Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Pal.lat.1476

Numérisations

Aspects codicologiques

  • Parch., XIVe s., II +303 ff. (+f. 12 bis; f. 201 v°-203 v° et 241 v°-243 v° blancs), 2 col., 377 x 270 mm. Aux f. 1 et 118 bordure de feuilles d’acanthe vertes, rouges, mauves et bleues parsemées d’oiseaux, et initiales de couleurs sur fond d'or; autres bordures semblables sur deux ou trois côtés. Gloses marginales notamment aux f. 53 v°-70 v°. Au f. 302 v°-303, la table du contenu d’une écriture humanistique cursive penchée serait de la main d’Egnazio (d’après P. Lehmann, op. cit. infra).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Heidelberger historische Bestände – digital

  • Langue(s) des textes dans le manuscrit : latin

    Titre(s) :
    1r-70v - Cicero: Orationes
    1r-6v - De imperio Cn. Pompei
    6v-13v - Pro T. Annio Milone
    13v-22v - Pro Cn. Plancio
    22v-29v - Pro P. Sulla
    29v-32r - Pro A. Licinio Archia poeta
    32r-34r - Pro M. Marcello
    34r-36v - Pro Q. Ligaro
    36v-39v - Pro rege Deiotaro
    40r-53r - Pro A. Cluentio
    53v-60r - Pro P. Quinctio
    60r-67r - Pro L. Flacco
    67r-70v - Cum senatui gratias egit
    70v-72v - Ps.-Cicero: Oratio pridie quam in exilium iret
    72v-117v - Cicero Orationes
    72v-79v - Pro P. Sestio
    79v-83r - Cum populo gratias egit
    83r-95r - De domo sua
    95r-101r - Pro M. Caelio
    101r-106r - Pro L. Cornelio Balbo
    106v-108v - In P. Vatinium testem
    108v-113v - De haruspicum responsis
    113v-117v - De prouinciis consularibus
    118r-301r - Cicero: Opera
    118r-122r - In Q. Caecilium
    122r-200v - In C. Verrem actiones
    200v-201r - Pro A. Cluentio
    204r-241r - Tusculanae disputationes
    244r-277v - De oratore
    278r-284v - Orator
    284v-285v - De optimo genere oratorum
    286r-301r - Topica

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 1-70 v°: Cicero, Orationes.

    pas de titres.

    f. 1-6 v°: De imperio Cn. Pompei.

    f. 6 v°-13 v°: Pro T. Annio Milone.

    f. 13 v°-22 v°: Pro Cn. Plancio.

    f. 22 v°-29 v°: Pro P. Sulla.

    f. 29 v°-32: Pro A. Licinio Archia poeta.

    f. 32-34: Pro M. Marcello.

    f. 34-36 v°: Pro Q. Ligario.

    f. 36 v°-39 v°: Pro rege Deiotaro.

    f. 40-53 et 200 v°-201: Pro A. Cluentio (famille des mutili).

    expl. incomplet f. 53 col. 1 l. 23: «... aut ne forte ma » (67, 1929 - cf. P. Boyancé, Cicéron, Discours, 8, Pour Cluentius, Paris, Les Belles Lettres, 1950, p. 50). le texte a été complété au XVe s. par une autre main sur les f. 53 col. 1 l. 23-col. 2 et 200 v° col. 1-201 col. 1: «ter hoc uerbi optatissimum spectaculum...» (67,192)

    expl : «... locum in iudiciis ueritati » (fin du discours).

    f. 53 v°-60: Pro P. Quinctio.

    (glose) inc. en marge: «Hec oratio est in genere iudiciali in constitutione iuridicali absoluta, in mediocri figura. Partes huius orationis sunt sex... ».

    f. 60-67: Pro L. Flacco.

    lacunes des manuscrits recentiores aux § 47-52 et 75-82.

    (glose) inc.: «In genere iudiciali, in constitutione coniecturali principaliter. Ad casum temporis est accomodata dispositio... ».

    f. 67-70 v°: Cum senatui gratias egit.

    (glose) en marge: «In demonstratiuo genere. Partes orationis 4or. Exordium. Confirmatio. Confusio. Conclusio ».

    f. 70 v°-72 v°: Ps. Cicero, Oratio pridie quam in exilium iret.

    pas de titre.

    (glose) inc.: «Mentitur qui dicit huius orationis auctorem fuisse Ciceronem » (autre main) «Genus cause deliberatum, constitutio iudicialis absoluta...».

    f. 72 v°-117 v°: Cicero, Orationes.

    f. 72 v°-80 v°: Pro P. Sestio.

    titre en marge: «Incipit pro P. Sesto oratio feliciter ».

    f. 80 v°-83: Cum populo gratias egit.

    titre en marge: «Oratio Tullii cum egit gratias populo pro se ».

    f. 83-95: De domo sua.

    titre en marge: «M.T.C. pro domo sua ad Pontifices ».

    f. 95-101: Pro M. Caelio.

    pas de titre.

    expl. incomplet: «...quanta res sit commissa uobis » (29, 70).

    f. 101-106: Pro L. Cornelio Balbo.

    pas de titre.

    f. 106 v°-108 v°: In P. Vatinium testem.

    titre en marge: «Incipit Tullius in Vatinium ».

    expl. incomplet: «...a me tributum esse uideatur ».

    f. 108 v°-113 v°: De haruspicum responsis.

    titre en marge: «De responsis auruspicem [sic]

    f. 113 v°-117 v°: De prouinciis consularibus.

    titre en marge: «De prouinciis consularibus ».

    f. 118-301: Cicero, Opera.

    f. 118-122: In Q. Caecilium diuinatio.

    pas de titre.

    f. 122-200 v°: In C. Verrem actiones.

    pas de titre.

    f. 200 v°-201: cf. supra f. 40-53 et 200 v°-201.

    f. 204-241: Tusculanae disputationes.

    pas de titre.

    f. 244-277 v°: De oratore (famille des mutili).

    pas de titre

    f. 278-284 v°: Orator (famille des mutili).

    suit sans séparation le texte précédent.

    inc.: «Teque robustius...».

    f. 284 v°-285 v°: De optimo genere oratorum.

    pas de titre.

    f. 286-301: Topica.

    titre (add. en marge): «Incipit topica M.T. Ciceronis».

    à la fin: «Explicit Topica Marci Tulli Ciceronis. Deo gratias amen ».

Intervenant

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: les armes peintes au f. 1: d’azur à la bande ondée d’or, n’ont pas été identifiées; ex-libris en partie gratté au f. 303: «Iste codex est [....] »; un certain Bartolomeo, qui note au f. 303: «Bartolomeo [un blanc] habuit dictas orationes Cicero‹nis› (?) die XI Ian. post nonas. 1471 »; Giambattista Cipelli, dit Egnazio, d’après la note du f. 303: «Egnatii Veneti et Venetiis humanitatis studia profitentis compatris (ce mot ajouté) Ioannis Bembi Veneti uiri Birii Diui Cenciani »; Ulrich Fugger (au f. II v° cote: Egna, 8, au f. I v° cote du transfert: p. 152b F. n° 7); bibliothèque palatine de Heidelberg (au f. I v° note concernant l’édition Gruter: «Palatinus quartus uocatur a Grutero in Cicerone suo » (cf. supra, Pal. lat. 1459), au f. I cote du transfert: C. 17/505).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.


Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • K. Halm, Ueber die Handschriften des Cicero..., p. 172
    • F. Heerdegen, M. Tulli Ciceronis ad Brutum Orator, Leipzig, 1884, p. ix et xi
    • W. Friedrich, Zu Ciceros Büchern de oratore (Jahrb. f. class. Philol., 135, 1887, p. 75), simple mention
    • E. Stroebel, Die Handschriften zu Ciceros Rede pro Flacco (Philologus, 52, 1894, p. 492 et 494), simples mentions
    • E. Courbaud, Oeuvres de Cicéron, De oratore, Paris, 1905, p. lxii n° 1
    • P. Lehmann, Eine Geschichte..., 2, p. 112 et 510
    • P. O. Kristeller, Iter italicum, 2, 1967, p. 590
    • G. Lopez et L. Piacente, Inventario dei manoscritti delle orazioni Ciceroniane contro Verre (Arcadia, Accademia letteraria italiana, Atti e memorie, ser. 3a, vol. 6, 1973, p. 93 n° 62), brève description
    • S. Rizzo, Apparati ciceroniani e congetture del Petrarca (Riv. filol. e istr. class., 103, 1975, p. 6 n. 5), simple mention.

Vie du document

Sources des données