Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q98068
Manifeste IIIF
Numérisation :
Parch., XIIe s., sauf f. 111 refait au XIVe-XVe s., et additions du XVe s. au f. 112v°, II + 112 ff. (f. I, Iv°, IIv°, 111v° et 112 blancs), 255 x 155 mm. Grandes initiales de couleur, quelques-unes ornées de rinceaux de couleur: f. 2, 48v°, 54v°, 74, 102v°, 105v° et 107v°. Abondantes gloses marginales et interlinéaires, surtout d’une main contemporaine très soignée, à l’encre noire, parfois disposées en triangle ou en losange, et d’une autre main du XVe s., d’une encre jaunie; f. 102v°-111 (Persius) seulement gloses du XVe s. éparses.
Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI
f. 2: //EMILIVM AD MECENATEM
f. 3 (2ème du texte): //Sic te diua
~ f. 1 (add. du XIIe-XIIIe s.): ‹Hymni›.
1) inc.: «Lux iucunda lux insignis...» (Chevalier, Repertor. hymnol., n° 10840).
2) inc.: «Ecce dies triumphalis gaude turma...» (ibid., n° 5115).
f. 1v° (add. du XVe s.): Vitae Horatii.
1) pas de titre.
inc.: «‹H›Oracius poet‹a› liricus libertino patre natus dubium est utrum Apulus an Venusinus fuerit... » .
expl.: «... Esquiliis iuxta ‹menece› (gratté) Mecenatis tumulum. Et sic explicit Oracii uita. / In tragedis chori uocantur. In comediis scene. In satiris satira. In bucolicis egloge. In liricis oda » (éd. H. J. Botschuyver, Scholia in Horatium λ φ ψ codicum Parisinorum latinorum 7972, 7974, 7971, Amsterdam 1935, p. 1-2).
2) (add. du glossateur) pas de titre.
inc.: «Oracius Flacus Quintus libertino patre et precone natus Venusis que est ciuitas Apulie oriundus fuit non adeo autem opibus uilis fuit aut ingenio quod cum pater Romam mississet [sic]... ».
expl.: «... sepultus est in extremis Exquiliis iuxta tumulum Mecenatis. / Scripsit autem carminum etc. ut supra » (11 lignes - cf. Vita 1).
f. 2-102: Horativs, Opera.
f. 2-39: Carmina seu Odae.
titres marge supér. (add. du XVe s.): «Carminum Oracii liber primus feliciter Incipit ».
(main du copiste): «EMILIVM AD MECENATEM ».
(liv. II) f. 12v°: «CARMINVM LIBER. I. EXPLICIT. INCIPIT. II. LOQVITVR ASINIO POLLIONI CONSVLARI VIRO ».
laus
(gloses) f. 1v° en haut (XVe s.): «Oda cantus -hinc liber iste intitulatur liber
via
finis (?)
odarum id est Carminum uel laudum quia ibi laudare intendit... ».
(glose) inc. f. 2 marge supér. à gauche: «Oda uel odes est idem quod laus, in odis enim laudantur homines uel deus que antiquitus dicebantur liricum carmen... ».
marge supér. au milieu: «Monocolos pragmatice a pragma quod est causa unde pragmatice id est causatorie... ».
marge droite en haut: «Primam odam Oracius scribit ad Mecenatem dominum suum quem intendit laudare ex genere suo... ».
marge infér.: «In hanc (?) prima oda alloquitur Mecenatem ostendendo per multa similia se maxime carminibus componendis delectari (?)...».
f. 39-47: Epodon liber.
titre: «INCIPIT QVI INSCRIBITVR EPODON AD MECENATEM IAMBICVS TERNARIVS ».
f. 39v°: «IAMBICVS BINARIVS SEPODICOS ».
(gloses XIIe s.) inc. f. 39v° marge supér.: «liber iste uocatur epodon quasi super odas quia additus est ad odas, fecit etiam librum istum iam facta poetria et in hac prima oda ostendit quantum affectum debeat habere... ».
marge gauche, en haut: «Dicitur epodon ab epos quod est equs [sic], hoc enim metrum ad modum equi galopantis incedit ».
plus bas (XVe s.): «Fecit hoc carmen ad Mecenatem quem Augustus co‹m›itaturus cum Antonio et Cleopatra iuxta Attium promontorium nauali bello... »
à la fin, add. d’un glosateur: «explicit ephedon [sic] ».
f. 47v°-48: Carmen saeculare.
titre: «INCIPIT CARMEN SECVLARE ».
(gloses XIIe s.) inc. marge gauche: «Finito lirico carmine facit hunc ymnum in honore Apollinis et Diane et uocatur seculare carmen quia fiebat eis festum semper post seculum... ».
f. 48v°-54v°: De arte poetica.
titre: «Q. HOR‹ATII› FLACCI DE ARTE POETICA ».
(glose ou accessus XVe s.) inc. marge gauche en haut: «Incipit poetria Oratii id est liber de arte poetandi, poetria est aliquid fictum metrice compo‹situm› (?) ueris falsa immiscens, dicitur a poeo (?) -is, id est fingo. is inde poesis grece... ».
ce texte continue dans la marge supér. et la marge de droite.
expl.: «...ostendit cum dicit o amici si pictor etc. ».
f. 54v°-74: Epistulae.
titre: «INCIPIT LIBER EPISTOLARVM ».
(glose XVe s.) inc. marge gauche: «Finitis sermonibus rogabat Mecenates Oracium ut lirica carmina describeret... ».
(accessus?) inc. marge infér.: «Epistula dicitur ab epy supra et stolon missio unde iste tractatus supermissiones dicitur (?) quia supra et post omnes alias factus est... ».
expl. f. 55 marge infér.: «... scilicet homines uirtutibus perfectis reddere » (17 lignes).
f. 74-102: Sermones seu Saturae.
titre (add. du XVe s.): «Incipit primus sermonum ».
(gloses XVe s.) inc. marge droite: «Sermones habent materiam (?) uitia, intentionem deortari a uitiis et ortari ad uirtutes finis uero est expulsio uiciorum... » (6 lignes).
(gloses XIIe s.) inc.: «Racio cum uere (?) excogitamus aliquid faciendum esse uel fugiendum ut patres de filiis.. . ».
(gloses XVe s.) inc. marge infér.: «Hunc sermonem primum facit Oracius ad Mecenatem quo hominum inconstantiam in quacumque professione sint... ».
f. 86v° on a ajouté, en marge, au XIIe-XIIIe s. les 8 v., caractéristiques de la classe γ qui précèdent parfois la sat. I, 10: «Lucilii quam sis mendosus teste Catone... ».
«... Grammaticorum equitum doctissimus ut redeam illuc» (éd. F. Villeneuve, Horace. Satires, Paris, Les Belles Lettres, 1932, p. 103; D. Bo, Q. Horati Flacci opera, Turin, 1, 2ème éd., 1957 (Corpus scriptorum latinorum Paravanium), p. 70-71).
(liv. II) f. 88: «SERMONVM LIBER PRIMVS EXPLICIT. INCIPIT SECVNDVS ».
(glose XIIe s.) inc. marge droite: «In hoc sermone reprehendit Oratius illos qui malum consilium dant amicis suis... ».
f. 102v°-111: Persivs, Saturae.
titre (add. du XVe s.): «Aulii Persii (add. au-dessus: «Flacti [sic] poethe ») Liber Satyrarum feliciter Incipit ».
(gloses XVe s.) inc. en marge: «Ex arupto [sic] incipit sicut est mos satiricorum O. dictum est ad exprimendam indignationem. Inane » (cf. Ps. Cornvtvs, Scholia..., rédaction D - éd. d’extraits D. M. Robathan etc., A. Persius Flaccus, dans Catal. transl. et comm., 3, Washington, 1976, p. 229, col. 2).
(autre main) inc.: «In hac satira reprehendit omne genus hominum et primo se eo quod ad scribend‹um› in ea tempestate lasciue Ro‹mano›rum (?) scribere prop‹oni›t (?)...».
(texte) f. 110v°: «... Nulla manet patrui, sterilis matertera uixit// » (VI, 54).
f. 111 (XIVe-XVe s.): «// Deque auia nichilum superest accedo Bouillas... » (VI, 55).
à la fin: «Persii VIa satira explicit ».
f. 112v° (add. XVe s.): Horativs, Epistulae (extraits)
pas de titre.
1) «Epistula. Vrbis amatorem» (I, 10, 1).
2) «Letus sorte tua » (I, 10, 44).
- (add.) Avsonivs, Epigrammata de diuersis rebus (extrait)
titre: «Ausonius ».
inc.: «Lays anus Veneri speculum dico dignum habeat se... ».
expl.: «... Qualis sum nolo, qualis eram nequeo » (4 v. - epigr. 65 - éd. R. Peiper, Teubner, 1886, p. 336).
Origine: française ou d'Italie du Nord, écriture arrondie, régulière, un peu épaisse; f. 111, écriture gothique arrondie soignée peut-être du Nord de l'Italie; f. 112v°, addition d’une écriture humanistique italienne anguleuse penchée (fin XVe s.).
Possesseurs: peut-être un évêque de Volterra (prov. de Pise), d'après cette note, en grosses lettres, dans la marge supér. du f. 1: «R. D. epi‹scopi› Vult.» (XVe s.); Giovanni Canniti de Fermo, d’après l’ex-libris en haut du f. II: «Ioannis Canniti de Firmo et Amicorum suorum optimorum Romȩ existentis in ȩdibus D. D. Capranicensis die X. Mensis Martii M.D.LXII»; Fulvio Orsini († 1600).
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index