Angers. Bibliothèque municipale, Ms. 298

  • Titre attesté :
    • GREGORIUS, Moralia in Job ; Flores classicae ; BOETHIUS, Consolatio philosophiae ; etc.
  • Autre libellé du document :
    • ANGERS, Bibl. mun. 298 (289)
    • ANGERS, Bibliothèque municipale, 0298 (0289)
    • Angers, Médiathèque Toussaint, 298 (0289)
    • Angers. BM, Ms. 298
    • Angers. Bibliothèque municipale, 298 (289)
    • Angers. Bibliothèque municipale, Ms. 298
    • France, Angers, Médiathèque Toussaint, 298 (0289)
  • Conservé à : Angers. Bibliothèque municipale
  • Langues : latin
  • Auteur : Grégoire I (pape, 0540?-0604) | Boèce (0480?-0524)
  • Date de fabrication :
  • Lieu de fabrication :
  • Support : parchemin
  • Aspects codicologiques :
    • 223 x 135 ; 146 f.

Numérisations

Certains Manifestes IIIF sont enrichis et peuvent contenir un index, une recherche plein texte, ou des annotations. Ils sont signalés ci-dessous par un astérisque au niveau du logo IIIF. Qu'est-ce qu'un Manifeste IIIF ? open_in_new

Collection IIIF

Manifestes IIIF dans cette collection

Numérisation intégrale

Numérisation partielle

Numérisation de la reliure

Aspects codicologiques

  • Parch., XIIe s. (2e moitié), 146 ff. (+ f. 25 bis et 119 bis ; aux f. 145, 146 v° et verso du plat sup. essais de plume), 215/220 X 132/135 mm., just. : 152/160 X 92/98 mm., 33/34 long. lignes, sauf f. 145-146 v°, 2 col., réglure à la mine de plomb. Cahiers : 1-48, 58, 6-188, 198(-2), signés II-VII (f. 9-46) et VIII-X (f. 102-118) au début de chaque cahier au milieu de la marge inf., sans réclames ; nombreuses lacunes et interversions de cahiers : les f. 38-53 v° doivent être lus après le f. 101 v°. Titres en capitales et onciales ; initiales dans le texte rehaussées de jaune, titres en marge rehaussés aussi de jaune ; aux f. 145 et 146, emplacements des initiales laissés en blanc sans lettres d’attente ; notabilia d’une main contemporaine aux f. 1-101. Titre ancien sur le plat sup. de la reliure : « EX MORALIBVS / GREGORI IN IOB / SENTENTIAE ». Reliure en parchemin très jauni sur ais de bois épais avec traces de 2 fermoirs sur le plat sup.

    inc. : « frater fui draconum... » (f. 2).

    expl. : «... Germania prima habet » (f. 145 v°).

    : « ciuitates IIII... » (f. 146).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XLI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XLI

  • ~ f. 1-101 v° : GREGORIVS MAGNVS, Moralia in Iob (Clavis n° 1708, extraits).

    titre : « SENTENCIȨ EXCEPTȨ [sic] DE MORALIBVS IOB bonȩ et utiles ».

    inc. : « Diuinus sermo sicut misteriis prudentes exercet, sic plerumque superficie... » (Epistula ad Leandrum, 4 — P. L., 75, col. 515 A).

    ligne 6 : « Erubesce Sidon ait mare. In Sidone quippe figuratur stabilitas... » (préf. § 5 — éd. cit. col. 518 D).

    f. 1 v°, ligne 28 : « Non ualde laudabile est bonum esse... » (I, 1 — éd. cit., col. 529 A).

    f. 37 v° : «... hanc iusti in uirtutis sacrificium uertunt // » (X, 29 — éd. cit., col. 947 C).

    plusieurs feuillets manquent.

    f. 54 : « // Sepe dixisse me memini, quoniam beatus Iob... » (XVII, 1 — P. L., 76, col. 9 A).

    f. 101 v° : «... et nisi diuina gratia fulciat ad custodiendum difficilia. Recte ergo // » (XXIV, 25 — éd. cit., col. 318 CD).

    plusieurs feuillets manquent.

    f. 38 : « // Aliter seruis suis Dominus loquitur... » (XXVIII, 1 — éd. cit., col. 447 A).

    f. 53 v° expl. mutilé : «... ad sua obsequia ex intima cogitatione conuertit // » (XXXI, 8 — éd. cit., col. 578 D).

    f. 102-145 : ‹Florilegium classicum›.

    titre : « Excerta de libris Poetarum In quibus Stultus errat et Sapiens exercetur ».

    f. 102-108 : ‹HORATIVS, Opera› (extraits).

    f. 102-104 : ‹Carmina seu Odae›.

    inc. : « Audax omnia perpeti... » (I, 3, 25).

    expl. ligne 20 : «... Inclusit uolucris dies » (IV, 13, 16).

    f. 104 : ‹Epodon liber›.

    inc. ligne 20 : « Haud parauero

    Quod aut auarus... » (I, 32-33).

    expl. ligne 27 : «... Inultus ut flebo puer » (VI, 16).

    f. 104-104 v° : ‹De arte poetica›.

    inc. ligne 27 : « Pictoribus atque poetis... » (9).

    expl. ligne 18 : «... inuitum qui seruat idem facit occidenti » (467).

    f. 104 v°-106 v° : ‹Sermones seu saturae›.

    inc. ligne 19 : « Qui fit Mecenas ut nemo quam sibi sortem... » (I, 1, 1).

    expl. ligne 12 : «... Nil seruile habet gule parens » (II, 7, 111).

    f. 106 v°-108 : ‹Epistulae›.

    inc. ligne 12 : « Ceruus equum pugna melior communibus herbis... » (I, 10, 34).

    expl. ligne 29 : «... Sunt qui non habeant est qui non curat habere » (II, 2, 182).

    f. 108 : ‹Sermones seu Saturae›.

    inc. ligne 29 : « Sapiens uitatu quidque petitu... » (I, 4, 115).

    expl. ligne 32 : «... Verum hic impransi mecum disquirite » (II, 2, 7).

    f. 108 v°-110 : SALLVSTIVS, Opera (extraits).

    titre : « De Salustii libris ».

    f. 108 v°-109 v° : ‹De coniuratione Catilinae›.

    inc. : « Diuitiarum et forme gloria fluxa atque fragilis est... » (1 § 4).

    expl. ligne 1 : «... Audacia pro muro habetur » (58 § 17).

    f. 109 v°-110 : ‹De bello Iugurthino›.

    inc. : « Falso queritur de natura sua... » (1 § 1).

    expl. ligne 24 : «... cum gallis pro salute non pro gloria pugnauerunt. Explicit de Salustio » (114 § 2).

    f. 110-113 : IVVENALIS, Saturae (extraits).

    titre : « DE IUUENale ».

    inc. ligne 25 : « Aude aliquid breuibus giaris et carcere dignum... » (I, 73).

    expl. ligne 1 : «... Nunquam aliud natura, aliud sapientia dicet. Explicit » (XIV, 321).

    ~ f. 113-116 v° : BOETHIVS, Consolatio Philosophiae (Clavis n° 878, extraits).

    titre : « DE BOECIO INCIPIT ».

    inc. ligne 2 : « Mors hominum felix quȩ se nec dulcibus annis... » (I, metrum 1, 13 — éd. L. Bieler, Anicii Manlii Seuerini Boethii Philosophiae consolatio (Corpus Christianorum, Series Latina, 94), Turnhout, 1957, p. 1).

    expl. normal ligne 30 : «... cum ante oculos agitis iudicis cuncta cernentis Explicit » (V, 6, 48 — éd. cit., p. 105).

    f. 116 v°-118 : LVCANVS, De bello ciuili (extraits).

    titre : « INCIPIT de LUCANO ».

    inc. ligne 31 : « Summis est negatum stare diu... » (I, 70-71).

    expl. ligne 17 : «... Aere merent paruo. Explicit » (X, 409).

    f. 118-122 : CICERO, De amicitia (extraits).

    titre : « Tullio INCiPiT ».

    inc. ligne 17 : « Existimare debes omnium oculos in te esse coniectos... » (2 § 6).

    expl. normal ligne 21 : «... nichil amicicia prestabilius esse putetis. Explicit DE TVLLIO » (27 § 194).

    f. 122-125 : TERENTIVS, Comoediae (extraits).

    titre : « INCIPIT DE TERENTIO ».

    f. 122-122 v° : ‹Andria›.

    inc. ligne 22 : « Arbitror id adprime in uita esse utile... » (60-61).

    expl. ligne 19 : «... Solus es quem diligant di » (973).

    f. 122 v°-123 : ‹Eunuchus›.

    inc. ligne 20 : « Que res in se neque consilium neque modum... » (57).

    expl. ligne 28 : «... quanto minus mihi spei est tanto magis amo » (1053).

    f. 123-124 : ‹Heautontimorumenos›.

    inc. ligne 28 : « Eum esse questum in animum induxi maxumum... » (prol. 49).

    expl. ligne 16 : «... Ad me recipio » (1056).

    f. 124-124 v° : ‹Adelphoe›.

    inc. ligne 16 : « Profecto hoc uere dicunt... » (28).

    expl. ligne 12 : «... hanc maculam nos decet effugere » (954-955).

    f. 124 v° : ‹Hecyra›.

    inc. ligne 14 : « Per pol quam paucos repperias meretricibus... » (58).

    expl. ligne 28 : «... eius incommoda equum ferre est » (840).

    f. 124 v°-125 : ‹Phormio›.

    inc. ligne 29 : « Cuius tu fidem in pecunia perspexeris... » (60).

    expl. ligne 20 : «... Age nunc age Phormionem qui uolet lacessito. EXPlicit de TereNCio » (1027).

    f. 125-127 : VERGILIVS, Opera (extraits).

    titre : « Incipit de VIRgilio ».

    f. 125-126 : Aeneis.

    inc. ligne 21 : « O passi grauiora, dabit deus his quoque finem... » (I, 199).

    expl. ligne 4 : «... Este boni quoniam superis aduersa uoluntas. Explicit de ENEide » (XII, 647).

    f. 126-127 : Georgica.

    titre : « Incipit de Georgicis ».

    inc. ligne 5 : « Labor omnia uincit... » (I, 145).

    expl. ligne 18 : «... que sunt, que fuerunt, que mox uentura trahantur. ExPlicit de Georg‹icis› » (IV, 393).

    f. 127 v°-129 v° : SENECA rhetor, Controuersiae seu Declamationes (extraits).

    titre : « Incipit de libris Senece. PRIMVM de libro DeclaMationum Quem ad filios dirigit ».

    inc. : « Memoria est res ex omnibus animi partibus maxime delicata... » (I, préf. § 2).

    expl. ligne 14 : «... Nichil non licet pro republica facere. Explicit de declam‹ationibus› » (Excerpta controuersiarum, X, 6).

    f. 129 v°-130 : Ps. SENECA, De paupertate (extraits).

    titre : « Incipit de Paupertate ».

    inc. ligne 15 : « Cui [sic] cum paupertate bene conuenit... » (éd. F. Haase, L. Annaeus Seneca Opera quae supersunt (Supplementum), Leipzig, Teubner, 1902, p. 56).

    expl. ligne 20 : «... ut fama pecunie nos etiam nocitura delectet. Explicit » (éd. cit., p. 59).

    f. 130-132 : SENECA, De remediis fortuitorum (extraits).

    titre : « Incipit de remediis Fortuitorum. Primum de Morte ».

    inc. ligne 21 : « Morieris. Ista hominis natura est, non pena... » (2 § 1).

    expl. ligne 15 : «... Felix est qui non aliis uidetur sed qui sibi. Explicit » (16 § 9).

    f. 132-133 : Ps. SENECA, Liber de moribus (extraits).

    titre : « Eiusdem De MoriBUS INCiPit ».

    inc. ligne 16 : « Educatio et disciplina mores facit et idem sapit... » (2 — F. Haase, op. cit. supra, p. 60 ; E. Woelfflin, Publilii Syri sententiae ad fidem codicum optimorum primum..., Accedit incerti auctoris liber qui uulgo dicitur de moribus, Leipzig, Teubner, 1879, p. 136).

    expl. ligne 14 : «... illius ira querit ad nocendum occasionem. Explicit » (52 — F. Haase, op. cit., p. 62 (la dernière phrase manque) ; E. Woelfflin, op. cit., p. 140).

    f. 133-135 v° : MARTINVS BRACARENSIS seu Ps. SENECA, Formula uitae honestae (Clavis n° 1080, extraits).

    titre : « DE Quatuor uirtutibus incipit ».

    inc. ligne 15 : « Quatuor uirtutum species multorum sapiencium sententiis... » (1 — éd. C. W. Barlow, Martini episcopi Bracarensis opera omnia, Londres, 1950, p. 237).

    expl. ligne 7 : «... insaniam aut deficientem puniat ignauiam. Explicit de quatuor uirtutibus » (10 — éd. cit., p. 250).

    f. 135 v° : Ps. VARRO, Sententiae (extraits).

    titre : « Dicta Varronis ».

    inc. ligne 8 : « In multis contra omnes sapere... » (10 — éd. P. Germann, Die sogenannten Sententiae Varronis, Paderborn, 1910, p. 30).

    expl. ligne 17 : «... Sic studentum ut propter id natum te putes » (151 — éd. cit., p. 40).

    f. 135 v°-136 : ‹Sententiae›.

    suivent sans séparation le texte précédent.

    inc. lignes 17-18 : « Liba res est communitas et nesciens pati dispendium cum in alterum participata diffunditur... ».

    expl. ligne 33 : «... Ab eloquentia facilis in omnes artes discursus est instruit enim quos sibi non exercet » (non identifiées).

    f. 136-136 v° : SENECA rhetor, Controuersiae seu Declamationes (extraits).

    suivent sans séparation le texte précédent.

    inc. ligne 33 : « Finierat totus orbis nisi iram finiret... » (I, 1 § 6).

    expl. ligne 18 : «... quantam uim esse patet que inter obstantia erumpit » (X, 1 § 4).

    à la fin : « Explicit de declamationibus ».

    f. 136 v°-145 : SENECA, Epistulae ad Lucilium (extraits).

    titre : « Incipit de epistulis ad Lucilium ».

    inc. ligne 19 : « Quis ferat in egestate fastidium... » (ep. 58 § 1).

    expl. ligne 5 : «... quisquis senex ad sapientiam peruenit, annis peruenit » (ép. 68 § 14).

    f. 145-145 v° : ‹POLEMIVS SILVIVS, Nomina prouinciarum›.

    inc. col. 1 : « In Italia prouincie sunt numero XVII... ».

    expl. col. 1 : «... Flauia, Maximia, Valentiana » (éd. A. Riese, Geographi latini minores, Heilbronn, 1878, p. 130-132 ; T. Mommsen, Chronica Minora I (M. G. H., Auct. antiq. 9), Berlin, 1892, p. 535-542).

    f. 145 v°-146 v° : Notitia Galliarum.

    titre : « Hec sunt nomina ciuitatum harum regionum ».

    inc. col. 1 : « Prouincia Lugdunensis prima habet ciuitates numero V... ».

    expl. col. 1 : «... ‹c››iuitas Celemensium. ‹C‹iuitas Vinsiciensium id est Ventio » (éd. A. Riese, op. cit., p. 141-144 ; T. Mommsen, op. cit., p. 584-612 ; F. Glorie, Itineraria et alia geographica (Corpus Christianorum, Series Latina, 175), Turnhout, 1965, p. 386-406).

Intervenants

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine : française, peut-être de l’abbaye Saint-Aubin, écriture régulière.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XLI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XLI

  • Possesseur : abbaye Saint-Aubin d’après l’ex-libris au f. 1, marge inf. : « Ex libris Monasterii S. Albini Andeg‹auensis› cong‹regationis› S. Mauri» (XVIIe-XVIIIe s.) ; cotes anciennes « 205 bis » et « 230 » sur des étiquettes collées au revers du plat supérieur.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.


Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • Cat. gén., 31, Paris, 1898, p. 290
    • L. D. Reynolds, The medieval tradition of Seneca’s letters, Oxford, 1965, p. 105 n. 15
    • B. Munk Olsen, Vergil i Middelalderen (Museum Tusculanum, 32-33, 1978, p. 107-108)
    • B. Munk Olsen, Les classiques latins dans les florilèges médiévaux antérieurs au XIIIe siècle (Rev. hist. textes, 9, 1979, p. 89-91
    • B. Munk Olsen, L’étude des auteurs classiques, 1, Paris, 1982, p. 137 n° [C. 8], 435 n° [C. 3], 561 n° [C. 4] ; 2, 1985, p. 25 n° [C. 1], 314 n° [C. 4], 384 n° [C. 7], 599 n° [C. 2], 671, n° [C. 5], 701 n° [C. 1], 843-844 n° [C. 1].

Vie du document

Sources des données