Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.10492

  • Autre libellé du document :
    • Vat. lat. 10492
    • BAV, Vat. lat. 10492
    • Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 10492
    • Bibliothèque vaticane, Vat. lat. 10492
    • Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.10492
  • Conservé à : Vatican. Biblioteca apostolica vaticana
  • Date de fabrication :
  • Lieu de fabrication :

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier, XVIe s., 38 ff. (f. 1-2v°, 31v°, 32v° et 35v°-38v° blancs), 300 x 218 mm.

    Recueil de deux parties: 1) f. 3-32 (filigrane var. Briquet 12221, Amalfi, 1528), nombreuses figures géométriques destinées à illustrer le texte; 2) f. 33-36 (filigrane var. Briquet 13891, Rome, 1531-1535).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 4 (2ème du texte): //interrogatus responderem

    f. 34: //in poplitum

    1 - f. 3-31: Agrimensores (extraits).

    f. 3-4, l. 7: Balbvs, Expositio et ratio omnium formarum (extrait)

    titre (add.): «Incipit Marci Iunii Nypsi liber primus »

    inc.: «‹N›OTVM EST OMNIBVS Pȩnes te... ».

    expl.: «... Ergo nequid nos precȩteris se [sic] uideamur» (éd. K. Lachmann, Gromatici veteres dans F. Blume, K. Lachmann et A. Rudorf, Die Schriften der römischen Feldmesser, 1, Berlin, 1848, p. 91-94, l. 3).

    f. 4, l. 7-4v°, l. 3: Sicvlvs Flaccvs, De conditionibus agrorum (extrait).

    texte: «Coloniȩ omnes... -... iugera incluserunt» (ed. cit., p. 135, l. 23-136, l. 18; C. Thulin, Corpus agrimensorum Romanorum, I, 1, Teubner, 1913, p. 99, l. 12-100, l. 12).

    f. 4v°, l. 4-5, l. 9: Balbvs, Expositio et ratio omnium formarum (extrait)

    inc.: «Omnium enim mensurarum... » (éd. K. Lachmann, p. 94, l. 3).

    expl.: «... ut ueritas declaretur» (ed. cit., p. 95, note: addition du ms. Erfurt, Wiss. Bibl. der Stadt, Amplon. 4° 362).

    f. 5-6v°: Codex Theodosianus (extrait).

    titre: «Ex corpore Theodosiani libro secundo. Titulo de Finium regundorum ».

    inc.: «‹I›MPERATOR CONSTANTINVS AD TERTVLLIANVM... ».

    expl.: «... tertia portione bonorum religantur» (II, 26 - ed. cit., p. 267-270).

    f. 6v°-11: Liber coloniarum (extraits).

    1) titre: «Nomina lapidum finalium »

    inc.: «ORTOCONEVS [sic] RECTVS... ».

    expl. f. 10: «... TRII DEVS AVCVSTEVS [sic] EXPLICIVNT NOMINA LAPIDVM FINALIVM » (ed. cit., p. 249-250).

    2) titre f. 10: «inCIPIVNT NOMINA LIMITVM ».

    inc.: «Limites orientis dicuntur Decimani... ».

    expl. f. 10v°: «... limites qui per antica postica diuiduntur. Finiunt omnes numero XXXIII» (ed. cit., p. 247, l. 71-249, l. 7).

    3) titre f. 10v°: «INCIPIVNT NOMINA AGRORVM »

    inc.: «Ager centuriatus... ».

    expl.: «... Ager solitrius Siluanus. Finiunt omnes numero XVIII » (ed. cit., p. 246, l. 24-247, l. 14).

    f. 11-11v°: Agennivs Vrbicvs, De controuersiis agrorum (extrait).

    le texte est précédé au f. 11 d'un dessin à l'encre de quatre cercles concentriques avec la légende: «POLVM COLLECTVM ».

    inc. f. 11v°: «ADVOCATIO PRESTANDVM EST QVANQVAM diuersa sit... ».

    expl.: «... et iam metiri artifices coguntur» (ed. cit., p. 90, l. 3-21; C. Thulin, p. 50-51).

    f. 11v°-20v°: Liber coloniarum (extraits)

    titre: «INCIPIVNT LIBRI AGRI MENSVRAE ».

    inc.: «AVEIVS Ciuitas priusquam oppugnaretur... » (éd. K. Lachmann, p. 220, l. 8), suivi d'extraits sans ordre conformes à ceux des mss Erfurt, Wiss. Bibl. der Stadt, Amplon. 4° 362 (cf. ed. cit., p. IX) et Firenze, Bibl. Laur., plut. 29, 32.

    expl.: «... uel in alia testimonia » (ed. cit., p. 240, l. 6).

    f. 21: Frontinvs agrimensor, De agrorum qualitate (extrait)

    titre: «INCIPIT MENSVRA RATIONABILIVM AGRORVM »

    inc.: «Ager est arcifinius... ».

    expl.: «... nullum subcisiuorum interuenit» (ed. cit., p. 5, l. 6-6, l. 4; C. Thulin, p. 2, l. 8-15).

    f. 21-22v°, l. 6: Frontinvs agrimensor, De controuersiis (extrait)

    inc.: «DE SVBSI‹CI›VIS CONTROVERSIA EST... ».

    expl.: «... modus est restituendis » (éd. K. Lachmann, p. 20, l. 3-23, l. 4; C. Thulin, p. 8, l. 7-9, l. 18).

    f. 22v°, l. 6-24: Ivnivs Nipsvs, Limitis repositio (extraits).

    1) f. 22v°, l. 6-23v°, l. 4: «Quatuor signa ea... -... sic faciemus semper diui» (éd. K. Lachmann, p. 288, l. 4-289, l. 10).

    2) f. 23v°, l. 4-24, l. 27: «peruenire ad centuriam... -... lapidis cadat. Compre» (ed. cit., p. 286, l. 15-288, l. 4).

    f. 24-25v°, l. 12: Frontinvs agrimensor, De limitibus (extrait)

    inc.: «numerum occupat... ».

    expl.: «... antiquo uerbo quod dicunt poetȩ (ed. cit., p. 27, l. 8-29, l. 4; C. Thulin, p. 19, l. 4-8 et 10, l. 20-13, l. 4).

    f. 25-27v°: Ivnivs Nipsvs, Limitis repositio (extraits).

    1) f. 25v°-26v°, l. 11: «Actus tamen in Base sunt XX... -... et in citrato esse» (éd. K. Lachmann, p. 290, l. 6-291, l. 15).

    2) f. 26v°-27v°, l. 3: «edimus semper partem solidam... -... et nomen scriptum est» (ed. cit., p. 289, l. 10-290, l. 6).

    f. 27v°-28: Frontinvs agrimensor, De limitibus et De arte mensoria (extraits).

    inc. f. 27v°, l. 4: «rectorum angulorum ratione... ».

    expl.: «... res exigerit perducere debemus. Iulii Frontini Siculi explicit liber primus» (ed. cit., p. 32, l. 13-34, l. 13; C. Thulin, p. 16, l. 12-18, l. 11: De arte mensoria).

    f. 28-29: Ivnivs Nipsvs, Fluminis uaratio.

    titre f. 28: «INCIPIT MARCI IVNI NYPSI LIBER SECVNDVS ».

    autre titre f. 28v°: «dE LVMINIS [sic] VARATIONE (corr. en VADATIONE »)

    inc.: «SI IN AGRI QVADRATVRA... ».

    expl.: «... latitudo fluminis (texte complet - éd. K. Lachmann, p. 285-286).

    f. 29: Ivnivs Nipsvs, Limitis repositio (extrait)

    titre: «LIMITIS REPOSITIONEM »

    inc.: «CVM in agro assignato... ».

    expl.: «... centurale unde possis » (ed. cit., p. 286, l. 12-15).

    f. 29-31: Frontinvs agrimensor, De controuersiis (extrait).

    inc. l. 8: «dus habeat enim et... ».

    expl. f. 31, l. 6: «...adterit nec maiorem» (ed. cit., p. 23, l. 4-27, l. 8; C. Thulin, p. 9, l. 18-10, l. 18; 14, l. 22-15, l. 4; 18, l. 2-19, l. 4: De arte mensoria).

    f. 31: Frontinvs agrimensor, De limitibus (extrait).

    inc. l. 6: «limis oculis. Item limum... ».

    expl. l. 12: «... alii quia monte montanos» (éd. K. Lachmann, p. 29, l. 14-30, l. 4; C. Thulin, op. cit., p. 13, l. 4-12).

    ~ f. 32: ‹De numerorum notis. Ad Graecorum imitationem›.

    (titre emprunté au ms. Barb. lat. 164, f. 33) tableaux de comput et notes diverses sur 4 col.

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne, écritures humanistiques cursives. Les f. 1-31 sont une copie du ms. Firenze, Bibl. Laur., plut. 29, 32 (IXe s.) f. 2-28v, comme les mss Barb. lat. 164, f. 2-32 et 39-39v° et Ottob. lat. 1362, f. 26-58v° (cf. Manuscrits classiques latins..., I, Paris, 1975, p. 193-198 et 529-532).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: au dos de la reliure une étiquette porte une cote non identifiée: «4137 »; collection Boncompagni dont la cote est inscrite au dos de la reliure sur une seconde étiquette: «B. Boncompagni, 509 »; la collection a été acquise en 1906 par la Bibliothèque Vaticane.

Bibliographie

Exporter les données (CSV)

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 768 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • E. Narducci, Catalogo di manoscritti ora posseduti da Baldassare Boncompagni, Rome, 1892, p. 296-297
    • M. Vattasso et E. Carusi, Codices Vaticani latini : Codices 10301-10700, Vatican, 1920-1955, p. 239-240
    • L. Toneatto, Codices arti mensoriae... 2, Spolète, 1994, p. 757-762 (notice très détaillée avec bibliographie), 1198, 1202, 1233 et 1238
    • Réf.: BMBV (2005) p. 708.

Vie du document

Source des données

Citer cette page

Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.10492, Portail Biblissima. Permalien : https://biblissima.demo.logilab.fr/ark:/43093/mdatac124d0c9c10fe3619e2a6abae2ae5052f7f4d2a7 (consulté le 17/10/2026)