Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3245

  • Titres attestés :
    • Alanus de Insulis
    • Bernardus Silvestris
    • Gualterus de Insulis dictus de Castellione
    • Nicolaus Sunescheyn de Oedenburgo
    • Ricardus de Furnivalle
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3245
    • Paris. BnF, Latin 3245
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Alain de Lille (11..-1202?) | Bernard Silvestre | Richard de Fournival (1201-1260?) | Gautier de Châtillon (1135?-12..?)
  • Date de fabrication :
  • Support : Vélin.
  • Composition :
    • 81 ff. + f. 30bis à 2 colonnes.
  • Format :
    • 285 × 210 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Écriture cursive. — Dans la 1 re partie du ms. (ff. 1-63), initiales rouges et bleues à filigranes et à antennes ; rubriques ; piedsde-mouche ; du f. 64 à la fin, initiales réservées. — Cahiers signés de a à f (ff. 1-63) non signés du f. 64 à la fin ; réclames souvent rognées. — Quelques rares notes marg. ou gloses interlin. contemp. — Au f. 63, compte d'initiales par le rubricateur : « I e ??? et LXV ». — Ce ms. a fait partie de la bibliothèque de Jean d'Orléans, comte d'Angoulême ; cf. Dupont-Ferrier dans Mélanges d'hist. du M. A. , 1897, 63. 81 ff. + f. 30bis à 2 colonnes.285 × 210 mm.
  • Reliure :
    • Demi-reliure chagrin rouge au chiffre de Louis-Philippe ; titre au dos : « Alani de planctu Naturae. etc. ».

Numérisations

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-20v ALANUS DE INSULIS, De planctu Naturae : « Incipit hencheridion magistri Alani de conquestione Nature » ( P. L. , CCX, 451-482 ; Th. Wright, Anglo-saxon satirical poems , Rolls Series, 1872, II).

    F. 21-35v BERNARDUS SILVESTRIS : « Incipit liber Bernardi Silvestris de universitate mundi ad Magistrum Therricum ». Epit. dédic. : « Terrico veris scienciarum titulis doctori famosissimo... Aliquandiu fateor... » ; « Congeries informis adhuc cum silva teneret || ... — ... Ductoresque pedes omnificasque manus. Explicit philosophia Bernardi Silvestris » (éd. Barach et Wrobel, Innsbruck, 1876) ; au f. 21, sommaire : « In hujus libelli primo libro, qui quidem Megacosmus, id est major mundus, dicitur... ».

    F. 36-45v GUALTERUS DE INSULIS, DICTUS DE CASTELLIONE : « Galterus de Insula, Super statibus mundi. Missus sum in vineam circa horam nonam || ... — ... femina limen » (36-36v) ; « Super statibus personarum ecclesiasticarum. Multiformis hominum fraus et injusticia || ... — ... metuenda facultas » (36v-37) ; « Contra ecclesiasticos prelatos. Fallax est et mobilis lex humane sortis || ... — ... Dominum de celis » (37-37v) ; — [Apocalypsis Goliae, apocr.] « Galterus de Insula contra ecclesiasticos juxta visionem Apocalipsis. A tauro torrida lampade Cintii || ... — ... fecisset lubrica » (37v-40v) ; « Quod papa sit summus, et imperator sub ipso. Totus hujus temporis ordo sive status || ... — ... in labiis tuis » (40v-41) ; « Contra statum Ecclesie depravatum. Eliconis rivulo modice respersus || ... — ... gaudia voto » (41-41v) ; « De adventu Antichristi. Dum contemplor animo seculi tenorem || ... — ... fugam gemibundi » (41v-42v) ; « Domino pape. Tanto viro loquturi || ... — ... Studeam de proprio » (42v-43v) ; « G. de I. predicans scolaribus bonum in reditu suo a curia Romana. Ut membra cohereant invicem cum capite || ... — ... ex ore infancium » (43v-44v) ; « Oratio Miserere mei Deus rithmice composita a G. de I. juxta sensum et ordinem p[s]almi, ipso infirmo ad mortem exeunte. Dum Galterus egrotaret || ... — ... Magnum nomen Domini. Amen » (44v-45v) ; (éd. par W. Müldener d'après ce ms., Die zehn Gedichte des Walther von Lille, genannt von Châtillon , Hanovre 1859 ; éd. critique des 9 poèmes authentiques par K. Strecker, Moralischsatirische Gedichte Walters von Châtillon , Heidelberg 1929 ; et de l'Apocalypsis Goliae : Die Apokalypse des Golias , Rome 1928) ; cf. K. Strecker, op. cit ., pour les éditions antérieures ; Manitius, Gesch. der lat. Lit. des M. A. III, 927-936 ; Raby, A history of secular Latin poetry , II, 190-204 et 214-219 ; A. Wilmart, dans Revue Bénéd ., XLIX (1937), 121-169, 322-365.

    F. 46-63 [RICARDUS DE FURNIVALLE ?] « Liber Ovidii Nasonis Pelignensis de vetula » (d'après l'explicit du f. 63). Table des chapitres des 3 livres (46) ; « Prefacio Leonis prothonotarii sacri palacii Bisanthei sub Nathasio principe in librum Ovidii Nazonis Pelignensis de vetula. Ovidius Naso, Peligni ruris alumpnus || ... — ... nec habetur in usu » (46v) ; « Queritur unde michi quod opus processerit istud... — ... et mete nescia vita. Amen » (46v-63) ; cf. J. H. Mozley, dans Latomus , II (1938), 53-72 (liste de mss. et d'éditions et analyse détaillée de l'oeuvre).

    F. 64-81v [NICOLAUS SUNESCHEYN DE OEDENBURGO ? Auctoritates Aristotelis ex variis ejusdem libris comportatae] incomplet de la fin : « Omnes homines naturaliter scire desiderant. Sensus, visus, multas nobis differentias rerum... — ... ubi dandum sit. Turpissimum... » ; cf. ms. 5465 de la Bibliothèque de Vienne, f. 93-119 ; Grabmann, Methoden und Hilfsmittel des Aristotelesstudium im M. A. , 184 ; ms. NAL 1103, f. 91-91v.

Intervenants

Autres intervenants

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • BOURGAIN, Pascale (2006), "Manuscrits de poètes et passage en recueil au XIIe siècle", dans LO MONACO, Francesco (éd.), ROSSI, Luca Carlo (éd.), SCAFFAI, Niccolò (éd.), "Liber", "fragmenta", "libellus" prima e dopo Petrarca : in ricordo di D'Arco Silvio Avalle : seminario internazionale di studi, Bergamo, 23-25 ottobre 2003, Firenze, SISMEL - Ed. del Galluzzo (Traditio et renovatio, 1), p. 23-34, ici p. 33
  • COULSON, Frank T., ROY, Bruno (2000), Incipitarium Ovidianum : a finding guide for texts in Latin related to the study of Ovid in the Middle Ages and Renaissance, Turnhout, Brepols (Publications of the journal of Medieval Latin, 3), ici n° 318, 400

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • A tauro torrida lampade Cynthii//...

    f. 37v

    Aliquamdiu fateor sensu mecum secretiore quaesivi utrum opusculum meum...

    f. 21

    Congeries informis adhuc cum silva teneret//...

    f. 21

    Dum contemplor animo saeculi tenorem // Reproborum gaudia...

    f. 41v

    Dum Galterus aegrotaret // Et aegrotans cogitaret //...

    f. 44v

    Heliconis rivulo modice respersus // Ne pendere...

    f. 41

    In hujus libelli primo libro, qui quidem Megacosmus, id est major mundus, dicitur...

    f. 21

    In lacrimas risus, in luctus gaudia verto //...

    f. 1

    Missus sum in vineam circa horam nonam // Suam quisque...

    f. 36

    Multiformis hominum fraus et injustitia // Letalis ambitio...

    f. 36v

    Omnes homines naturaliter scire desiderant. Sensus, visus, multas nobis differentias rerum...

    f. 64

    Ovidius Naso Peligni ruris alumnus // Certus ab exsilio...

    f. 46v

    Quaeritur unde mihi quod opus processerit istud versibus hexametris...

    f. 46v

    Tanto viro locuturi // Studeamus esse puri // Sed et loqui sobrie //...

    f. 42v

    Totus hujus temporis ordo sive status // Ab antiquae legis fonte...

    f. 40v

    Ut membra cohaereant invicem cum capite // Gaudete...

    f. 43v

    ALANUS DE INSULIS -- De Planctu naturae
    APOCALYPSIS GOLIAE
    ARISTOTELES -- Flores : Auctoritates Aristotelis
    BERNARDUS SILVESTRIS -- Cosmographia sive de Mundi universitate
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (fin XIV e et XV e s.)
    DÉCORATION -- Rubricateur Compte d'initiales et de pieds-de-mouche exécutés par lui
    GUALTERUS CASTELLIONENSIS -- Versus
    GUALTERUS CASTELLIONENSIS -- Apocalypsis Goliae
    JEAN d'Orléans, comte d'ANGOULEME -- Possesseur
    NICOLAUS SUNESCHEYN DE OEDENBURGO -- Auctoritates Aristotelis ex variis ejusdem libris comportatae
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Louis-Philippe
    RICARDUS DE FURNIVALLE -- Vetula
    THERRICUS, magister -- Traité à lui dédicacé
    VETULA

Source des données