Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 7440

  • Titre attesté :
    • 1.° Alberti Magni speculum astronomicum ; sive, liber de differentiis astronomiae et astrologiae. — 2.° Guillelmi Anglici judicium de urina non visa. — 3.° Alkindi liber de aëribus et pluviis, cum sermone aggregato utili et perfecto, translato à Magistro Azogont. — 4.° Hermetis Trismegisti liber de quindecim stellis et tot lapidibus, et de quindecim herbis. — 5.° Haly, filii Ahamet, libri duo de horarum electionibus : secundi libri finis desideratur. — 6.° Centiloquium Hermetis. — 7.° Messahallach epistola in rebus eclipsis solis et lunae, conjunctionibus planetarum ac revolutionibus annorum, breviter elucidata. — 8.° Aphorismi Rhazis de astrorum judiciis. — 9.° Rogeri Baconis, ordinis Praedicatorum, metaphysica : non pauca folia loco suo mota sunt. — 10.° Anonymi introductorium ad judicia astrorum.
  • Autre libellé du document :
    • Paris, BnF, lat. 7440
    • BnF lat. 7440
    • BnF, lat. 7440
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 7440
    • Paris. BnF, Latin 7440
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Date de fabrication :
  • Lieu de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 150

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Parchemin, 150 f. (+ 6bis et 41bis) mal reliés et dont Thorndike a reconstitué l’ordre, 255 × 195 mm (texte : 190 × 125 mm), plusieurs mains contemporaines, ms. soigné, deux colonnes, 45-51 lignes, titres en rouge, initiales bleu et rouge, quelques initiales décorées. Astrologie, sauf Roger Bacon, Metaphysica (38vb-40vb et 25ra-32vb). Des feuillets ou cahiers manquent en plusieurs endroits

    (Source : Persée - DER-IRHT, LXXXIV)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, LXXXIV

  • 1rb (suite des f. 13va-16vb)

    1rb-6vb «Incipit speculi Alberti prohemium (titre ajouté). Occasione quorundam librorum, apud quos non est radix scientie — ab eodem causata » . = Ps.-Albert le Grand, Speculum astronomiae [HMES, II, 714-715 ; TK, 975 ; Zambelli 1992, 205 ; Paravicini Bagliani, 39 ; Weill-Parot 2002a, 171 n. 14]

    6bisv-8va «Incipit liber de urina non visa (titre ajouté). Ne vel ignorantie vel pocius invidie — et erat emoptoyicus et tysicus. Explicit liber de urina non visa » . = Guillaume l’Anglais, De urina non visa [HMES, II, 486 n. 5 ; Weill-Parot 2002, 711 n. 6 ; Jacquart 2003, 467 n. 15 et 468-469 n. 16-17 ; MMLB, 90]

    8vb, 33ra «Alkindi de aeribus et pluviis (titre ajouté). In nomine Dei pii et misericordis et laude eius incipit epistola Alkindi de aeribus et pluviis cum sermone aggregato utili et perfecto translato a magistro Azogont de Arabico. Rogatus fui quod manifestarem consilia philosophorum in quibus concordaverunt… Philosophi concordaverunt ad hoc quod natura celi est unum — utrumque non discurens remissius » . = Alkindi, De mutatione temporum [HMES, I, 647 n. 2 ; TK, 1364 ; Jenks, 109 ; Bos/ Burnett, 74]

    9ra-13va (suite des f. 17ra-24vb)

    13va-16vb, 1rb «Incipit liber Hermetis de 15 stellis et tot lapidibus et de 15 herbis. Inter multa alia bona que antiqui patres sapientissimi narraverunt philosophi, Hermes Abydymon pater philosophorum — Agates maiorana vel mendadux (?). Explicit liber Hermetis » . = Hermès, Liber de quindecim stellis [HMES, II, 221 n. 7 ; Delatte, 239 ; Thorndike 1947, 225 ; Thorndike 1957, 142 ; TK, 1187 ; TCEM, 46]

    17ra-24vb, 9ra-13va «In nomine domini dixit Haly filius Ahamet incipit liber filii Ahamet Embrani in electionibus horarum. Rogasti me karissime ut tibi librum de horis eligendis — ex antiquis repeti quia hoc restaretur non feci mentionem. Perfectus est liber electionibus horarum laudabilium edictione Haly filii Athameth Embrany translatus de Arabico in Latinum in civitate Barchinonia Habraham Iudeo Hispano qui dicitur Savacorda existente interprete, et perfecta est eius translatio die Lune VII … (?) kal. Octobris 24 die mensis lunaris qui dictus est Dulcia, hora XII, ascendente Aquario, anno millesimo trecentesimo quarto anno Alexandri millesimo CCCCXLIIII, anno Arabum DXXVII, Sole in Libra IX gradibus et X minutis, Luna in Leone VII gradu, Saturno in Sagittario V gradu et LV minutis, Iove in Ariete XVII gradu et XXIIII minutis, retrogrado, Marte in Virgine X gradu et XX minutis, Venere in Virgine XXIII gradu et XV minutis, Mercurio in Libra XI gradu retrogrado, Capite Draconis in Aquario XIX gradu et XVII minutis, Cauda igitur eius nadayr in simili gradu et minuto, si Deus voluerit » = Haly Embrani, De electionibus horarum [AAAS, 139 ; TK, 1007; Dell’Anna, 73]

    33ra (suite du f. 8vb)

    33ra-33va « Expositio portarum. Antiquorum porro astrologorum peritissimi leta — ymbrium plerumque et nubes occurrent steriles ». = Hermann de Carinthie, Liber imbrium (début manquant) [Burnett 1978, 122 ; Jenks, 32]

    33va-35rb «Astrologie capitula centum... (?) quis actor cuius iussu et quis transtulit prime littere ipsorum capitulorum ostendunt. Dixit Hermes quod Sol et Luna post Deum — nunquam peccabis, cum Dei auxilio ». = Hermès, Centiloquium [TCEM, 31]

    35rb-36va « Incipit epistola Mesalahat in rebus eclipsis Lune et omnibus planetarum ac revolutionibus annorum breviter elucidata. Et sunt in ea 12 capitula in ea. Primum capitulum de ratione circuli... (table). Quia dominus altissimus fecit celum ad similitudinem spere — et est ex secretis scientiae astrorum. Explicit epistola Mesahalat » = Messahallah, Epistola de rebus eclipsium

    36va-38vb «Signorum dispositio est ut dicam ab Ariete — et regnum in quo nulla fiet iniustitia. Expliciunt afforismi Alm‹ansoris› de astrorum iudiciis » . = Capitula Almansoris

    41ra-43vb (voir f. 48ra-150v)

    44ra «… non adolesc‹it ?› sed ab alio colore… Tercio vero mense Mars superflue, calidus et siccus — producit fortunato » (lacunaire du début en raison de feuillets manquants). = Fin d’un texte non identifié

    44ra-47vb «Incipit liber de variatione temporum et quando accidit secundum Zefar. Superioris discipline inconcussam veritatem — oriens firmare, stellas rectificare et Lune loc… » (incomplet, en raison de feuillets manquants). = Jafar, Liber imbrium [TK, 1546 ; Jenks, 155 ; Burnett 2004, 87 ; Burnett 2006, 102]

    (48ra-150v) «Liber novem iudicum magistri Guillemi de Iast (?). Celestis circuli forma sperica, id est cum — Alexander etiam quod constat inter… et idem sperma ipsum post (?) mense… » (incomplet de la fin en raison de feuillets manquants). = Liber novem iudicum (ordre des f. : 137ra-144rb, 125ra-136vb, 115ra-124vb, 107ra-114vb, 79ra-106vb, 66ra-78vb, 58ra-65vb, 48ra-57vb, 41ra-43vb et table des matières aux f. 145r-150v) [AAAS, 105 ; TK, 197 ; Aurigemma, 124 ; Burnett 1977a, 73 n. 35 et 74 n. 40 ; Jenks, 75 ; Burnett 2006, 102 et n. 19 et 117]

Texte du manuscrit

Source des données : Manuscripta medica

Guillaume l'Anglais : De urina non visa [latin].

  • Œuvre associée : De urina non visa
  • Auteur du texte : Guillaume l'Anglais
  • Incipit : Incipit liber de urina non visa. Ne vel ignorancie vel potius invidie...
  • Explicit : ... erat emoptoycus et tysicus. Explicit liber de urina non visa.

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, LXXXIV

  • «Iohannes de Marignyaco » (f. 94va), peut-être Jean de Marigny, médecin de la reine Jeanne de Bourgogne et de ses enfants (ca 1318-1325), ou, plus vraisemblablement, le médecin du même nom, exécuté «pour ses démérites » avant le 15 mai 1377 et dont la bibliothèque a été confisquée au profit de la librairie de Charles V (information Jean-Patrice Boudet)

Notes

Source des données : Manuscripta medica

  • Charles IX

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • JACQUART, Danielle (2003), "L'opuscule sur le jugement des urines attribué à Hermès", dans LUCENTINI, Paolo (éd.), PARRI, Ilaria (éd.), PERRONE COMPAGNI, Vittoria (éd.), Hermetism from late antiquity to humanism, Turnhout, Brepols, p. 461-475, ici p. 467-469 (https://doi.org/10.1484/M.IPM-EB.4.00109)
  • JUSTE, David (2015), Catalogus Codicum Astrologorum Latinorum. II. Les manuscrits astrologiques latins conservés à la Bibliothèque nationale de France à Paris, Paris, CNRS Éditions (Documents, études et répertoires de l'Institut de Recherche et d'Histoire des Textes, 84), ici p. 159-161 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2015_cat_84_1)
  • PARAVICINI BAGLIANI, Agostino (2001), Le «Speculum astronomiae», une énigme ? : enquête sur les manuscrits, Firenze, SISMEL-Edizioni del Galluzzo (Micrologus' library, 6), ici p. 5, 39 (notice), 46, 47, 49, 57, 79
  • WEILL-PAROT, Nicolas (2002), Les «images astrologiques» au Moyen Âge et à la Renaissance : spéculations intellectuelles et pratiques magiques, XIIe - XVe siècle, Paris, H. Champion (Sciences, techniques et civilisations du Moyen Âge à l'aube des Lumières, 6), ici p. 34, 78, 84, 711
  • ZAMBELLI, Paola (1992), The «Speculum astronomiae» and its enigma : astrology, theology and science in Albertus Magnus and his contemporaries, Dordrecht, Kluwer academic publ. (Boston studies in the philosophy of science, 135), ici p. 205 (https://doi.org/10.1007/978-94-017-3467-7)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • CCMB IV, p. 359
    • Thorndike 1957, p. 142-143
    • Zambelli 1977, p. 171-172
    • J.-P. Boudet, compte rendu de Zambelli 1992, Archives internationales d’histoire des sciences 45, 1995, p. 405-407
    • Moulinier-Brogi 2011, p. 231-232.

Vie du document

Sources des données