svetonivs, Vita Horatii (recension brève)
titre: «VITA ORATO FLACCI HĘC EST ».
inc.: «Horatius Flaccus Venusinus patre ut ipse tradit ».
plusieurs passages sont omis.
expl.: «... et conditus est extremis Esquiliis iuxta Mecenatis tumulum » (éd. F. Klingner, Q. Horati Flacci Opera, Teubner, 1959 (et 1970), p. 1*-4*, cf. pour la recension brève, M. Lenchantin, op. cit. infra).
f. 1-1v°: Vita Horatii (remaniée)
titre: «ITEM VITA ORATII ».
inc.: «Horatius p‹oeta› dubium est utrum Apulus an etiam Venusinus fuerit... »
expl. incomplet: «... uno tantum morbo laborabat sicut et Virgil‹ius› impatiens enim libidinis fuit» (éd. H. J. Botschuyver, Scholia in Horatium codic. Parisin. 7972, 7974, 7971, Amsterdam, 1935, p. 1-2, l. 10).
f. 1v°: Ps. Acro, Vita Horatii II
titre: «ITEM».
inc.: «HORATIVS FLACCVS LIBERTINO PATRE NATUS IN APULIA... ».
expl.: «... Acron autem melius omnibus » (7 lignes).
- Ps. Acro, Expositio metrica in Horatium (extrait).
suit sans séparation la Vita précédente.
inc.: «Metrum asclepiadeum quod constat spondeo duobus... ».
expl.: «... ex pentimemeri herigica (corrigé en «heroica») ex duobus dactilis » (2 lignes et demi - éd. O. Keller, Pseudo-Acronis scholia in Horatium..., Teubner, 1902, p. 13).
- ‹Expositiones metricae in Horatium›.
suivent sans séparation le texte précédent.
1) «Erotice. amatorie. Pracmatice. Causatiue... / ... laudatiue et deprecatoriȩ».
2) «Monocolos est quotiens odes uno metro... / ... Tricolos uel tetracolos in qua post duos aut tres uersus alia inchoantur metra » (4 lignes).
f. 1v°-2: Ps. Acro, Vita Horatii I
inc.: «HORATIVS Quintus Flaccus praecone patre natus... ».
expl.: «... quia egloga Virgil‹ii› bucolicorum est ».
f. 2: Ps. Acro, Expositio metrica in Horatium (extrait).
l. 7 inc.: «Decem et nouem tantum Odas uariis Oratius metrorum... ».
l. 14 expl.: «... et XX cantibus quorum primordia subnotaui. Iam satis. Mercuri» (8 lignes - éd. cit. O. Keller, 1, p. 4-5, l. 5).
- suivi sans interruption d'un autre texte:
texte: «Siue aliter ex epitrito secundo coriambo et bachio ‹cf. Expos. metrica, ed. cit., p. 8, l. 2 et 3›. Quartus autem uersus qui huic metro coheret adonius uocatur, constat autem dimetro exametro catalectico. Siue diapodia dactilice quȩ posterior pars sit uersus heroici constat autem ex dactilo et spondeo Terruit urbem (2 lignes et demie - Horativs, Carmina seu Odae, I, 2, 4, l. 14-17).
- Diomedes, Ars grammatica (extraits).
pas de titre.
l. 18, inc.: «Satira dicitur apud Romanos carmen maledicum et ad carpendum uicia hominum... ».
l. 22: le texte passe de: «... ac saturitate rei satyra uocabatur» (Keil, Gramm. lat., I, 1857, p. 486, l. 1) à «Alii autem putant dicta a lege satira... » (ed. cit., p. 486, l. 10).
l. 24 expl.: «... multa simul poemata comprehendantur» (III, ed. cit., p. 485, l. 30-486, l. 1 et 486, l. 10-13).
- ‹De lyricis carminibus› (Scholia Parisina in Horatium) (extraits).
inc.: «Lirica carmina dicta sunt a lyra que a Mercurio hoc modo inuenta est... ».
expl.: «... quod uariis pedibus uariisque carminibus libros componant» (l. 24-31 - éd. H. J. Botschuyver, op. cit., 1935, p. 2, l. 9-24).
- f. 2v°-128v: Horativs, Opera (cum glossis - ms. U des éditions).
la plupart des gloses sont tirées des commentaires du Ps. Acro, de Porphyrio, des manuscrits de Paris utilisés par Botschuyver, ed. cit., du ms. Paris, BNF, lat. 7975 et de sources variées dont Boethivs etc., cf. M. Massaro, op. cit. infra.
f. 2v°-48v°: Carmina seu Odae.
titre: f. 3: «‹Q›VINTI ORATII FLACCI CARMINVM LIBER PRIMVS ».
(gloses) f. 2v° (à pleine page avec signes de renvoi au texte du f. 3).
inc.: «Metrum asclepiadeum constans spondeo duobus choriambis pirrichio siue iambo... / ... odes uno metro sine alterius admixtione » (2 lignes).
(en marge) «Mecenas odes ».
- «Prima odes. Hac ode Mecenatem alloquitur. Indicans alium alio studio teneri quȩ appetantur uel lucri... » (Porphyrio, Comment. - éd. G. Meyer, Teubner, 1874, p. 2).
l. 5: «Mecenatem autem ait atauis regibus editum quod a nobilibus Etruscorum ortus sit et contempsisse dicitur senatoriam dignitatem... » (Ps. Acro, ed. cit., p. 13).
f. 3, marge droite, début effacé: «‹In commemoratione parentum et lau›datio inuenitur. Vt Virgil‹ius›: Per te per qui (?) tuos qui te genuere parentes... » (Ps. Acro, ed. cit., p. 13; ces trois gloses sont publiées par M. Lenchantin De Gubernatis et D. Bo, op. cit. infra, p. XXI, n. 2).
f. 16v°: texte, lib. II, titre: «Incipit liber secundus ad Asinium Pollionem consularem uirum. Pracmatice tetracolos ».
(glose, marge gauche): «Metrum duobus uersibus alchaicum, tercius iambicus ypercatalecticus, Quartus pindaricus. Ad Asinium Pollionem scribit consularem poetice et rethorice peritum... » (Ps. Acro, ed. cit., p. 137).
f. 48v° (gloses) expl. marge droite: «Idest (?) primum deos laudamus deinde more patrum duces qui cum uirtute perierunt aut cum gloria mortui sunt deinde te o Auguste» (cf. IV, 15, 28).
«Lidiis tibiis canebantur leta Frigiis tristia -Tres modi sunt tybiarum ionicum, barbarum (au-dessus: «id est Frigium»), Lidium (corrigé en «Lidicum»?) (IV, 15, 30 - Ps. Acro, ed. cit., p. 375-376).
- «Progeniem Veneris Id est Iuliam gentem que ab Iulo nepote Veneris exorta est » (IV, 15, 13 - Porphyrio, ed. cit., p. 142).
f. 48v°-59: Epodon liber.
titre: «Incipit Epodon ad MECENATEM ».
(glose) marge gauche: «IBIS LYBVRNIS. Metrum iambicum. Primus uersus ex exameter siue trimeter, secundus uero tetrameter dimeter, qui epodus dicitur id est in uno pede minor» (Ps. Acro, ed. cit., 1, f. 377).
- «Mecenatem deducit ad bellum euntem cum Augusto contra Antonium. Ad Accacium prelium iturus Cesar Augustus Lyburnis preposuit Mecenatem... » (cf. pour le début Ps. Acro, ed. cit., p. 378).
f. 59, marge droite, expl.: «... et artis mee circa te impotentiam uelut miserando flebo» (Ps. Acro, ed. cit., p. 468, fin., cf. aussi avec var. Porphyrio, ed. cit., p. 178).
(dernière glose). «Plorem artem meam non habentem in te exitum, non possum plorare artes meas non habentes exitus in te quȩ possint animas ab inferis excitare possint quȩ lunam deducere » (cf. aussi avec var. Porphyrio, ed. cit., p. 178).
f. 59-60v°: Carmen saeculare.
titre: «Incipit carmen saeculare quod patrimi et matrime cantarunt in choro puellarum et puerorum ad Apollinem et Dianam. Proseutice Tetracolos ».
(gloses) inc. marge droite: «METRVM TRES SAPHICI QUARTVS DIPODIA » (pour l'édition du texte des gloses, cf. M. Massaro, op. cit. infra).
«Dictos uel dicendos tetrastrophos idest cantus duobus generibus metri compositus... / ...et spondeo pedibus terminatur» (7 lignes).
- «Hoc autem carmen ideo seculare dicitur quia cum ludos seculares Augustus celebraret secundum ritum... » (Ps. Acro, ed. cit., p. 470; Porphyrio, ed. cit., p. 178).
expl. f. 60v° marge sup.: «ORDO. Hec Iouem sentire et ceteros deos spem bonam et certam domum reporto et ego et chorus doctus laudes dicere Phebi et Diane » (Porphyrio, ed. cit., p. 182).
- «Id est hec uelle Iouem et ceteros deos satis credo » (Ps. Acro, ed. cit., p. 480).
f. 60v°-69v°: De arte poetica.
titre f. 61: «Quinti Oratii Flacci carminibus liber quartus explicit. INCIPIT DE ARTE POETICA».
(gloses) inc. f. 60v° (à pleine page): «Terminatis IIIIor carminum libris composuit istum quintum de arte poetica ad quendam Pisonem poetam in quo uicia supersticiosorum poetarum... » (Botschuyver, ed. cit., p. 423, l. 1-15).
ligne 9, en marge: «ALITER » (glose): «De inequalitate operis loquitur et dat precepta scribendi poema... » (Ps. Acro, ed. cit., 2, p. 309).
f. 63-63v° seulement des gloses sur 2 colonnes.
(gloses) expl. f. 69v° marge gauche: «... ita malus poeta quemcumque potest retinere ad audiendum non dimittit quousque infectum [sic] habet tedio angoris » (Botschuyver, ed. cit., p. 454, l. 4-8).
f. 69v°-104: Sermones seu Saturae.
titre: «INCIPIT LIBER PRIMVS SERMONVM ORATII ».
(glose) au-dessus du titre en interligne: «Isti libri dicti sunt sermonum quia vili sermone sunt non tumenti et quia ad presentes scribuntur... » (Ps. Acro, ed. cit., 2, p. 1).
marge gauche: «Plerique satyram a lance que plena diuersis frugibus... (Ps. Acro, ed. cit., 2, p. 1-2).
plus bas: «Mirari se ait tantam esse hominum inconstantiam ut omnibus... » (Porphyrio, ed. cit., p. 183).
(glose) expl. f. 104, marge droite: «... nisi nobis narraret causam quare partes earum attulisset et non integras [sic]» (Ps. Acro, ed. cit. 2, p. 204) - «Quia in clunibus habent aliquid minus iocundum » (Ps. Acro, ed. cit. 2, p. 204, l. 11-12).
f. 104-128 v°: Epistulae.
titre: «Incipit epistularum liber primus ad Iulium Florum ».
(gloses) inc. en interligne: «Apparet Horatium hortatu Mecenatis hos etiam libros scripsisse. Prima sunt camena id est in principio operis mei id est ultima Virgilius... » (Ps. Acro, ed. cit., p. 205).
(gloses) expl. f. 128 marge droite: «Quid prodest duarum te non esse cum in ceteris ‹uitiis› hereas ac tenearis » (II, 205 - Porphyrio, ed. cit., p. 342).
f. 128v°, marge gauche: «Lemures sunt umbre hominum multe sunt note ante diem uagantes... id est parentalia qua mense Maio pertriduum celebrari solent instituit» (Ps. Acro, ed. cit., 2, p. 308).
Origine: peut-être allemande (selon Munk Olsen, op. cit. infra), écriture assez régulière, d'une seule main, plus grosse et épaisse pour le texte d'Horace; gloses, corrections et commentaires de plusieurs mains.
Possesseurs: un nom figure au bas du f. 128v°: «Dorato »; le cardinal Jean Jouffroy, évêque d'Arras puis d’Albi († 1473), d'après les annotations marginales; acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1550 et 1590, le manuscrit porte au verso du plat antérieur le n° «43*», correspondant à une liste complémentaire établie par les Ranaldi et aujourd'hui disparue.
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index