Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 2951

  • Titre attesté :
    • Petrus Comestor, Sermones.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 2951
    • Paris. BnF, Latin 2951
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Pierre le Mangeur (1100?-1179?)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • III et 70 ff. 2 colonnes.
  • Format :
    • 170 × 120 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • F. 69-70v. Glossaire étymologique, de a à p : « Altare dicitur quia alta res, Agata quia agens acta... — ... pascha id est pax cara, procella quia procul a cella ». — Addition du XIVe sInitiales rouges. Rubriques. — Cahiers signés de 1 à 7. le dernier non signé. — Titres courants, en partie rognés, indiquant le numéro d'ordre des sermons, en chiffres romains, de « XVI » à « XLIII » [sic pour XLIIII] ; l'ensemble du ms. a été folioté au XIVe s. en chiffres arabes, en noir de 1 à 18, en rouge de 19 à 70, par la main qui a transcrit la table et le glossaire. — Au f. I, note du XVIIe s. : « Joa. Busaeus S. J. theologus hos Petri Manducatoris sermones Petro Blesensi refert acceptos ; sed temere, ut etiam videre est ex hoc ms. codice, qui abhinc C. C. C. C. annis exaratus est », en marge : « Vide opera P. Blesensis Moguntiae impressa an. 1600 » ; cf. Sommervogel, Bibliothèque Comp. de Jésus, I, 426. III et 70 ff. 2 colonnes. 170 × 120 mm.
  • Reliure :
    • Reliure moderne basane chamoisée.

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. III Table, s'arrête au f. 21. — Addition du XIVe s.

    F. 1-68v « Ordo sermonum Magistri Petri Manducatoris per anni circulum in synodo » (P. L., CXCVIII, 1813-1829, serm. 39-44) (1-8v) ; — (ibid., 1832-1836, serm. 46) (8v-10v) ; — (ibid., 1809-1813, serm. 37-38) (10v-12v) ; — (ibid., 1841-1844, serm. 50) (12v-13v) ; — (ibid., 1839-1841, serm. 49) (13v-14v) ; — (ibid., 1788-1800, serm. 30-32) (14v-19v) ; — (ibid., 1721-1725, serm. 1) (19v-21) ; — (ibid., 1725-1728, serm. 2), avec addition sur un papillon : « Sacra vero scriptura non indecenter porte comparatur... — ... de Deo et super celestibus » (21-23) ; — (ibid., 1732-1735, serm. 4) (23v-25) ; — (ibid., 1728-1732, serm. 3) (25-26v) ; — (ibid., 1741, serm. 7) (26v-27v) ; — (ibid., 1744-1748, serm. 9) (27v-29v) ; — (ibid., 1752-1764, serm. 11-14) (29v-35) ; — (ibid., 1772-1775, serm. 19) (35-36) ; — (ibid., 1764-1772, serm. 16-18) (36-39v) ; — (ibid., 1775-1778, serm. 20-23) (39v-47) ; — (ibid., 1784, serm. 28) jusqu'à : « ... ne forte mihi dicatur a Domino quare... » (47) ; — (ibid., 1800, serm. 33), jusqu'à : « ... urbane eloquentie... » (47) ; — (ibid., 1782, serm. 25) (47v-49) ; — (ibid., 1778-1782, serm. 24) (49-51) ; — (ibid., 1782, serm. 26) (51-53) ; — (ibid., 1800-1806, serm. 33) (53-55v) ; — (ibid., 1806, serm. 35) (55v-57v) ; — (ibid., 1806, serm. 34) (57v-59v) ; — (ibid., 1806-1810, serm. 36) (59v-61) ; — (ibid., 1764, serm. 15) (61-63) ; — (ibid., 1782-1784, serm. 27) (63-63v) ; au f. 63v : « Expliciunt sermones magistri Petri Manducatoris » ; — « In annunciatione. Surge aquilo et veni auster... Hic unus imperat duobus... » ; cf. Hauréau, Notices, I, 161-163 (63v-64v) ; — « Sermo de beatitudinibus in festo Omnium Sanctorum bonus. Beati pauperes spiritu... Scriptum est : nam et catelli... », douteux ; cf. Hauréau, ibid., 163-164 (64v-67) ; — « Exulta satis, filia Syon... Vos qui clavem scientie... » ; cf. Hauréau, ibid., 164 (67-68v) ; au f. 68v : « Explicit sermo bonus Petri Manducatoris de Dominica prima adventus ».

    Voir t. III, 408.

    f. 67-67v : cf. J. Leclercq, dans Arch. d'hist. doctr. et litt. du M. A., XIV (1943-45), 146, n. 3.

Intervenant

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Provient de la Bibliothèque de Jacques Mentel, dont l'ex-libris : « Ex Bibliotheca Menteliana », se trouve au f. II ; cf. Omont, Anciens inventaires de la Bibl. nat., IV, 362, n° 8.

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Adhuc escae eorum erant... (Ps. LXXVII, 30)

    Incipit

    Ad litteram exprobrat propheta Judaeis...

    f. 39v

    Altare dicitur quasi alta res. Agata quasi agens acta...

    f. 69

    Incipit du lemme biblique

    Apprehendent septem mulieres... (Is. IV, 1).

    Incipit

    Ad litteram propheta desolationem Judaeae...

    f. 61

    Incipit du lemme biblique

    Beati pauperes spiritu... (Mt. V, 3).

    Incipit

    Scriptum est : Nam et catelli edunt... (Mt. XV, 27). Et ego, fratres carissimi, saepe comedi...

    f. 64v

    Incipit du lemme biblique

    Cum dilexisset Jesus suos qui erant... (Joh. XIII, 1).

    Incipit

    Quos vocet suos Jesus ambigi potest...

    f. 37v

    Incipit du lemme biblique

    Dirupisti, Domine, vincula mea... (Ps. CXV, 16).

    Incipit

    Petrus vinculatus a Nerone potuit dicere...

    f. 63

    Incipit du lemme biblique

    Dispone domui tuae quia morieris... (Is. XXXVIII, 1).

    Incipit

    Familiaris fuit haec admonitio...

    f. 36

    Incipit du lemme biblique

    Domum tuam, Domine, decet sanctitudo... (Ps. XCII, 5).

    Incipit

    Dominus domus sanctus est, sancta est domus...

    f. 59v

    Incipit du lemme biblique

    Egredimini et videte, filiae Sion... (Cant. III, 11).

    Incipit

    Gloriosa dicta sunt saepe de gloriosa matre Dei...

    f. 35

    Incipit du lemme biblique

    Ejicite lapides de plateis... (cf. Jer. L, 26)

    Incipit

    Dominus Jesus medicus noster salutaris...

    f. 29v

    Incipit du lemme biblique

    Erudimini qui judicatis terram... (Ps. II, 10)

    Incipit

    Nolite arbitrari quod alienum a vobis sumpserim exordium...

    f. 1

    Incipit du lemme biblique

    Est autem Jerosolymis Probatica piscina... (Joh. V, 2).

    Incipit

    PROBATON graece, ovis vel pecus...

    f. 19v

    Incipit du lemme biblique

    Et nunc reges intellegite... (Ps. II, 10).

    Incipit

    Terribile est nomen regum super terram. Reges enim timentur...

    f. 4v

    Incipit du lemme biblique

    Et rex David senuerat... (III Reg. I, 1).

    Incipit

    In quo aedificamur juxta litteram...

    f. 23v

    Incipit du lemme biblique

    Expulit Jesum Spiritus in desertum... (Mc. I, 12).

    Incipit

    Omnis Christi actio christiani est lectio...

    f. 32

    Incipit du lemme biblique

    Exsulta satis filia Sion... (Zach. IX, 9)

    Incipit

    Vos qui clavem scientiae habetis...

    f. 67

    Incipit du lemme biblique

    Fili, mel invenisti... (Prov. XXV, 16)

    Incipit

    Salomon in Proverbiis moralem nobis tradidit...

    f. 16

    Incipit du lemme biblique

    Fluvius egrediebatur de loco voluptatis... (Gen. II, 10).

    Incipit

    Verbum Domini est quod audistis...

    f. 42v

    Incipit du lemme biblique

    In manibus prophetarum adsimilatus sum... (Os. XII, 10)

    Incipit

    Quis est Dominus qui hoc dicit...

    f. 11

    Incipit du lemme biblique

    In ore duorum vel trium testium... (Mt. XVIII, 16)

    Incipit

    Moyses in Deuteronomio, immo Dominus...

    f. 49

    Incipit du lemme biblique

    Jerusalem quae aedificatur... (Ps. CXXI, 3).

    Incipit

    In sacra Scriptura Jerusalem homonymum est...

    f. 55v

    Incipit du lemme biblique

    Laetare Jerusalem, et conventum facite... [Introit dominicae quartae quadragesimae].

    Incipit

    Quid est quod adeo sollemniter...

    f. 33v

    Incipit du lemme biblique

    Levavi oculos meos ad montes... (Ps. CXX, 1).

    Incipit

    Non dormit qui oculos levat...

    f. 57v

    Incipit du lemme biblique

    Melior est canis vivus... (Eccl. IX, 4).

    Incipit

    Litterae superficies arida quidem videtur...

    f. 14v

    Nolite considerare qui loquor vobis aut vos qui estis quibus loquor...

    f. 47

    Nolite considerare quis ego sim qui loquor vobis aut vos...

    f. 53

    Incipit du lemme biblique

    Non vos me elegistis... (Joh. XV, 16).

    Incipit

    Et a quo dictum est hoc scitis...

    f. 3

    Incipit du lemme biblique

    Nunc scio vere quia misit Dominus... (Act. XII, 11).

    Incipit

    Legitur in Annalibus quod Caius Caesar...

    f. 51

    Incipit du lemme biblique

    Oblatus est quia ipse voluit... (Is. LIII, 7).

    Incipit

    Quotiens oblatus est Dominus Jesus, totiens oblatus...

    f. 27v

    Incipit du lemme biblique

    Omni custodia custodi cor tuum... (cf. Prov. IV, 23)

    Incipit

    In superficie litterae apparet quia Pater...

    f. 13v

    Incipit du lemme biblique

    Parvuli petierunt panem... (Thren. IV, 4)

    Incipit

    Flevit Jeremias in Threnis destructionem sanctae civitatis...

    f. 8

    Incipit du lemme biblique

    Portio mea, Domine, dixi custodire... (Ps. CXVIII, 57).

    Incipit

    Satis accurate, nec sine brevitate...

    f. 12v

    Pulvis sum ego et cinis qui loquor vobis, propterea erubesco...

    f. 47

    Incipit du lemme biblique

    Qui habitat in adjutorio Altissimi... (Ps. XC, 1)

    Incipit

    Inclinavit Altissimus caelos... (Ps. XVII, 10)

    f. 30v

    Incipit du lemme biblique

    Qui non humiliaverit se sicut parvulus... (cf. Mt. XVIII, 4)

    Incipit

    Verba sunt Salvatoris quae audistis per os meum...

    f. 25

    Incipit du lemme biblique

    Qui sedes super Cherubim... (Ps. LXXIX, 2).

    Incipit

    Frequentes nobis scripserat promissiones...

    f. 26v

    Incipit du lemme biblique

    Quis mihi ministrat... (Joh. XII, 26).

    Incipit

    Verbum hoc abbreviatum fecit Dominus super terram...

    f. 6v

    Sacra vero Scriptura non indecenter portae comparatur...

    f. 22

    Incipit du lemme biblique

    Scitis quia post biduum Pascha... (Mt. XXVI, 2).

    Incipit

    Mediator Dei et hominum... (I Tim. II, 5). Cum praedixisset discipulis suis...

    f. 38v

    Incipit du lemme biblique

    Sederunt in terra senes... (Thren. II, 10)

    Incipit

    Verbum est Jeremiae plangentis...

    f. 5bisv

    Incipit du lemme biblique

    Si dixerit vobis Pharao : Quod est opus vestrum ?... (cf. Gen. XLVI, 33-34)

    Incipit

    Salubre et grande hic datur consilium...

    f. 10v

    Incipit du lemme biblique

    Stetit angelus Domini ante altare... (cf. Apoc. VIII, 3).

    Incipit

    Unus est sermo quem audistis...

    f. 8v

    Incipit du lemme biblique

    Super tribus sceleribus Moab... (Am. II, 1).

    Incipit

    Amos Thecnites vir propheta fuit...

    f. 44v

    Incipit du lemme biblique

    Surge, Aquilo, et veni, Auster... (Cant. IV, 16).

    Incipit

    Hic unus imperat duobus...

    f. 63v

    Incipit du lemme biblique

    Tolle filium tuum quem diligis... (Gen. XXII, 2).

    Incipit

    Series historiae simpliciter intellecta...

    f. 17v

    Incipit du lemme biblique

    Venite, ascendamus ad montem Domini... (Is. II, 3).

    Incipit

    Jeroboam statuit vitulos aureos...

    f. 41

    Incipit du lemme biblique

    Vitulus, leo et agnus... (Is. XI, 6)

    Incipit

    Sicut audivimus, sic vidimus in civitate...

    f. 47v

    BUSAEUS (Johannes), S.J. -- Mention
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XIIIe s.)
    Glossaires -- étymologique
    MENTEL (Jacques) -- Possesseur
    PETRUS COMESTOR -- Sermones. Collectio
    RELIURE -- Reliures XXe s.
    RELIURE -- Reliure Basane grattée sur ais de bois

Source des données