Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.4493

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Parch., IXe-Xe s., 44 ff., f. 41v°-42: 2 col., 265 x 175 mm.

    f. 2: //agnoscas olim

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 1-41v°: Vegetivs, Epitoma rei militaris (ms. V des éditions).

    titre: «INCIPIT LIBER FLAVII VEGETII RENATI VIRI ILLVSTRIS EPYTOMA INSTITVTORVM REI MILITARIS AD THEODOSIVM IMPERATOREM FELICITER ».

    chaque livre est précédé de la table des chapitres.

    f. 6v°: «... quorum et capita constant nuda et pectora sed gra// » (I, 20).

    1 feuillet manque.

    f. 7: «//papiliones tendunt et dracones constituunt. Decumana autem... » (I, 23)

    expl. incomplet: «... sed quidam menses aptissimi quidam dubii reliqui classibus intractabiles sunt » (IV, 39).

    f. 41v°: Anthol. lat. 679.

    titre: «Incipiunt XII versus Praesciani [sic] grammatici de sideribus quod est epiton φενομενον ».

    (gloses?) inc. col. 2: «His VII luscus in die cadit cogitatione uerbo supreptione... ».

    - Ennivs, Annales (extrait).

    titre: «DISTIKON».

    texte: «Iuno Vesta Minerua Ceresque Diana Venus Mars

    Mercurius Iupiter Neptunus Vulcanus Apollo » (I, 37 - éd. J. Vahlen, Leipzig, Teubner, 1928, p. 11 - extrait cité par Martianvs Capella, De nuptiis Philologiae et Mercurii, I, 42).

    - Anthol. lat. 495.

    pas de titre.

    texte: «Sperne lucrum, uersat mentes insana cupido» (H. Walther, Proverbia..., 5, n° 30132).

    f. 41v°-42: Anthol. lat. 633.

    titre: «VERSVS DE LIBIDINE AC TEMVLENTIA».

    f. 42: Anthol. lat. 629.

    titre: «CELII FIRMINIANI SIMPHOSII DE FORTVNA».

    ~ f. 42 et 43v°-44: Sedvlivs Scottvs (?), Carmina.

    1) f. 42, titre: «SPIRITVALIS SENS‹V›S DE TVRII DAVID ».

    inc.: «Sponsus sic sponsae praeclaro famine fatur... » (15 v. - éd. J. Meyers, op. cit. infra, 1999, p. 80-85).

    2) à la suite, séparé par une ligne, sans titre.

    inc.: «Ἀδελφός » laesus fratrem qui laeserat ἀυτόν... » (12 v. - ed. cit., p. 85-89).

    3) f. 43v°, sans titre, inc.: «Sumimus [sic] surgis apex fac non consurgere tecum... » (22 v. - ed. cit., p. 89-95).

    4) à la suite sans titre:

    «Frigidus ad prunas cale, laudabilis hospes;

    Et calfas, uero carus amore rogo » (2 v. - ed. cit., p. 96).

    5) à la suite sans titre, inc.: «Alme Medarde, tuus dominus hoc cedat enormis... » (6 v. - ed. cit., p. 97-98).

    6) f. 44, sans titre, inc.: «Non mihi praesumens ullam praestare salutem... » (12 v. - ed. cit., p. 98-102).

    ~ f. 42v°-43v° et 44v°: ‹Compendia ex sacris scriptoribus›.

    1) titre: «de MISTICIS NOMINIBVS TRIVM PATRIARCHARVM »

    inc.: «Abraham igitur pater excelsi aut pater gentium... ».

    2) titre f. 43: «QVID ANATHEMA HIERONYMVS IN ARGVMENTIS EPISTOLAE II AD CORINTHIOS »

    inc.: «Anathema interpretatur perdicio maranatha... ».

    3) Avgvstinvs Hipponensis, Confessiones (extrait: XI, 20, 26)

    titre: «Augustinus in XI librum confessionum ».

    inc.: «Tempora sunt tria: preteritum... ».

    4) titre: «DE IMAGINE ET SIMILITVDINE ».

    inc.: Imago Dei est secundum Augustinum generaliter in omnibus... ».

    expl. f. 44v°: «... ideo dicitur dominus crucifixus ».

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: française, origine rémoise pour V. von Büren, op. cit. infra, p. 63, qui rapproche ce manuscrit du ms. Reims, Bibl. mun., 385 (c. 860); écritures carolines régulières de petit module de plusieurs mains.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: aucune indication dans le manuscrit; pour V. von Büren, op. cit. infra, p. 68-69, le manuscrit aurait été offert à Eberhard de Frioul, gendre de Louis le Pieux et père de Bérenger roi d'Italie, et figurerait dans son testament (864). Le manuscrit pourrait avoir été acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1455 et 1524, date à laquelle il était uni à un exemplaire de Macrobe, mais figure seul dans le t. 5 du catalogue Ranaldi.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.


Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • C. Lang, Flaui Vegeti Renati Epitoma rei militaris, Leipzig, Teubner, 1885, p. XXXI-XXXII
    • A. Riese, Anthologia latina, I, 2, Leipzig, Teubner, 1906, p. 96, 99 et 154, simples mentions
    • E. M. Sanford, The use of classical Latin authors in the Libri manuales (Trans. proceed. Amer. philol. Assoc., 55, 1924, p. 215 n° 112)
    • A. Andersson, Studia Vegetiana, Upsal, 1938, p. XI
    • C. E. Finch, Codices Pal. lat. 1571-1573 as sources for Vegetius (Trans. proceed. Amer. philol. Assoc., 93, 1962, p. 22)
    • Id., Codex Reg. lat. 1719 in the manuscript tradition of Carmina duodecim sapientium (Trans. proceed. Amer. philol. Assoc., 94, 1963, p. 64 n. 19)
    • C. R. Shrader, A handlist of extant manuscripts containing the De re militari of Flavius Vegetius Renatus (Scriptorium, 33, 1979, p. 298)
    • A. Önnerfors, Vegetius epitoma rei militaris, Stuttgart-Leipzig, 1995, p. XXIII
    • V. von Büren et J. Meyer, Quelques poèmes inédits de Sedulius Scottus dans le Codex Vaticanus latinus 4493 (Archiv. latinitatis medii aevi, 57, 1999, p. 53-110, éd. avec trad. p. 80-101)
    • M. D. Reeve, The transmission of Vegetius's Epitoma rei militaris (Aevum, 74, 2000, p. 272, 330 et 347)
    • Réf.: BMBV (1986) 24526-24528, (1991) 13339-13340
    • MEL 23 (2002) 3213, (2005) p. 665 (4).

Vie du document

Source des données