Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Chig.H.VII.231

Aspects codicologiques

  • Papier (filigranes var. Briquet n° 2667: Ferrare, 1447 et 8440: Lucques, 1454), XVe s. (a. 1456), V + 62 ff. + 6 ff. blancs, 306 x 115 mm. Abondantes gloses marginales de la main du copiste aux f. 1-43 v°, à pleine page au f. 14 v°, et de diverses écritures humanistiques cursives contemporaines. Les f. 2 et 3 ont été encartés postérieurement.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 1-1 v°, 4-60: Ovidivs, Heroides (I-XIV, XVI-XXI, 12).

    titre: «P. Ouidii Nasonis Sulmonensis Penelopes ad Vlixem».

    (add. dans la marge supér.): «Heroidum liber incipit».

    (glose) inc. f. 1 en marge: «Vlixes fuit dux Naricie hic Penelope inuitat maritum suum, ad repatriandum...».

    (Her. Il) inc. f. 5 en marge: «Hic Philis ponit querimoniam suam intendens hortari Demofonta...» et en bas (autre main): «Intentio generalis Ouidii in hac epistola est reprehendere Phyliam et alias puellas».

    f. 41 en marge de l'Her. XV: «Explicit liber primus continens in se quatuordecem missiuas sine responsiuis. Incipit liber secundus ibi Hanc tibi etc. continens epistolas tres cum totidem responsiuis».

    expl. du texte: «... Quos uereor pauquos (corrigé en «paucos») ne uelit esse mihi».

    ~ f. 2-2 v° (add.): ‹Excerptum de rhetorica›.

    inc.: «Commoda et perfecta eloquutio in hoc potissimum consistit...».

    expl.: «... sepe usum habebit uno tempore aut uno casu aut uno in numero et non aliis. AMEN».

    f. 3-3 v° (add.): Adnotationes in Ouidii Heroides I-IV.

    (le f. 3 est mutilé en haut) inc.: «Ouidius ‹omnium› poetarum copiosissimus maxime in materia amoris ‹...› hic in alia forma fabulas uel hystorias fabulose per modum epistolarum heroidum collegit...».

    (Her. II): «Hospita. Phyllis regina Thracum fuit haec Demophoonte Thesei filium regem Atheniensem...».

    (Her. IV) expl.: «... materia uide tragedias hancque materiam uide in VI° Eneidos ubi dicit Vergili».

    f. 3 v° en bas (add.): Ivvenalis, Saturae (extrait).

    titre: «Iuuenalis in illa satira Vltra Sauromatas».

    inc.: «Vos lanam trahitis...».

    expl.: «... residens in cortice pellex» (II, 54-57).

    — Ovidivs, Remedia amoris (extrait).

    titre: «Ouidius de remedio».

    inc.: «Quid, Menelae doles ibas sine coniuge Creten

    Et poteras nupta laetus abesse tua» (773-774).

    f. 60 v°-61 (add.): Adnotationes in Ouidii Heroides I-III, VII et IX.

    pas de titre.

    (Her. I) inc.: «Hanc tua Penelope. Et est hic notandum quia dictus fuit Publius quia fuit iste uirtuosus et factus ciuis Romanus...».

    (Her. II): «Hospita. Materia huius epistole sic se habet quando Agamemnon accessit expugnatum Troiam duxit secum...».

    (Her. III): «Quam legis. Diuiditur principaliter epistola ista in partes duas quam primo notificat epistola ratione personę...».

    (Her. VII): «Sic ubi. Hanc epistolam scribit Dido quondam uxor Sichei, prout habet in primo Virgilii, et soror Pigmalionis...».

    (Her. IX): «GRATVLOR ET ALIAM. Hanc epistolam scribit Deianira Herculi in qua eius intentio...».

    expl.: «... quoniam legitimam uxorem pro extranea pellice relinquebat dicit ergo Gratulor etc.».

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne, écritures humanistiques cursives assez grosses qui se retrouvent dans les mss. Chigi H. VII. 222, f. 31-111 (cf. supra) et H. VII. 235 (cf. infra). Souscription datée rubriquée au f. 60: «Ouidii poetae Sulmonensis sub Octauiano Caesare epistolarum liber explicit feliciter 1456».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Antonio de Seralis (Serragli ?), de Castelfranco (Émilie) (?) dont l’ex-libris rubriqué et, en partie biffé, se lit au f. 60: «Iste liber est mei Antonii de Seralis ex Chastrofranco qui uadit ad scholam Magistri Manfredi ad uiginti sex (grattage, puis addition en noir) mensis Augusti 1459»; Cristoforo de Ragusia (?) dont l’ex-libris se lit sous forme cryptographique au f. 60: «KSTF LKBFR FST MFK CRHK‹ST›PPHPNK DF RBKGXSKB (?)» [Iste liber est mei Crhistophoni de Raigusia]; le cardinal Fabio Chigi (cotes ancienne 1687, moyenne 2075).

Bibliographie

Exporter les données (CSV)

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth, FOHLEN, Jeannine, JEUDY, Colette, RIOU, Yves-François, avec la coll. d'Adriana MARUCCHI (1975), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome I, Fonds Archivio San Pietro à Ottoboni, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 369 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1975_cat_21_1)

Vie du document

Source des données

Citer cette page

Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Chig.H.VII.231, Portail Biblissima. Permalien : https://biblissima.demo.logilab.fr/ark:/43093/mdata26c1f5460115d7f506a455e6c3d94b6668d322dc (consulté le 17/10/2026)