Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.3409

Aspects codicologiques

  • Papier (filigranes f. 1-24, 27-40 et 141-180: var. Briquet 15813, Ferrare, 1445; f. 25-26: var. Briquet 3299, Bologne, 1450-1455; f. 41-140: var. Briquet 8441 (?), Bologne-Ferrare-Lucques 1455-1462; f. 181-190: lettre M surmontée d’une croix, manque dans Briquet), XVe s. (1456), 190 ff. (f. 36v°-40v°, 120v°, 140-140v°, 181-190v° blancs), 205 x 155 mm. Par suite d’une erreur de reliure, les f. 131-140 sont à lire dans l’ordre suivant: 131-132, 135, 133-134, 137-138, 136, 139-140. Les feuillets de garde en parchemin collés sur les plats internes de la reliure proviennent d’un manuscrit liturgique en grande écriture gothique: on y lit encore des textes neumés. Sur la tranche est inscrit le titre: «POMPO. M. ET. DE SIT. ORbis ». Gloses marginales de la main du copiste ou contemporaines.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //Vltra quicquid est

    f. 1-36: Pomponivs Mela, De chorographia.

    titre: «Cosmographiȩ Pomponii Mellȩ liber primus incipit et primo proemium lege foeliciter ».

    à la fin: «Pomponii Mellȩ de Cosmographia liber tertius et ultimus explicit foeliciter. τελοσ» .

    f. 41-119v°: Solinvs, Collectanea rerum memorabilium.

    titre: «C. Iulii Solini grammatici polyhistor ab ipso editus et recognitus de situ orbis terrarum et de singulis mirabilibus quae in mundo habentur epistula incipit ».

    texte précédé du prologue.

    inc.: «‹S›OLINVS ADVENTO SALVTEM. QVONIAM quidem impacientius potius quam studiosius... » (éd. Th. Mommsen, Berlin, 1895, f. 217).

    ~ f. 119v°-120: De septem miraculis mundi.

    inc.: «Primum miraculum est Rome saluatio tutior quam ciuitas ciuium... » (cf. éd. P. L., 90, 961-962).

    f. 121-139v°: Priscianvs, Periegesis.

    titre: «Prisciani grammatici periegensis [sic], id est descriptio orbis terrarum et maris secundum Dionysium foeliciter incipit ».

    inc.: «Naturȩ genitor quȩ mondum continet omnem... ».

    expl.: «... Omnipotens pro quo genitor mihi praemia donet» (éd. cf. supra, Vat. lat. 3027, f. 41-59v°).

    f. 141-179v°: Cicero, De legibus (ms. Vat. 5 de Schmidt).

    titre (rubriqué): «Marci Tullii Ciceronis liber primus de legibus foeliciter incipit. In eo uero collocutores sunt Atticus et Quintus frater ac M. Tullius Cicero. Lege foeliciter ».

    à la fin: «M. Tullii Ciceronis de legibus quicquid comperiatur foeliciter explicit ».

    ~ f. 179v°-180v°: Hieronymvs presbyter, Epistulae (extraits: 52, 3 et 22, 29-30).

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne (Bologne), écriture humanistique ronde. Souscription datée au f. 119v°: «... expletum est XVII Kalendas Iunii MCCCCLVI Bononie ».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Fulvio Orsini († 1600).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • MAZZINI, Giovanni (1924), "Il codice Vaticano latino 3313 della Grammatica di Prisciano", Archivum latinitatis medii aevi, 1, p. 213-222, ici p. 214, 215 (https://doi.org/10.3406/alma.1924.1983, https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_1924_num_1_1_1983)
  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 296 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • P. Parthey, Pomponii Melae De chorographia libri tres, Berlin, 1867, p. XIV-XV
    • P. de Nolhac, La bibliothèque..., 1887, p. 368 n° 123
    • T. De Marinis, La legatura artistica in Italia nei secoli XV e XVI, Florence, 1960, p. 45 n° 398 (reliure romaine)
    • E. C. Finch, The Periegesis of Priscian in codex Vaticanus latinus 3409 (Manuscripta, 4, 1960, p. 19-22)
    • P. L. Schmidt, Die Ueberlieferung von Ciceros Schrift «De legibus » in Mittelalter und Renaissance, Munich, 1974 (Studia et Testimonia antiqua, 10), p. 366
    • G. Ballaira, Per il catalogo dei codici di Prisciano, Turin, 1982, p. 189-190
    • Réf.: BMBV (1986) 23472, (1991) 12716-12717, (1994) 11146.

Vie du document

Source des données