Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3535

  • Titre attesté :
    • Fragmenta codicum Sancti Martialis Lemovicensis.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3535
    • Paris. BnF, Latin 3535
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Pierre Lombard (1095?-1160?)
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 3 fragments de mss. III + 15 ff. + f. 1bis, à 2 colonnes et à longues lignes (1-1bis).
  • Format :
    • 162 × 125 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Au f. 1, étiquette collée portant la cote de la bibliothèque de l'abbaye de Saint Martial de Limoges : « 139 ». — Au f. 2, ancienne cote : « LXXXXIX ». — Au f. de garde A, notice du ms. de la main de l'abbé Lebeuf ; cf. notice signée en tête du ms. Latin 1248 ; cette notice a été reprise avec de légères variantes dans le Cat. cod. mss. Bibl. regiae , Paris, 1744, 430. 3 fragments de mss. III + 15 ff. + f. 1bis, à 2 colonnes et à longues lignes (1-1bis). 162 × 125 mm.
  • Reliure :
    • Reliure XVIII e s. maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre au dos : « Vita s. Joa. Alex. » [ sic ].

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 3v. (éd. L. Van Acker, C.C.C.M. , XXV, 1972, 73-74) ; cf. ibid. , CXIX, ms. Ps.


    F. 1-1bisv (f. de garde). [S. Johannis Baptiste capitis translatio apud Angeriacum], le texte doit se lire f. 1bis, 1v, 1bisv-1 : « [Ja]mque idem vir Domini Juramnus episcopus et Marcellinus sacerdos feliciter... — ... figere temptoria imperat presusque som[no]... » (AA. SS., Jun. IV, 758 ; P. L., IV, 1016-1018) ; cf. Bibl. hag. lat., n° 4293 ; Molinier, Les Sources de l'histoire de France, n° 1450.


    F. 2-4 Propositions théologiques en forme de syllogisme, commentaires de passage de l'Écriture, etc., texte incomplet du début : « ... augmentum hoc dixit dum tamen Christus in sepulcro... — ... oblationem et similia » ; — « Non datur gratis quodcumque emitur ; sed quelibet spiritualia gratis dantur, ergo non emuntur... » ; — « Beatus est qui potuit transgredi et non est transgressus... » ; — « Nemo potest separari nisi ab eo cum quo est unum, quare separatus ab aliquo non potest amplius separari ab eo... » ; — « Preceptum est Abrahe ut immolaret filium suum ; sed ipse hoc non fecit, ergo fuit transgressor divini precepti... » ; — « Qui sumit Corpus Christi sumit Christum ergo sumit id quo nichil melius est ; inutiliter ergo oratur ut per sacramenta que sumpsimus potiora sumamus... » ; — « Dolus est cum aliud geritur et aliud simulatur ; sed Hebrei mutuantes ab Egiptiis vasa argentea et aurea simulabant se reddituros, quod non intendebant, ergo dolose agebant... » (2) ; — « Sicut ait Apostolus : Tempus amplectendi jam transiit et est tempus continendi... » (2-2v) ; — « Indiscrete utitur licitis et peccat qui utitur eis cum sciat ex usu eorum sequi scandalum multorum. Sed Petrus...» (2v) ; — « Qui rem sacramenti habet non indigne accedit ad sacramentum dominici Corporis... » (2v-3) ; — « Maledicere est peccare. Sed Job maledixit creature... ergo in hoc peccavit... » ; — « Si quis potest subvenire patri in arcto [sic] mortis posito et non subvenit peccat... sed contingit aliquando precio posse liberare patrem quod tamen non habet nisi furetur... » ; — « Adam ante peccatum liberum arbitrium habuit liberatum... » ; — « Si quis dampnandus bona opera hic faciat minus in inferno punietur... » ; — « Quicquid potuit in tempore Deus potuit ab eterno ; sed in tempore potuit mori ; ergo ab eterno potuit mori... » ; — « Christus minoratus est ab angelis... » ; — « Ignorancia quedam Dei est invincibilis ex qua qui peccat excusationem habet... » ; — « Vitium aliud est privatio firmitudinis ut necessitas paciendi... » ; — « Rabanus : Queritur cur dicatur : Spiritus Domini malus agitabat Saul... » (3-3v) ; — [PETRUS PICTOR, De Trinitate] « Esse quod est ex se ? Deus est per quem datur esse//... — ... Firmiter et sane salvi non possumus esse... » (éd. sous le nom d'Hildebert de Lavardin, dans P. L., CLXXI, 1417-1418, v. 1-10, 25-28, 15-16, 18-20, 53-56, variantes) ; cf. Hauréau, Notices, V, 215-216v et Mél. poét. d'Hildebert..., 79 ; Walther, Initia carminum, n° 5550 (3v) ; — « Quicquit operatus est Pater, operatus est Filius, operatus est Spiritus sanctus ; sed Filius operatus est incarnationem ; ergo Pater operatus est eamdem... — ... separata fuerit humanitas a divinitate » (3v-4).

    F. 4-4v [Introitus in epistolas canonicas] « Ostendit michi Dominus quatuor fabros... Quatuor isti fabri missi sunt contra quatuor ventos... — ... His epistolis premittit Jeronimus prologum... ita est ordo » ; cf. mss. NAL 217, f. 106v-107 ; Bamberg, Staatlich. Bibl., Bibelhandschriften 138, f. 35v-37 (variantes).

    F. 4v-6v Notes, questions théologiques, auctoritates : « Nota quatuor fuisse Herodes. Primus Herodes Ascalonita qui primus... » ; — « Super Ysaiam : in comparatione duorum malorum levius est aperte peccare quam sanctitatem simulare... » ; — « Si queratur quare pena inflicta sit Ade et Eve potius in pudendis membris quam in aliis... » ; — « Auctoritas. Qui interfuerit Chain... » ; — « Super versum illum : Adjuva nos Deus etc... » (4v) ; — « Queritur si Petrus amputando auriculam Malco peccavit... » ; — « Auctoritas Augustini : Fides non petita datur... » ; — « Auctoritas : Peccatum transfundit in posteros non propagatio sed libido... » ; — « Probatur etiam quod caro hujus qui concipitur magis est corrupta quam caro patris sui... » ; — « Nota quod duo milia anni et ducenti et quadraginta quatuor fuerunt in prima etate... » ; — « Dominus legem daturus in igne et fumo descendit... » ; — « Nemo ascendit in celum nisi qui de celo descendit... » ; — « Ostendit Jeronimus Johannem non scire per baptismum Christi mundum esse redempturum... » ; — « Specialiter dicitur Spiritus manere in Christo a quo nunquam per peccatum recessit... » ; — « Auctoritas : Ea que facimus confitemur... » ; — « Solus Deus peccata dimittit... » (5) ; — « Fecit Noe archam id est carinam ad modum arche... » (5-5v) ; — « Christus factus est maledictum... » ; — « Peccatum originale dicitur fomes peccati... » ; — « Queritur utrum eamdem efficatiam haberet bastismus ante passionem quam habuit post passionem... » ; — « Quicumque exigit usuram criminaliter pecat... » (5v) ; — « Item queritur si de rapina aliquis potest facere elemosinam... » ; — « Fides est prima omnium virtutum... » ; etc. — Fragment sur la chasteté où sont cités s. Jérôme et « magister Odo » (6) ; — suite d'auctoritates : s. Augustin, Bède, s. Grégoire, s. Jérôme, Sixte, Alcuin, « Laurentius », s. Isidore, Cassien, Célestin, s. Hilaire (6-6v).

    F. 7-8v Textes sur l'Évangile de s. Jean. « [O]mnia poma nova... Poma nova et vetera que hodore alliciunt et sapore reficiunt... — ... in activa et in contemplativa vita terminat evangelium » [PETRUS LOMBARDUS, Introitus in Johannem] ; cf. ms. NAL 217, f. 105-105v ; Fr. Stegmüller, Repertorium biblicum, IV, 328, n° 6650 (7) ; — « Inter omnes scripturas sacra Scriptura excellit... — ... et sic terminat evangelium suum » [PSEUDO-HUGO DE SANCTO VICTORE, Allegoriae in Novum Testamentum, l. V, prologue] (P. L., CLXXV, 827-830) ; cf. Stegmüller, op. cit., III, 186, n° 3848 (7-8) ; — « Nota quia principium dicitur in creaturis proprie causa sive rei origo... » ; — « Item nota quod super illum locum : sine ipso factum est nichil, dicit glosa : id est malum vel idolum... » (8-8v) ; — « Quodam dicitur ydolum nichil esse... » etc. (8v).

    F. 8v-9 « Super Apocalipsim. Mali non tam dolebunt de eterno supplicio quam quia separabuntur a tali consorcio... Item videtur : mali possunt per angelum abissi et consequenter draco... Agnus dicitur esse occisus... Virgines sequntur agnum... In ore ipsorum non est inventum mendacium... », etc.

    F. 9-9v Notes sur des textes de l'Écriture ou des Pères : « Nota quod Nabuchodonosor rex Babilonie populum Israeliticum captivavit et totam civitatem Jerusalem... » ; — « Ambrosius : Affectus tuus operi tuo nomen inponit ; ergo si malus est affectus, et malum opus et si bonus est affectus et bonum opus, sed bonus erat affectus eorum qui crucifixerunt Christum per ignoranciam... » (9) ; — « Quicquit subest spei et fidei ; sed iste bene operans sperat se habiturum vitam eternam Hoc autem est falsum... » (9-9v) etc. ; — « In Matheo : Quicquid facis vel facis amore Dei vel timore diaboli, quod falsum videtur esse... » ; — « Mundus quandoque dicitur empireum celum... » ; — « Histora dicitur ab historos... » ; — « Abissus dicitur profunda obscuritas... » ; — « Faber, id est Christus, fabricatus est auroram et solem... » ; — « Christus precepit discipulos esse calciatos sandaliis... » ; — « Beda : alienum est a predicatore per domos cursitare... » ; — « Qui dat ut careat tedio rogantis... » ; — « Queritur cum vita eterna sit bonum quo nullum majus est et supplicium eternum quo nullum pejus est utrum sint opposita... » ; — « Gregorius : Tolerasse aliquos et odisse... » (9v).

    F. 10-10v Sermon : « Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua... Johannes Evangelista raptus ad consilium divinum vidit gloriam Dei... — ... et veram beatitudinem conferat, quod vobis concedat Qui vivit... ».

    F. 10v-12 Notes et série d'auctoritates concernant notamment la pénitence, le péché, la chasteté, etc. « Isidorus : Non dubitamus circa finem justificari hominem... — ... Ambrosius : Quid est aliud peccatum nisi prevaricatio legis divine et celestium inobediencia preceptorum ». Sont cités notamment : s. Isidore, s. Grégoire, s. Augustin, Cassien, Sixte, s. Jérôme, s. Ambroise.

    F. 12v-13v Fragments de grammaire spéculative. « Quoniam jocundum et gloriosum est sophisticis propositionibus habundare in sollemnibus disputationibus... — ... nisi per primum modum prime figure » ; — « Nota quod licet junctura dictionum in idemptitate fiat accidencium, observata artis proprietate, contingit tamen frequenter accidencia variari figurate ubi proprietas exigeret idemptitatem... » (12v) ; — « Queritur quare pronomina IIIe persone careant vocativis, cujus rei ratio hec est quia non potuit fieri apostrophatio per ea... » ; — « Queritur quare sui non habet nominativum... » ; — « Queritur utrum vocativus possit construi cum verbo IIe persone... » (13) ; — « Questio est de hoc pronomine nos utrum plura supponat necne... » (13-13v) ; — « Videndum est quid sit relatio, demonstratio, discretio, conceptio, devocatio. Relatio alia pronominalis, alia nominalis... — ... quare possunt apponi pronomina in constructione » (13v).


    F. 14v-15 (f. de garde). Fragment d'office de s. Saturnin. « [D]eus qui nos b. Saturnini martyris tui concedis... » ; « [R]ome natale s. Saturnini martiris et Senis et Sisinnii diaconi... — ... nervis et fustibus et... » (ADO, Martyrologium, 29 nov., P. L., CXXIII, 406).

Intervenant

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Abyssus dicitur profunda obscuritas...

    f. 9v

    Adam ante peccatum liberum arbitrium habuit...

    f. 3

    Adfectus tuus operi tuo nomen imponit...

    f. 9

    Agnus dicitur esse occisus...

    f. 8v

    Alienum est a praedicatore per domos cursitare...

    f. 9v

    Beatus est qui potuit transgredi et non est transgressus...

    f. 2

    Incipit du lemme biblique

    Beatus qui vigilat et custodit ... (Apoc. XVI, 15).

    Incipit

    Johannes evangelista raptus ad consilium divinum...

    f. 10

    Christus factus est maledictum...

    f. 5v

    Christus minoratus est ab angelis...

    f. 3

    Christus praecepit discipulos esse calceatos sandaliis...

    f. 9v

    Deus qui nos beati Saturnini martyris tui concedis...

    f. 14v

    Dolus est cum aliud geritur et aliud simulatur...

    f. 2

    Dominus legem daturus in igne et fumo descendit...

    f. 5

    Ea quae facimus confitemur tantum...

    f. 5

    Esse quod est ex se ? Deus est per quem datur esse//...

    f. 3v

    Faber, id est Christus, fabricatus est auroram et solem...

    f. 9v

    Fecit Noe arcam id est carinam ad modum arcae...

    f. 5

    Fides est prima omnium virtutum...

    f. 6

    Fides non petita datur ut per fidem...

    f. 5

    Historia dicitur ab HISTOROS...

    f. 9v

    Ignorantia quaedam Dei est invincibilis ex qua qui peccat...

    f. 3

    In comparatione duorum malorum levius est aperte peccare...

    f. 4v

    Incipit du lemme biblique

    In ore ipsorum non est inventum mendacium ... (Apoc. XIV, 5)

    Incipit

    In illis invenitur in quibus manet...

    f. 8v

    Indiscrete utitur licitis et peccat qui utitur eis...

    f. 2v

    Inter omnes scripturas sacra Scriptura excellit...

    f. 7

    Item nota quod super illum locum : Sine ipso factum est nihil , dicit glossa : id est malum vel idolum...

    f. 8

    Item quaeritur si de rapina aliquis potest facere eleemosynam...

    f. 6

    Item videtur : Mali possunt per angelum abyssi et consequenter draco...

    f. 8v

    Jamque idem vir Domini Juramnus episcopus et Marcellinus sacerdos...

    f. 2

    Maledicere est peccare. Sed Job maledixit creaturae...

    f. 3

    Mali non tam dolebunt de aeterno supplicio quam quia separabuntur...

    f. 8v

    [...] Mali possunt per angelum abyssi et consequenter draco...

    f. 8v

    Mundus quandoque dicitur empyrium caelum...

    f. 9v

    Incipit du lemme biblique

    Nemo ascendit in caelum nisi ... (Joh. III, 13).

    Incipit

    Augustinus sic exponit dicens quod Christus proprie...

    f. 5

    Nemo potest separari nisi ab eo cum quo est unum...

    f. 2

    Non datur gratis quodcumque emitur...

    f. 2

    Non dubitamus circa finem justificari...

    f. 10v

    Nota quattuor fuisse Herodes. Primus Herodes Ascalonita qui primus...

    f. 4v

    Nota quia principium dicitur in creaturis proprie causa...

    f. 8

    Nota quod duo milia anni et ducenti et quadraginta quattuor fuerunt in prima aetate...

    f. 5

    Nota quod licet junctura dictionum in identitate fiat...

    f. 12v

    Nota quod Nabuchodonosor rex Babyloniae populum Israeliticum...

    f. 9

    Incipit du lemme biblique

    Omnia poma : nova et vetera ... (Cant. VII, 13).

    Incipit

    Poma nova et vetera quae odore adliciunt et sapore...

    f. 7

    Ostendit Hieronymus Johannem non scire per baptismum Christi...

    f. 5

    Incipit du lemme biblique

    Ostendit mihi Dominus quattuor fabros ... (Zach. I, 20)

    Incipit

    Quattuor isti fabri missi sunt contra quattuor ventos...

    f. 4

    Peccatum originale dicitur fomes peccati...

    f. 5v

    Peccatum transfundit in posteros non propagatio sed libido...

    f. 5

    [...] Poma nova et vetera quae odore adliciunt...

    f. 7

    Praeceptum est Abrahae ut immolaret filium suum...

    f. 2

    Probatur etiam quod caro hujus qui concipitur magis est...

    f. 5

    Quaeritur cum vita aeterna sit bonum quo nullum majus est...

    f. 9v

    Quaeritur cur dicatur : Spiritus Domini malus agitabat Saul...

    f. 3

    Quaeritur quare pronomina tertiae personae careant vocativis...

    f. 13

    Quaeritur quare sui non habet nominativum...

    f. 13

    [...] Quaeritur si de rapina aliquis potest facere eleemosynam...

    f. 6

    Quaeritur si Petrus amputando auriculam Malcho peccavit...

    f. 5

    Quaestio est de hoc pronomine nos utrum plura supponat necne...

    f. 13

    [...] Quattuor isti fabri missi sunt contra quattuor ventos...

    f. 4

    Qui dat ut careat taedio rogantis, non ut reficiat...

    f. 9v

    Qui interfecerit Cain, supple a poena temporali...

    f. 4v

    Qui rem sacramenti habet, non indigne accedit ad sacramentum...

    f. 2v

    Qui sumit Corpus Christi, sumit Christum...

    f. 2

    Quicumque exigit usuram criminaliter peccat ; ergo...

    f. 5v

    Quid est aliud peccatum nisi praevaricatio legis divinae...

    f. 12

    Quidquid facis vel facis amore Dei vel timore diaboli...

    f. 9v

    Quidquid operatus est Pater, operatus est Filius, operatus est Spiritus sanctus...

    f. 3v

    Quidquid potuit in tempore Deus, potuit ab aeterno...

    f. 3

    Quidquid subest spei et fidei ; sed iste bene operans...

    f. 9

    Quodam dicitur idolum nihil esse. Tribus modis accipitur...

    f. 8v

    Quoniam jucundum et gloriosum est sophisticis propositionibus abundare...

    f. 12v

    Romae natale sancti Saturnini martyris et Senis et Sisinnii diaconi...

    f. 14v

    Si quaeratur quare poena inflicta sit Adae et Evae...

    f. 4v

    Si quis damnandus bona opera hic faciat minus in inferno...

    f. 3

    Si quis potest subvenire patri in arcto mortis posito...

    f. 3

    Sicut ait Apostolus : Tempus amplectandi jam transiit et est tempus continendi ab omni concubitu. Ergo malum est non amplecti...

    f. 2

    Solus Deus peccata dimittit, qui per eos dimittit...

    f. 5

    Specialiter dicitur Spiritus manere in Christo a quo numquam...

    f. 5

    Tolerasse aliquos et odisse non est virtus mansuetudinis...

    f. 9v

    Utrum eamdem efficaciam haberet baptismus ante passionem...

    f. 5v

    Utrum vocativus possit construi cum verbo secundae personae...

    f. 13

    Videndum est quid sit relatio, demonstratio...

    f. 13v

    Virgines sequuntur Agnum quocumque ierit ... (Apoc. XIV, 4), id est integritate mentis et corporis...

    f. 8v

    Vitium aliud est privatio firmitudinis ut necessitas patiendi...

    f. 3

    ADO (s.), archiep. Viennensis -- Martyrologium (excerpta)
    ALCUINUS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    AMBROSIUS MEDIOLANENSIS ep. (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss. :
    Aumône -- Notes et extraits sur l'aumône
    Aumône -- Questions sur l'aumône
    Baptême -- Questions
    BIBLICA -- Novum Testamentum Evangelium secundum Johannem. Commentarii
    BIBLICA -- Novum Testamentum Epistolae catholicae. Introitus
    BIBLICA -- Novum Testamentum Apocalypsis. Notae
    CAELESTINUS (?) -- Extraits attribués par le ms.
    CASSIANUS (s. Johannes), Massiliensis -- Extraits à lui attribués par les mss.
    Foi -- Notes sur la foi
    Grammaire -- Questions
    GREGORIUS Magnus I (s.), papa -- Extraits à lui attribués par les mss.
    HILARIUS PICTAVENSIS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    JOHANNES (s.), Baptista -- Translatio capitis Angeriacum
    LAURENTIUS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    LEBEUF (abbé Jean) -- Notices autographes des manuscrits
    LIMOGES (Haute-Vienne) -- Abbaye Saint-Martial Possesseur
    ODO (magister) -- Mention
    Péché -- Notes, extraits, fragments, sentences sur le péché
    Pénitence -- Notes, extraits, fragments ou sentences
    PETRUS LOMBARDUS, Parisiensis ep. -- Introitus in Johannem
    PETRUS PICTOR -- Versus de Trinitate
    RABANUS MAURUS -- Extraits à lui attribués par les mss.
    RELIURE -- Reliures XVIII e s. aux armes et chiffre royaux
    SATURNINUS (s.), m. -- Officium (fragmentum)
    Sentences bibliques, patristiques ou théologiques
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- Sermones singuli
    SIXTUS (?) -- Extraits à lui attribués par le ms.
    Théologie -- Questions
    Usure -- Notes sur
    Vertus -- Chasteté Auctoritates

Source des données