Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q203116
Certains Manifestes IIIF sont enrichis et peuvent contenir un index, une recherche plein texte, ou des annotations. Ils sont signalés ci-dessous par un astérisque au niveau du logo IIIF. Qu'est-ce qu'un Manifeste IIIF ? open_in_new
Collection IIIF
Manifestes IIIF dans cette collection
Numérisation du décor
Numérisation intégrale
Numérisation partielle
Numérisation :
Parch., XIe s. (entre 1066-1083), 90 pp. (foliotés d’une main moderne de 1 à 47 ; + pp. 70 bis, 80 bis, 80 ter et 85 bis blanches), 313 X 200 mm., just. : 230 X 145 mm., 29/31 long. lignes sauf p. 16-18, 31, 2 col., réglure à la pointe sèche. Cahiers : 18(-1), 2-68, non signés, sans réclames. Titres rubriqués ou rouges et bleus ; initiales alternativement bleues ou rouges. Pp. 28 et 29, alphabet grec en marge de droite dans le sens vertical.
inc. : « Maius agenorei... » (p. 3).
expl. : «... uerte beniuolum » (p. 88).
: « sed hoc si... » (p. 89).
Source des données : Persée - DER-IRHT, XLI
~ p. 1-10 : ‹Calendarium ad usum Sancti Sergii monasterii›.
~ p. 11-15 : ‹Liber de computo› (extraits).
inc. : « Si uis inuenire terminum LXX tene semper lunam... ».
p. 13 : « Legimus in epistolis grecorum quod post passionem apostolorum... » (P. L., 129, col. 1283 D).
p. 14 : « Ianuarius, Augustus et December IIII nouas habent... » (op. cit., col. 1281 C).
expl. : «... tercio nonas aprilis quater denam finies ».
~ p. 16-22 : ‹Hymni›.
p. 16 titre : « Oratio ad sanctam Mariam ».
inc. : « Imperatrix reginarum
Et saluatrix animarum... » (éd. J. Mone, Lateinische Hymnen des Mittelalters aus Handschriften, 2, Fribourg-en-Brisgau, 1854, p. 421-422 n° 604 ; J. Werner, Beiträge zur Kunde der lateinischen Literatur des Mittelalters..., Aarau, 1905, p. 120 n° 298 ; G. M. Dreves et C. Blume, Ein Jahrtausend lateinischer Hymnendichtung..., 2, Leipzig, 1909, p. 284; G. M. Dreves et C. Blume, Analecta Hymnica, 20, p. 154 et 247 ; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 8491 ; H. Walther, Initia carminum, n° 8781).
p. 16-18 : ‹EVSEBIVS ANDEGAVENSIS›, Oratio ad sanctam Mariam.
titre : « Item alia oratio ad sanctam Mariam ».
inc. : « O regina reginarum
Summum decus feminarum... » (éd. G. M. Dreves et C. Blume, Analecta hymnica, 48, 1905, p. 80-81 ; H. Barré, Prières anciennes de l'Occident à la mère du Sauveur, Paris, 1963, p. 147-148; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 30966).
p. 19 : « Item alia oratio ad sanctam Mariam ».
inc. : « Maria mater Domini
Aeterni Patris Filii... » (éd. G. M. Dreves et C. Blume, Analecta Hymnica, 4, p. 47 ; 14, p. 110 ; 23, p. 77 ; cf. U. Chevalier, Repertorium Hymnologicum, n° 11108 ; H. Walther, Initia carminum, n° 10684).
p. 19-20 : ‹BOETHIVS, Consolatio Philosophiae› (Clavis n° 878, extrait).
titre : « Oratio ad maiestatem Domini ».
inc. : « O qui perpetua mundum ratione gubernas... ».
expl. : «... Principium nector, dux, semita, terminus idem » (III, metrum 9 — éd. L. Bieler, Anicii Manlii Seuerini Boethii Philosophiae consolatio (Corpus Christianorum, Series Latina, 94, 1), Turnhout, 1957, p. 51-52 ; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 30933 ; H. Walther, Initia carminum, n° 12922).
p. 21-22 : ‹BERENGARIVS TVRONENSIS› Oratio.
titre : « Oratio ad crucifixum ».
inc. : « Iuste iudex Ihesu Christe regum rex et domine... » (éd. J. Mone, op. cit., 1, 1853, p. 359-360; G. M. Dreves et C. Blume, Ein Jahrtausend lateinischer Hymnendichtung..., 1, Leipzig, 1909, p. 176; cf. U. Chevalier, Repertorium Hymnologicum, n° 9910; H. Walther, Initia carminum, n° 9997).
p. 22 : ‹EVSEBIVS ANDEGAVENSIS›, Oratio ad Sanctum Spiritum Paraclytum.
inc. : « Consolator miserorum... » (éd. G. M. Dreves et C. Blume, Analecta hymnica, 48, 1905, p. 79-80 ; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 3812).
~ p. 22 : ‹De legitimis ieiuniis›.
suit sans séparation le texte précédent.
(titre) « Hic quatuor legetima ieiunia sunt descripta ».
inc. : « Primum est legetimum ieiunium in mense martio in XL, in prima ebdomada IIII... ».
expl. : «... In hieme quartum in plena ebdomada ante Natale Domini » (6 lignes).
~ p. 22-23 : Ps. BEDA, Prognostica temporum (remaniement).
titre : « Incipit supputatio quam supputauit Ezras propheta in templo Salomonis in Ierusalem ».
inc. (p. 23) : « Si prima feria id est die dominico kalendȩ ianuarii fuerint, hiems erit bona... ».
expl. : «... domus plurimae cremabuntur et multi egrotabunt » (cf. P. L., 90, col. 951).
~ p. 23-26 : Annales Andegauenses.
titre : « Compotus annorum ab initio mundi ».
inc. : « OROSIVS. Sunt ab Adam primo homine usque ad Nimum regem magnum... » (OROSIVS (PAVLVS), Historia aduersus paganos (extrait I, 1 § 5 — P. L., 31, col. 669 B ; C. Zangemeister, Pauli Orosii Historiarum aduersum paganos libri VII. Accedit eiusdem Liber Apologeticus (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 5), Vienne, 1882, p. 6).
expl. : «... et Willelmus comes Normannorum post cruentum bellum cum gente Anglorum semetipsum eleuauit in regem ».
~ p. 27-28 : ‹De die, nocte et hebdomada›.
inc. : « Dies uulgaris solis presentia super terras qui proprie XXIIIIor horis impletur... ».
expl. : «... annum uero iubeleum [sic] id est libertatem uocantes ».
~ p. 28 : Orationes ad Beatam Virginem.
titre : « Lectiones III de sancta Maria ».
inc. : « Sancta Maria Virgo uirginum, mater et filia... » (éd. J. Leclercq, dans Ephemerides Liturgicae, 72, 1958, p. 296-297 reproduit par H. Barré, op. cit. supra, p. 176, n. 15).
~ — EVGENIVS TOLETANVS, Carmen 3 de mentis humanae mutabilitate.
titre : « VERSVS EVGENII de mentis humanae mutabilitate ».
inc. : « Nescia mens nostri fixum seruare tenorem... » (P. L., 87, col. 360; éd. F. Vollmer, Fl. Merobaudis reliquiae Blossii Aemilii Dracontii carmina Eugenii Toletani episcopi carmina et epistulae (M. G. H., Auct. antiq., 14), Berlin, 1905, p. 234 ; cf. H. Walther, Initia carminum, n° 11737 ; D. Schaller et E. Könsgen, Initia carminum, n° 10168).
~ p. 28-29 : ‹Fvlbertvs Carnotensis›, Carmen 140 de perfectione castitatis.
titre : « DE PERFECTIONE CASTITATIS ».
inc. : « Sex gradibus consummatur perfectio casta... » (P. L., 141, col. 349; éd. F. Behrends, The letters and poems of Fulbert of Chartres (Oxford Medieval Texts), Oxford, 1976, p. 250; cf. H. Walther, Initia carminum, n° 17600 ; D. Schaller et E. Könsgen, Initia carminum, n° 14970).
~ p. 29 : ‹EVGENIVS TOLETANVS› Carmen 70 (23) ad Iohannem.
titre : « Ad Iohannem ».
inc. : « O IO — uersiculos nexos quia despicis — hannes... ».
expl. incomplet : «... Nos pas-lanigere ducunt ad pascua-tores » (v. 7 — P. L., 87, col. 366; éd. cit., supra, p. 262 ; cf. H. Walther, Initia carminum, n° 12702 ; D. Schaller et E. Könsgen, Initia carminum, n° 10909).
p. 29-31 : Ps. AVSONIVS, Septem sapientum sententiae.
titre : « SEPTEM SAPIENTIVM SENTENTIAE SEPTENIS VERSIBVS EXPLICATAE ALIQVAE IPSORVM EST OBSERVATVM VT BINI ultimi uersus per antitheta finiantur » (éd. R. Peiper, Decimi Magni Ausonii Burdigalensis opuscula, Leipzig, Teubner, 1886, p. 406-408 ; cf. supra, Angers, Bibl. mun. 185 (177) et 278 (269).
— p. 31 : ‹Ps. CYPRIANVS›, De duodecim abusiuis saeculi (Clavis n° 1106, extrait).
titre : « DVODECIM ABVSIVA ».
inc. : « Sapiens sine operibus senex inreligiosus [sic]... ».
expl. : «... populus sine lege » (1res lignes de la préf. — éd. W. Hartel, S. Thasci Caecili Cypriani opera omnia (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 3, pars 3), Vienne, 1871, p. 152) ; H. M. Rochais, Une collection de textes divers de s. Bernard dans le manuscrit Tours 343 (Recherches de Théologie ancienne et médiévale, 29, 1962, p. 153) ; cf. H. Walther, Initia carminum, n° 17280).
~ p. 31-32 : Altercatio Hadriani Augusti et Epicteti philosophi (Clavis n° 1155 f, recension B, ms. B de Daly et Suchier).
titre : « Disputatio Adriani Augusti et Epicteti philosophi ».
inc. : « Adrianus dixit : quid est aurum?... (éd. L. W. Daly et W. Suchier, op. cit. infra, p. 112-113).
32-44 : PVBLILIVS SYRVS, Sententiae (famille Σ de Giancotti).
titre : « SENTENTIAE SENECAE PER alphabetum dignae memoria ».
inc. : « Auxilia humilia firma consensus facit (Sent. 4)... ».
les sentences et proverbes suivants manquent : Sent. 5, 35-43, 54, 62-63, 73, 75, 79-84, 91, 98, 102, 106-122, 126, 130, 137, 139-146, 148, 153, 162-165, 168, 171, 179, 181, 186-188, 191, 193, 198, 202, 205, 209, 216-217, 220, 224-229, 244-245, 248, 252, 260, 263-291, 300-308, 314, 316, 321, 325, 331, 333, 337, 341-376, 381, 387-653 ; Prov., 24-26, 31, 35, 58-59, 63, 72, 80, 89, 96, 105, 112, 122, 126, 131, 133, 145-146.
nombreuses variantes et deux additions :
p. 37, ligne 5 : « Homo sapiens tacebit usque ad tempus » (Eccli. 20, 7).
p. 40, ligne 7 : « Nulla pestis peior quam familiaris inimicus » (non identifiée ; cf. BOETHIVS, Consolatio Philosophiae, III, prosa 5, 14 : « quae uero pestis efficacior ad nocendum quam familiaris inimicus » — éd. L. Bieler, Anicii Manlii Seuerini Boethii Philosophiae consolatio (Corpus Christianorum, Series Latina, 94), Turnhout, 1957, p. 45).
expl. : «... Zelari autem hominibus uiciosum est » (Prov. 149 — éd. E. Woelfflin, Teubner, Leipzig, 1869, p. 65-113).
~ p. 44-62 : ‹Interrogationes theologicae›.
suivent sans séparation le texte précédent.
inc. : « In primis quȩrendum est utrum Deus Trinitas sit et quibus testimoniis approbetur. R‹esponsio› : Principium Geneseos... ».
expl. : «... septies ultio dabitur pro Cain, pro Lamech uero septuagies septies ».
~ p. 62 (add. du XVe s.) : Hymnus « Veni Creator ».
titre : « Ymnus ».
inc. : « Veni Creator Spiritus
Mentes tuorum uisita... » (éd. G. M. Dreves et C. Blume, Analecta hymnica, 50, p. 193; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 21204).
~ p. 63-66 : ‹MANEGOLDVS LVTEBACENSIS seu Ps. BEDA VENERABILIS, Commentarius in Psalmos› (Clavis n° 1384, extrait).
inc. : « In primo libro Paralipomenon legitur cum propheta Dauid... ».
expl. : «... laudes Deo uniuersitas spiritum predicat. Amen » (1re préface seulement — P. L., 93, col. 477-478).
~ p. 66-70 : ‹Ps. BEDA, Interpretatio psalterii artis cantilenae› (Clavis n° 1384).
inc. : « Psalterium est, ut Ieronimus ait : in modum deltae... ».
expl. inachevé : «... sonum delectabili collatione restituunt » (P. L., 93, col. 1099-1102 C).
~ p. 71-78 : ‹De psalterio› (extrait).
inc. : « Quamuis ordo psalmorum qui michi magni sacramenti uidentur continere... ».
expl. : «... et coniungi sensum ubi diapsalma interponitur ».
~ p. 78-79 : ‹Sermo›.
titre : « DE EO QVOD SCRIPTVM EST omnis qui natus est ex Deo non peccat » (I Ioan. 5, 18).
inc. : « In quantum Deo nostro fide, spe et caritate conuectimur... ».
expl. : «... quam cum plagas peccatorum nostrorum confitendo et poenitendo sanamus ».
~ p. 79-85 : AVGVSTINVS, Opera (extraits).
p. 79-80 : titre : « Augustinus ».
inc. : « De [sic] peccatis hominum quae sola inusitata exhorrescimus... » (Enchiridion ad Laurentium seu De fide, spe et caritate, 21 § 80 ; Clavis n° 295 — éd. M. P. J. Van Den Hout, Sancti Aurelii Augustini. De fide rerum inuisibilium, Enchiridion ad Laurentium de fide et spe et caritate... (Corpus Christianorum, Series Latina, 46), Turnhout, 1969, p. 94).
expl. : «... etiam nonquam reconciliatur quia nunquam moritur Deus » (De adulterinis coniugiis, II, 5 ; Clavis n° 302 — éd. I. Zycha, Sancti Aureli Augustini, De fide et symbolo, de fide et operibus... » (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 41), Vienne, 1900, p. 386).
p. 80 : titre : « Augustinus ».
(texte) : « Homo qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discit. Cum enim mutabilium bonorum adest copia non in eis confidit sed cum substrahuntur agnoscit, utrum eum non cȩperunt quia plerumque » (La fin de la page et les 2 pages suivantes sont blanches ; De uera religione, 47 § 92, Clavis n° 264 — éd. K.-D. Daur, De uera religione liber unus (Corpus Christianorum, Series Latina, 32), Turnhout, 1962, p. 247-248).
p. 81-85 : titre : « Oratio Sancti Augustini ».
inc. : « Vniuersitatis conditor presta mihi primum... ».
expl. : «... et dignum habitatione beatissimi regni tui Amen » (Soliloquia, I, 2-6; Clavis n° 252 -P. L., 32, col. 869-872).
~ p. 86-90 : ‹EVSEBIVS ANDEGAVENSIS, Hymni›.
p. 86 : Oratio ad sanctos angelos.
titre : « ORATIO AD SANCTOS ANGELOS ».
inc. : « Summe potentissimeque
Caelestis militiae... » (éd. G. M. Dreves et C. Blume, Analecta hymnica, 48, 1905, p. 82 ; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 41111).
— Oratio ad s. Patriarchias et s. Iohannem.
titre : « ORATIO AD SANCTOS PATRIARCHAS et sanctum Iohannem ».
inc. : « Excellentes patriarchae
et prophetae prouidi... » (éd. cit., p. 82; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 26297).
p. 86-87 : Oratio ad s. Petrum apostolum.
titre : « ORATIO AD SANCTVM PETRVM APOSTOLVM ».
inc. : « O Princeps apostolorum
regni Dei clauiger... » (éd. cit., p. 82-83; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 39528).
— Carmen in honore s. Stephani.
titre : « ORATIO AD SANCTVM STEPHANVM ».
inc. : « Sancte Dei preciose
prothomartyr Stephane... » (éd. cit., p. 83-84, cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 18461).
p. 87-89 : Oratio ad s. Mauritium sociosque eius.
titre : « ORATIO AD SANCTVM MAVR‹I‹TIVM sociosque eius ».
inc. : « Thebae sancte legio
Choro iuncta angelico... » (éd. cit., p. 84-85; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 33996).
— Oratio ad ss. Nazarium et Celsum et Geruasium et Protasium.
titre : « ORATIO AD SANCTOS NAZARIVM ET CELSVM ET Geruasium et PROTASIVM ».
inc. : « O Nazari Nazareni
Nazaree Domini... » (éd. cit., p. 85, cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 30761).
— Oratio ad s. Symphorianum.
titre : « ORATIO AD SANCTVM SIMPHORIANVM ».
inc. : « Qui iuuenculus antiquam
Christo paris Eduam... » (éd. cit., p. 86; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 16435).
p. 89-90 : Oratio ad s. Martinum.
titre : « ORATIO AD SANCTVM MARTINVM ».
inc. : « Margarita sacerdotum
Martine sanctissime... » (éd. cit., p. 86 ; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 29387).
— Oratio ad s. Maurilium.
titre : « ORATIO AD SANCTVM MAVRILIVM ».
inc. : « Quamuis sanctorum ultimo
ponaris in catalogo... » (éd. cit., p. 86-87; cf. U. Chevalier, Repertorium hymnologicum, n° 32230).
Source des données : Initiale
Origine : Angers, abbaye Saint-Serge, d’après le calendrier à son usage p. 1-10 de la main du copiste, dont le nom est Robertus Bufus selon une mention portée p. 5 par une main plus récente à la date du 3 des ides de juillet (13 juillet) : « obiit Rotbertus Bufus qui scripsit hunc librum ». Au 3 des ides de juin (11 juin) p. 4, on lit : « Obiit Geruasius monachus frater Rotberti » et au 3 des nones de juillet (5 juillet) p. 5, Robertus Bufus signale de sa propre main le décès de sa mère : « Obiit Richeldis, mater Rotberti Geruasii monachorum » ; écriture ronde verticale et soignée.
Possesseur : abbaye Saint-Serge (cf. Origine) ; Toussaint-Grille (cf. Cat. gén., p. 281).
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index