Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.3898

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier, XVe et XVIe s. (début), I + 214 ff. (+ f. 190bis; f. Iv°, 16v°-17v°, 19v°, 22-23v°, 59v°, 67v°, 121v°-125v°, 128v°-131v°, 132v°, 142v°, 145v°-146, 148v°-149, 151-151v°, 166v°-167v°, 170v° et 213v° blancs).

    Recueil de quatorze parties: 1) f. I, 1-17, XVIe s. début, 298 x 215 mm; 2) f. 18, XVIe s., 290 x 210 mm; 3) f. 19-23, XVIe s., 290 x 215 mm; 4) f. 24-59 (ancienne foliotation 77-113, sans f. 88), XVe s., 295 x 220 mm; 5) f. 60-67 (filigrane var. Briquet 6602, Augsburg-Nuremberg-Bamberg, 1472-1490), XVe s., 285 x 203 mm; 6) f. 68-125 (ancienne foliotation 260-317), XVIe s. (début), 300 x 220 mm; 7) f. 126-131 (filigranes f. 129: var. Briquet 3406, Bergame, 1525; f. 130: var. Briquet 7127, Venise, 1584; f. 131: var. Briquet 49, Florence, 1511), XVIe s., 290 x 213 mm; 8) f. 132-141 (filigrane var. Briquet 13891, Rome, 1531-1535), XVIe, 298 x 220 mm; 9) f. 142, XVe-XVIe s., 290 x 215 mm; 10) f. 143-151, XVIe s., 290 x 215 mm, sauf f. 145-146: 190 x 115 mm; 11) f. 152-171 (filigrane var. Briquet 6449, Florence?-Milan, 1530), XVIe s., 298 x 215 mm; 12) f. 172-212 (+ f. 190bis- ancienne foliotation de 1 à 42), XVIe s., 298 x 220 mm; 13) f. 213, XVIe s., 240 x 200 mm; 14) f. 214, XVe s. (fin), 280 x 210 mm. Le verso est renforcé par une bande de parchemin emprunté à un recueil du XIIIe s.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //ad humillima

    5 - f. 60-66v°: Ps. Priscianvs, De accentibus

    pas de titre.

    ~ f. 66v°-67: ‹De accentibus?›.

    inc.: «Tres sunt accentus acutus grauis et circumflexus. Duo sunt principales... ».

    7 - f. 126-126v°: ‹Excerpta auctorum classicorum›.

    1) inc.: «Euidentia. εναργεια ὒποτυπῶσισ Explanatio illustris rerumque... ».

    expl.: «... quantum effici poterit, tantum esse uideatur» (cf. Cicero, De oratore, III, 53, 202).

    2) titre: «Subiectio. Demonstratio dicitur lib. 4 ad Herennium fol. 41 sic »

    inc.: «Demonstratio est cum ita res uerbis exprimitur ut geri negotium... ».

    expl. f. 126v°: «... totam rem et prope ponit ante oculos» (Ps. Cicero, Rhetorica ad Herennium, IV, 55, 68-69).

    3) titre: «Quint. lib . 9 ».

    inc.: «Illa uero ut ait Cic‹ero› sub oculis subiectio tum fieri solet...».

    expl.: «... quȩ facturus fuerat Clodius si praeturam inuasisset» (Qvintilianvs, Institutio oratoria, IX, 2, 40-41).

    4) titre: «Quint. de ornatu lib. VIII fol. 169 ».

    inc.: «Est igitur unum genus quo tota rerum imago quodam modo uerbis depingitur... ».

    expl.: «... plurimum in hoc genere sicut in ceteris eminet Cicero » (ibid., VIII, 3, 63-64).

    ~ f. 127-127v°: ‹Excerpta ex codice epigraphico quodam›.

    extraits avec renvois à une foliotation qui va jusqu'à 471 -début et fin peu lisibles.

    titre (?): «Modi loquendi ex marmoribus (?) ».

    texte: «... fol. XXIII ex testamento patris fol. 29 consumauit dedicauitque. fol. 42 femina mire fidei... ».

    f. 128: Cicero, Tusculanae disputationes (extrait avec commentaire).

    titre: «Ex Tusculanarum questionum M.T.C. libris. Ex libro primo »

    inc.: «Ad ea studia quȩ retenta animo remissa temporibus » (I, 1, 1).

    (comment.) inc.: «Tempora intelligimus non bellorum ciuilium... ».

    (comment.?) expl.: «... neque enim longum interuallum ciuilium bellorum ad hec tempora » (6 lignes).

    8 - f. 132, 133-141v°: Fvlgentivs Planciades, Expositio Virgilianae continentiae secundum philosophos moralis.

    titre f. 132: «Fulgentius »; f. 133: «Incipit expositio Virgilianȩ continentiȩ secundum philosophos moralis ».

    à la fin: «Virgilianȩ continentiȩ secundum philosophos moralis expositio a Fabio Planciade Fulgentio uiro clarissimo edita explicit ».

    11 - f. 152-163v°: Plinivs maior, Naturalis historia (extraits).

    titre: «Impendium pella spesa Plinius XV» (en partie en italien).

    inc.: «Tertia est culpa propter imparsimoniam quoniam propter impendium decerpendi expectatur ut decidat oliua » (XV, § 1 1), «Oliuantibus, inquit Plinius lib. XV, lex antiquissima est... » (ibid.).

    expl.: «... Mangones ubi de probandis gemmis » (cf. XXXVII, § 200).

    f. 163v°-166: Glossae in Senecae Epistulis ad Lucilium

    titre: «Ex Senecae epistulis ad Lucilium ».

    inc: «Attendere libro primo epistula prima» (cf. ep. 1,1). «Inquietaris secunda epistula (cf. ep. 2, 1) et inquietus quarta. Lectio omnis generis uoluminum Gellius Varroque omne genus dixissent... » (cf. ep. 2, 2).

    expl. inachevé: «... Causariȩ partes epistula LXX» (cf. ep. 68, 7); «Vomica ibidem» (cf. ep. 68, 8); «Autoramentum epistula LXXI» (cf. ep. 69, 4); «Gratis ibidem » (cf. ep. 69, 5).

    ~ f. 168-171v°: ‹Glossae uariae›

    inc.: «De Hippomane ».

    texte grec, extraits de Théocrite, Hésiode et la Suda.

    texte latin: «Hippomanes sic dicitur in fronte pulli in natum quod confestim mater deuorat... ».

    (à la fin, f. 171v°, est cité l'humaniste Iohannes Argyropolus).

Intervenant

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne, 5- écriture humanistique légèrement cursive; 7- écriture humanistique cursive de 3 mains: 1) f. 126-126v°, 2) f. 127-127v°, 3) f. 128; 8- écriture humanistique cursive calligraphiée; 11 - f. 152-166, écriture humanistique cursive courante, f. 168-171v°, écriture humanistique cursive. Le recueil est écrit en partie de la main d’ Angelo Colocci.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: au f. 67v° un sigle: «SLR» et en dessous le mot ou nom «Cherubinos » raturé; Angelo Colocci († 1549), év. de Nocera, sans doute compilateur du recueil; le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1550 et 1590.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • MAZZINI, Giovanni (1924), "Il codice Vaticano latino 3313 della Grammatica di Prisciano", Archivum latinitatis medii aevi, 1, p. 213-222, ici p. 214, 215 (https://doi.org/10.3406/alma.1924.1983, https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_1924_num_1_1_1983)
  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 365 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • S. Lattès, Recherches sur la bibliothèque d’Angelo Colocci (Mél. arch. hist. Éc. fr. Rome, 48, 1931, p. 324, 330 et 343)
    • V. Fanelli, Le lettere di Mons. Angelo Colocci nel Museo Britannico di Londra (Rinascimento, 10, 1959, p. 122), réimpr. dans Id., Ricerche su Angelo Colocci e sulla Roma cinquecentesca, Vatican, 1979 (Studi e testi, 283), p. 66
    • P. O. Kristeller, Iter italicum, 2, Londres-Leyde, 1967, p. 323-324 et 586, description sommaire
    • M. Passalacqua, I codici di Prisciano, Rome, 1978 (Sussidi eruditi, 29), p. 344 n° 707, brève description des f. 60-67
    • M. Buonocore, Per un «iter»... (Giorn. ital. filol., 52, 2000, p. 87)
    • Réf.: BMBV (1994) 11567, (2005) p. 657.

Vie du document

Source des données