Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3130

  • Titre attesté :
    • Nicolaus de Clamengiis
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3130
    • Paris. BnF, Latin 3130
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Nicolas de Clamanges (1355?-1437) | Gontier Col (1350-1418)
  • Date de fabrication :
  • Support : Vélin.
  • Composition :
    • 203 ff. à longues lignes (1-4) et à 2 colonnes.
  • Format :
    • 280 × 210 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Transcrit sans doute à Langres (cf. f. 6), peut-être par Pierre Rouche scribe au service de l'évêque de Langres vers 1459-1472 ; cf. mss. Latin 11972-11978 ; L. Marcel, La Calligraphie... à Langres à la fin du XVe siècle, Paris, 1892. Initiales alternativement bleues et rouges. Rubriques. Réclames. Le f. 5 est blanc. — Au f. 203 : « Si quis percupiat nostrum cognoscere nomen || Infra respiciat, litera nostra dabit », et au dessous : « Hubertus Cligney, 1603, 14 janv. » 203 ff. à longues lignes (1-4) et à 2 colonnes. 280 × 210 mm.
  • Reliure :
    • Reliure ancienne parchemin.

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-4 Table. « Sequitur tabula istius libri. Et primo prima epistola... — ... VIIxx XVIII. De Antichristo et ortu ejus, vita, moribus, et operibus ».

    F. 6-202 NICOLAS DE CLAMENGIIS, Epistolae (ed. Lydius, 1613, avec quelques var. ; Coville, Recherches sur quelques écrivains du XIVe et du XVe s.). « Incipiunt Epistole magistri Nicolai de Clamengiis, olim thesaurarii hujus ecclesie Lingonensis et postmodum cantoris Bajocensis » (6).

    F. 6-163 Epist. « Ia-CXVIII. » Début du recueil analogue au ms. Latin 3128, f. 1-209, à l'exception de l'epist. n° 13 de l'éd. Lydius, transcrite plus loin, f. 179v, et des nos 71 et 72, qui ne sont pas intervertis dans ce ms.

    F. 163-179v Epist. « CXIX-CXLV ». Partie du recueil analogue au ms. Latin 3129, f. 176-190, avec var.

    F. 179v-188 « CXLVI... » (ibid., n° 13) (179v-183) ; — « CXLVII » (ibid., n° 17) (183-188) ;

    F. 188-202 Epist. « CXLVIII-CLVIII ». Partie du recueil analogue au ms. Latin 3128, f. 233v-253 ; 3129, 191v-203v, avec var.

    Consulter la Table des incipit pour le détail des lettres et traités de Nicolas de Clamanges. Sur ses oeuvres, cf. P. Glorieux, dans Mélanges offerts à M. D. Chenu, Paris, 1967, 291-310. P. 310, Glorieux dit sujette à caution l'attribution à Nicolas des traités De Antichristo ; cf. mss. Latin 3127, f. 107-108 ; 3128, f. 251v-253 ; 3129, f. 202v-203v ; 3130, f. 201-202 ; 3131, f. 35-37 ; 3132, p. 569-573, et Exhortatio ad resistendum contra Machometicos ; cf. mss. Latin 3129, f. 203v-204v et 3132, p. 573-576.

    La lettre (éd. Lydius, n° 7) est une lettre de Gonthier Col rédigée par Nicolas de Clamanges ; cf. mss. Latin 3127, f. 13-14 ; 3128, f. 21-22v ; 3129, f. 20-22 ; 3130, f. 20-21v ; 3131, f. 61v-63v ; 3132, p. 37-41 ; 3625, f. 176v.

    La lettre « LXXIII » (éd. Lydius, n° 64) (90-90v) ne figure pas dans le ms. Latin 3128 ; cf. ms. Latin 3127, f. 73v-74.

Intervenants

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • CECCHETTI, Dario (1986), L'Evoluzione del latino umanistico in Francia, Paris, CEMI (Rubricae, 3), ici p. 93

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Abiisse te gratia legationis in Germaniam...

    f. 41

    Accepi non sine magna animi jucunditate...

    f. 99v

    Ad te necdum mense emenso de mea convalescentia...

    f. 142

    Ad vos nunc mihi, o clarissimi Galliarum principes...

    f. 247

    Adsentior existimationi tui, amicorum optime...

    f. 146

    Audieram jam Petrum Colli germanum tuum Constanciae esse...

    f. 152

    Audio te cum Martha actuosa...

    f. 8

    Audio te summopere laborare supramodumque niti...

    f. 67

    Audivi adversa quae pertulisti...

    f. 141v

    Babylone fugiendum esse secundum utriusque Testamenti admonitionem...

    f. 134v

    Belgica me genuit, docuit Parisea tellus//...

    f. 99

    Bene admones de generalibus Patrum Synodis...

    f. 155v

    Bene mecum quamvis non mea ex voluntate Deus agit...

    f. 69

    Bene vim summamque accepis meae petitionis...

    f. 130

    Christe, graves sponsae semper miseratae labores//...

    f. 30

    Cogor, principes orthodoxi catholicique pontifices, vosque christianae religionis ceteri cultores...

    f. 35

    Conditur hic Jacobus Noviani ruris alumnus//...

    f. 99

    Consolatae me sunt vehementer tuae litterae...

    f. 87

    Conturbavit mirum in modum animum meum...

    f. 14v

    Crebras me occupatum litteras postulas...

    f. 38

    Credebam te Eutrapelum esse meliorem...

    f. 2v

    Cum omnibus in terris omnes qui ingenio...

    f. 66

    Cupio tibi aliquid scribere. Id enim magnopere a me exegisti...

    f. 144

    De morte optimi Jacobi nobis ambobus amicissimi...

    f. 97v

    De nova rursus inter nostros optimates pacis conciliatione...

    f. 138v

    De tua et Radulphi concertatione jam fama...

    f. 131v

    Debueras teque promisso constrinxeras...

    f. 68v

    Delectatus sum vehementer, princeps illustris...

    f. 72v

    Delectavit me vehementer tuus stilus...

    f. 90

    Desideras aliquid tibi per me scribi...

    f. 149

    Desideratissimi adventus tui meus longa exspectatione exhilaratus animus...

    f. 14

    Dici satis non posset quantum ista postrema vernalia...

    f. 153

    Diuturna tuis a penatibus legationis...

    f. 44

    Ecce me iterum reducam, fons meus accepit...

    f. 128v

    Epistolam meam quam te saepius lectitasse ais...

    f. 20v

    Est quidam ex pontificis maximi familiaribus...

    f. 57v

    Est vir omnium linguis ac laudibus...

    f. 1

    Etsi te multae occupationes in diversa rapiunt...

    f. 67v

    Exiit tempus indutiarum quas a te ante aliquot dies...

    f. 78v

    Famam vulgatissimam volitare omniumque jam ora...

    f. 122

    Fidem tibi habeo, amice fidissime, meae consolationis...

    f. 11v

    Frater Reginaldus, tua mihi non dico munuscula...

    f. 75

    Fronde super viridi locus est in gramine amoeno //...

    f. 33

    Gaudeo quod studio et eruditioni sedulam te dare operam...

    f. 55v

    Grandis, pater beatissime, et forsitan multorum existimatione...

    f. 4

    Gratulor plurimum tuis fructuosis occupationibus...

    f. 37

    Gravem esse pestilentiam Parisius accepi...

    f. 44v

    Heri primum ex ea legatione in quam a multis jam temporibus...

    f. 78

    Heu dilecte mi, heu dilecte votorum meorum...

    f. 17v

    Hodie redditae mihi sunt tuae litterae fractae...

    f. 115

    Ignosci per te mihi postulo si hoc tempore...

    f. 78

    ingentes utrique vestrum gratias ago...

    f. 48

    Jam suspensa ferant salices laeta organa nostra //...

    f. 98

    Jam ut arbitror, Gonthere mi dulcissime, de me quaeri non debes...

    f. 44v

    Janua quam perhibent Jano condente locatam //...

    f. 31v

    Jocos iterum fabulasque proponis...

    f. 48

    Justum erat, Ambrosi, si saperes aut boni in te viri imaginem...

    f. 37

    Laetificaverunt me litterae tuae per hunc tuum Jacobum ad me perlatae...

    f. 14v

    Laetificavit me tua brevis chartula per notarium...

    f. 147v

    Laetus admodum nuper accepi quodam nostro amico...

    f. 126

    Legi gaudens Jacobi nostri transmissam ad me de Bononia epistolam...

    f. 85v

    Libet ex ea re has ordiri litteras...

    f. 107v

    Litteras tuas suavissimas et tui in me sincerissimi atque benivolentissimi adfectus...

    f. 6

    Litteris tuis perspectis animus meus ingenti gaudio exsultavit...

    f. 54v

    Locus iste valde amoenus est...

    f. 57v

    Magnam mihi tua visitatio consolationem adtulit...

    f. 9v

    Magnam, Stephane dilectissime, ex tuis litteris cepi voluptatem...

    f. 52

    Magno ante tuas litteras novissimas...

    f. 3

    Magno et incredibili tremore meum animum...

    f. 140

    Magnum mihi horrorem terribilis ac repentinus obitus...

    f. 50v

    Mallem tibi laetiora scribere, sed nunc...

    f. 57

    Meas frequentes exigis litteras...

    f. 73

    Memini me ante aliquot menses...

    f. 133

    Memini quando a tuo discessi comitatu...

    f. 67

    Mirabar admodum unde tibi in mentem venisset...

    f. 24

    Mirabar quaenam illae essent occupationes...

    f. 2

    Miraris, amice dilectissime, dolensque quereris...

    f. 178v

    Miraris, dilectissime Gonthere, et humanum aliquid passus...

    f. 78v

    Miratus sum inter tantam laborum adsiduitatem...

    f. 12v

    Mirum est inter urbanos tumultus...

    f. 119

    Missa per me tenuissima munuscula...

    f. 4

    Multa jam de speculatorum neglegentia...

    f. 104

    Multa mihi in praesulibus nostris hodiernis...

    f. 121v

    Multa, pater beatissime, super hujus exsecrandi schismatis sedatione...

    f. 59

    Multi evoluti sunt dies ex quo incommoda valitudine...

    f. 142v

    Nescio quo referente accepisse te dicis...

    f. 133

    Nescio si umquam quiescent mei aemulatores...

    f. 71

    Nisi me, patres in Christo venerandissimi, ardor maximus...

    f. 163

    Non cassae aut futilis fidei tua deputanda esse...

    f. 10v

    Non dubito tuam erga me jamdudum multis argumentis spectatam amicitiam...

    f. 69

    Non egent responso tuae litterae...

    f. 147

    Non egent tua scripta ex doctrinae simul ac eloquentiae uberi...

    f. 137

    Non est quod prolixius nunc tibi scribam...

    f. 40v

    Non ferebat tempus multa scribere...

    f. 38v

    Non meum, princeps christianissime, fugit animum...

    f. 1

    Nosse multum cupio quae circa te aguntur...

    f. 50v

    Nosti suas Ciceronem epistolas hoc more ordiri...

    f. 39

    Nova dona donis cumulas prioribus...

    f. 5v

    Novum me esse scito oeconomum et talem...

    f. 123

    Novum quiddam, patres ac magistri venerabiles, antequam hunc diem...

    f. 60

    Nulla tibi queo nova scribere...

    f. 75

    Nuper quod te non latuisse...

    f. 62

    O tandem, dilecte, veni ; tibi floriger annus//...

    f. 3v

    Ob eam rem dixi multis posse videri efficacius...

    f. 153v

    Perlatum ad me est te placiti...

    f. 11

    Perpulchras, pater reverendissime, litteras tuas multa dicendi copia...

    f. 20

    Placuerunt mihi tuae litterae tui ad eloquentiam apti ingenii...

    f. 7

    Post gravem nimium periculosamque valetudinem...

    f. 70

    Postulas ut inter hos tam copiosos angustiarum aculeos...

    f. 22v

    Quaeris a me, pater optime, ut consolatoriam...

    f. 49

    Quamquam abbas et conventus monasterii Sorinensis...

    f. 17

    Quamquam et jam antea regni hujus...

    f. 88

    Quamquam lues hoc in loco saeviat valde infesta...

    f. 185

    Quamquam semper haec nostrorum principium certamina...

    f. 93v

    Quamvis tanta inter nos ut memoriter tenes...

    f. 7v

    Quanta me laetitia adfecerint...

    f. 150v

    Quanto zelo quantisque votis pacem Ecclesiae...

    f. 147v

    Qui me dudum in curia agentem...

    f. 69v

    Quia hesterno die hanc urbem ingressus...

    f. 53

    Quod in superiori epistola, pater venerabilissime, ne nimia...

    f. 55v

    Quod me obnixe rogandum putasti...

    f. 100

    Quod postremum in tuis litteris posuisti...

    f. 77v

    Quoniam in toto jam prope orbe fide...

    f. 115v

    Quoniam, princeps illustris, ego humilis sortis homuncio...

    f. 25v

    Quoniam tu creditor avarus et tua metuens...

    f. 6v

    Redditae sunt mihi modo quaedam litterae tuae...

    f. 57

    Retulit mihi tuis, ut aiebat, ex verbis regiorum...

    f. 43v

    Rupis in horrendae scopulis locus altus ad auras //...

    f. 34

    Saepe latius scribere credidi sed alia...

    f. 185v

    Satis ex quibusdam meis scriptis perspicere...

    f. 10

    Sentire cogor et credere, dilecte praeceptor, tantos hos...

    f. 41v

    Si apud Hircanos aut Getas aut barbaras alias agerem nationes...

    f. 63v

    Si erga te solito longiores meus stilus ferias habuit...

    f. 15v

    Si mea ulla in te merita praecessissent...

    f. 67v

    Si quemadmodum meae res se habeant...

    f. 31

    Si quibusdam, princeps inclute, ad tuam ante aliquot annos serenitatem...

    f. 183

    Sicut brevem epistulam misisti, ita brevem refero...

    f. 78v

    Sicut nauta in mediis pelagi fluctibus...

    f. 17v

    Suavem dudum tuam sessionem...

    f. 18

    Summo tuae reverendissimae meritoque dilectissimae paternitatis...

    f. 63

    Superiori epistola quam nuper ad te misi...

    f. 124v

    Tandem aliquando tuas litteras diu ac multum desideratas...

    f. 193

    Tempus hoc quod praesenti cursu jam volvitur...

    f. 75v

    Ternas a te parvo temporis spatio litteras...

    f. 58v

    Tuae non immerito congratulor occupationi...

    f. 101v

    Tuas lacteo eloquentiae de fonte manantes...

    f. 40

    Tuas pridie litteras accepi quibus incredibilia...

    f. 46

    Tuas simul cum suavissimis aromatibus suavissimas litteras...

    f. 118

    Turbabare nuper quod malitiam temporum nostrorum nimis exaggerabam...

    f. 38v

    Tuum cum Domino Cameracensi ad nos adventum...

    f. 59v

    Unde tibi commodius scribere ordiar...

    f. 182v

    Ut tibi stomachum, Germani loco, dilecte amice...

    f. 10

    Veniam per tuam dilectissimam caritatem mihi dari...

    f. 10v

    Verebar illam ad te ingentem scribens epistolam...

    f. 162v

    Verendum mihi non mediocriter esse video...

    f. 120

    Vetus inter nos amicitia quae a junioribus...

    f. 151v

    Vidi epistolam per te ad summum pontificem editam...

    f. 57

    Vidi, Johannes carissime, non epistolam sed hostilem potius accusationem...

    f. 34

    Volo apud tuam paternitatem praeclarissimam...

    f. 8v

    Votis meis tua congruunt...

    f. 6

    Non par esse arbitror dum ceteros meis scriptis amicos...

    f. 68

    AMBROSIUS DE MIGLI -- Lettre à lui adressée
    CHARLES VI, roi de FRANCE -- Lettres à lui adressées
    CLIGNEY (Hubertus) -- Signature (1603)
    CONCILES -- Constance (1414-1418). Lettre adressée au concile
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (fin XIVe et XVe s.)
    EVRARDUS MORISETI -- Lettre à lui adressée
    GALEOTUS TARLATUS DE PETRAMALA, card. -- Lettres à lui adressées
    GERARDUS MACHETI, card. -- Lettres à lui adressées
    GONTERUS COLLI -- Lettres à lui adressées
    GONTERUS COLLI -- Epistola a Nicolao de Clamengiis redacta
    GUILLELMUS ERARDI -- Lettre à lui adressée
    HENRI V, roi d'ANGLETERRE -- Lettre à lui adressée
    JACOBUS BRANLARDUS -- Lettre à lui adressée
    JACOBUS DE BURREYO -- Lettres à lui adressées
    JACOBUS DE NOVIANO -- Epitaphia
    JACOBUS DE NOVIANO -- Lettres à lui adressées
    JACOBUS DE NOVIANO -- Super morte ejus lamentatio elegiaca
    JOHANNES DE ARCONVALLE -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES GERSON -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES GERSON -- Traité à lui dédicacé
    JOHANNES HERAUDUS -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES, cognomento INVENTUS -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES LEPORIS -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES DE MARSONNO -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES DE MONSTEROLIO, praepositus ecclesiae Sancti Petri de Insula -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES MURETUS -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES DE PEDEMONTIUM -- Lettre à lui adressée
    JOHANNES DE TEMPLIS -- Lettre à lui adressée
    LANGRES (Haute-Marne). Cathédrale Saint-Mammès -- Manuscrit transcrit à Langres
    LOUIS Ier, duc de GUYENNE, dauphin -- Lettre à lui adressée
    LUDOVICUS DE BARRO, card. -- Lettre à lui adressée
    MARTINUS DE TALAYO -- Lettres à lui adressées
    MAZARIN (Jules, card.) -- Possesseur
    NICOLAUS DE BAYA -- Lettres à lui adressées
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Deploratio calamitatis ecclesiasticae per scisma nefandissimum
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Descriptio et laus urbis Januae
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Descriptio vitae rusticae
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Descriptio vitae tyrannicae
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Disputatio super materia concilii generalis cum quodam scholastico Parisiensi
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Egressu a Babylone
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Epistolae
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Oratio ad Galliarum principes
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Praesulibus simoniacis
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Antichristo et ortu ejus
    PARIS -- Collège de Navarre. Lettre à lui adressée
    PARIS -- Université Lettre à elle adressée
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Lettres à lui adressées
    PETRUS DE CANTELLA, regius confessor -- Lettre à lui adressée
    PETRUS CAUCHON, Bellovacensis ep. -- Lettre à lui adressée
    PETRUS DE LUNA (Benedictus XIII, antipapa) -- Lettres à lui adressées
    PIERRE ROUCHE -- Copiste(?)
    RADULPHUS DE PORTA -- Lettres à lui adressées
    REGINALDUS DE FONTANIS, ep. Suessionensis -- Lettres à lui adressées
    RELIURE -- Reliure Parchemin naturel sur carton
    RELIURE -- Éléments annexes Titre manuscrit au dos de la reliure
    STEPHANUS DE COUBLANCIO, O. Cael -- Lettre à lui adressée
    Vers anonymes latins -- Divers

Source des données