Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3160

  • Titre attesté :
    • Aegidius Romanus
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3160
    • Paris. BnF, Latin 3160
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Gilles de Rome (1247?-1316)
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • Deux mss du XIV s., réunis probablement au XVII s. 112 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 315 × 205 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Notes marginales des XIVe, XVe et XVIe s. — Au f. 1, anciennes cotes à demi grattées : 372, 129, 1019. Deux mss du XIVe s., réunis probablement au XVIIe s. 112 ff. à 2 colonnes. 315 × 205 mm.
  • Reliure :
    • Reliure maroquin rouge aux armes et chiffre de J.-B. Colbert ; titre au dos : « Aegidius de Roma ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 81v-85v. Abbreviatio libri Aegidii Romani contra exemptionem [per Henricum de Frimaria] ; cf. A. Zumkeller, Manuskripte von Werken der Autoren des Augustiner Eremitenordens, Würzburg, 1966, n° 303.

    Au f. 1, ancienne cote « 1019 » ; cf. cote identique sur le ms. Latin 3392, f. 3.

    Correspond au n° 59 de l'inventaire après décès de Claude Hardy ; acheté par Baluze pour la bibliothèque de Colbert le 14 juillet 1678 ; cf. ms. Latin 9363, f. 138 et 146 et add. du ms. Latin 3114A.


    F. 1-65 « Incipit liber Exameron Egidii, id est de operibus VI dierum ... » ; Table en 29 chap. (1) ; [Pars Ia] « Capitulum primum in quo est epistula ex qua colligitur que sit libri materia et cui intitulatur. Ex sanctissima et regia prosapia... Domino Roberti comiti Claromontensi Ludovici quondam illustris regis Francorum filio, frater Egidius ordinis heremitarum sancti Augustini... Cum enim dicat Apostolus... », épître dédicatoire à Robert de Clermont, fils de saint Louis, + en 1317 (1) ; « Capitulum secundum quod materia illa informis... Quoniam de operibus sex dierum intendimus librum componere... ... studuimus solvere objecta omnia contra opinionem predictam. Explicit prima pars hujus operis in qua agitur de operibus sex dierum in generali » (1-26v) ; « Incipit secunda pars in speciali » ; table en 42 chap. (26v) ; « Capitulum primum in quo agitur utrum lux illa primo edita fuit lux corporalis vel spiritualis. Expedita prima parte hujus operis in qua agitur... — ... de Maria sic quiescente inducit exemplum. Et in hoc terminetur liber noster... Explicit liber Exameron, id est, de operibus sex dierum editus a fratre Egidio de Roma, Dei gratia Bytuniensis [sic] archiepiscopi. Hic finis dicti fuit in festo Benedicti || Lunaque sic dicti tenet octavas Benedicti || Premia pro meritis scriptori modo detis || O doctor Petre, quoniam merui bona sine lite » (26v-65) ; (Rome, 1555) ; l'épître dédicatoire ne figure pas dans l'édition dont la première partie ne comporte, par conséquent, que 28 chap., la dernière phrase du c. 3 de la 2e partie manque (29).


    F. 66-81v : « Incipit liber contra exemptionem » ; table en 26 chap. (66) ; « Quod exemptio secundum humanos actus contradicit cursui nature, secundum naturales motus, capitulum primum. Augustinus, VII°. de Civitate Dei, cap° XXX° ait quod Deus... — ... Deus posset aliquam naturam creatam a se eximere. Et in hoc terminetur hoc opus... Explicit liber contra exemptionem editus a fratre Egidio miseratione divina Bituricensi archiepiscopo » (Rome, 1555), la fin du c. 2 depuis : « ... studii cernitur provenire [Advertendum quod exemptio dicitur contra naturam...], manque (69) ; cf. Scholz, Die Publizistik zur Zeit Philipps des Schönen und Bonifaz VIII, Stuttgart, 1903, 45.

    F. 81v-85v Abreviatio libri : « Cum totalis intentio libri contra exemptionem editi sit inquirere », début de l'ouvrage [?] transcrit dans la marge inférieure ; « ... In aliquo tamen casu... — ... Hinc est quod talium commoditati providens, ad requisitionem venerabilis patris domini D[omini] archiepiscopi Narbonensis totam ejusdem libri continentiam ob faciliorem intellectum et tenaciorem memoriam ibidem contentorum sub presenti compendio studii caritate, ipso coadjuvante ... Explicit abreviatio libri contra exemptionem. »

    F. 86-111v « Incipit liber sive tractatus de renunciatione pape. Capitulum I in quo est prologus hujus libri, ubi ostenditur que fuit necessitas componendi hunc librum in quo agitur quod papa renunciare potest. Non ei placebit vecordia sua... Quidam moderni temporis de suo sensu... — ... vires nostras et animam nostram debemus exponere. Et hoc terminetur hic liber in quo agitur de renunciatione pape... — ... Explicit liber de renunciatione pape editus a fratre Egidio, Dei et apostolice sedis gratia Bituricensi archiepiscopo, Aquitanie primato » (Rome, 1555) ; addition à la fin du c. 22 : « ... in prioribus capitulis solvebantur alie rationes. Id vero quod addebatur in IX ratione quod Summus Pontifex... — ... humano opere tolli potest » (108v) ; cf. Scholz, op. cit., 44 ; Lajard, dans Hist. litt., XXX, 504-507, 545-547 et 539-541 ; Glorieux, Maîtres en théol., II, 303 et 304.

Intervenant

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Augustinus septimo De Civitate Dei, capitulo tricesimo, ait quod Deus sic itaque administrat omnia...

    f. 66

    Cum enim dicat Apostolus : Nescitis quoniam angelos judicabimus... (I Cor. VI, 3)...

    f. 1

    Cum totalis intentio libri contra exemptionem editi sit inquirere...

    f. 81v

    Ex sanctissima et regia prosapia oriundo suo domino...

    f. 1

    Expedita prima parte hujus operis in qua agitur de operibus sex dierum...

    f. 26v

    Hic finis dicti fuit in festo Benedicti //...

    f. 65

    In aliquo tamen casu potest esse utile et conveniens...

    f. 81v

    Incipit du lemme biblique

    Non ei placebit vecordia sua... (Job VIII, 14)

    Incipit

    Quidam moderni temporis de suo sensu...

    f. 86

    [...] Quidam moderni temporis de suo sensu nimium praesumentes...

    f. 86

    Quoniam de operibus sex dierum intendimus librum componere...

    f. 1

    AEGIDIUS ROMANUS, O.S.A., card. -- Abbreviatio : Abbreviatio libri contra exemptionem
    AEGIDIUS ROMANUS, O.S.A., card. -- Contra exemptos liber
    AEGIDIUS ROMANUS, O.S.A., card. -- Hexaemeron sive de operibus sex dierum
    AEGIDIUS ROMANUS, O.S.A., card. -- De Renuntiatione papae
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    Cotes anciennes non identifiées -- En chiffres arabes
    Cotes anciennes non identifiées -- En chiffres arabes surmontés d'une barre horizontale
    DÉCORATION -- Dessins à la plume
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    HARDY (Claude), conseiller du Châtelet -- Possesseur
    HENRICUS DE FRIMARIA, O.S.A -- Abbreviatio libri Aegidii Romani contra exemptionem
    RELIURE -- Reliures aux armes de Colbert (Jean-Baptiste)
    ROBERTUS CLAROMONTENSIS comes -- Traité à lui dédié
    Vers anonymes latins -- Colophons

Source des données