Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.8086

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier, XVe s, V + 258 ff. + 5 ff. (+ f. 16bis, 35bis, 252bis, 253bis; f. 4v°-5v°, 15v°-16v°bis, 35v°-35v°bis, 49-51v°, 77-77v°, 96-97v°, 197-198v°, 217v°-219v°, 231v°-235v°, 251v°-253v° bis blancs), 220 x 150 mm. La table du contenu au f. IV est datée de 1628 (cf. infra, Vat. lat. 8087).

    Recueil de neuf parties contemporaines: 1) f. 1-3 (filigrane var. Briquet 4411: Macerata, 1460) 2) f. 4-16bis, a. 1489; 3) f. 17-59 (filigranes: main et couronne à cinq fleurons, manquent dans Briquet); 4) f. 60-77, a. 1488; 5) f. 78-97; 6) f. 98-198 (ancienne foliotation 1-100), a. 1483; 7) f. 199-219, a. 1486; 8) f. 220-235 (filigrane couronne à cinq fleurons, manque dans Briquet), a. 1483; 9) f. 236-258.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //XVIII carbones

    f. 18: //memorie perdiderunt

    f. 61: //Hii denique

    f. 79: //Archelaus

    f.99: //ut archam

    f. 200: //rei consideratio

    f. 221: //Risere muse

    f. 237: //gymnasiis perust

    1 - f. 1-3v°: Apicivs, De re coquinaria (fragment - ms. Q de Milham)

    titre: «EPIMELES APITIVS. CAE. API. CAE. EPIMELES - LIBER PRIMVS ».

    expl. mutilé: «... uolueris uuas uirides inuenies et //» (1, 12).

    3 - ~ f. 17-35: Gvarinvs Veronensis, Epistula ad Philippum Mediolanensem (20 août 1489- Pérouse).

    f. 36-48 v°: Georgivs Mervla, Epistula ad Petrum Priolum in Catonis librum de re rustica.

    (dédicace): «‹G›Eorgius Alexandrinus Petro Priolo S.».

    (praef.): «Priscas dictiones de tribus rei rustice scriptoribus annotatas... potissimum usu et experientia docentium habeatur. Vale ».

    (texte) inc.: «Alii folia distingunt appellatione laurae. Asinarie mole grauiores sunt... ».

    expl.: «... et puto hoc in loco esse malum quod in iumentis uermen apellant ».

    f. 52: Cicero, Opera (extraits).

    citations extraites entre autres de:

    - De Oratore.

    (pas de titre).

    inc.: «Historia est testis temporum lumen ueritatis uite memoriae magistra uite nuntia uetustatis... » (2, 9, 36).

    - De inuentione.

    (pas de titre).

    inc.: «Religio est uirtus que superioris cuiusdam quam diuinam uocant... » (2, 53, 161).

    - Oratio pro P. Sulla.

    titre: «M. Ci. in oratione pro Scylla ».

    texte: «Roma sedes senatus arx regum ac nationum exterarum lumen gentium domicilium imperii » (11, 33).

    — ~ Hieronymvs presbyter, Contra Iouinianum (extrait).

    f. 52-52v°: Evtropivs, Breuiarium ab Vrbe condita (extrait)

    titre: «EVTROPIVS LIBRO PRIMO ».

    inc.: «Romanum igitur imperium quo neque ab exordio ullum fere minus... » (I, 1).

    expl.: «... Ex Domicio superbo natus est Nero ex Agrippina filia Germanici filii M. Agrippi Drusi » (non identifié).

    ~ f. 52v°-53v°: Avgvstinvs Hipponensis, Epistula ad Hieronymum presbyterum.

    ~ f. 53-54: De dignitatibus et magistratibus Romanorum.

    ~ f. 54-56: Nomina officiorum et dignitatum magistratum Vrbis Romae.

    f. 56v°-58v°: Ps. Petronivs, Glossarium

    pas de titre.

    inc.: «Nitrium dicitur a Nitra prouincia ubi si estate prolixiore pluuia... »

    expl. incomplet: «... Peta impetus gladiorum unde Cicero crusta est glacies » suivi de cette addition rubriquée, effacée: «Quod repertum est ex Petronio Arbitro. Finit » (éd. n° 54, E. Campanile, Un glossario medioevale attribuito a Petronio, dans Studi Urbinati, 35, 1961, p. 126-130 qui ne connaît pas ce manuscrit).

    f. 59-59v°: Marivs Victorinvs, Ars grammatica (extrait: I, 4 - ms. H de Nonno).

    titre: «Marii Victorini Grammatici nobilissimi de orthografia uel analogia lege feliciter »

    inc.: «‹N›Vnc res admonuit ut non adsurdum [sic] uideretur... ».

    expl. mutilé: «... per a quam per u ut herytus Ylas degressus per e quam per I // » éd. M. De Nonno, op. cit. infra p. 46-49; I. Mariotti, Marii Victorini Ars grammatica, Florence, p. 39-45; pour d’autres manuscrits de cet extrait, cf. Vat. lat. 1493, f. 66v°-70 (Manuscrits classiques latins..., III, 1, Paris, 1991, p. 80).

    8 - f. 220-231: Apvleivs, Florida.

    titre (add. XVIIe s): «Apuleii Florida ».

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: 1-9: italienne, écritures humanistiques; les parties 2, 3, 6, 7 et 8 ont été écrites à Pérouse: f. 11: «Die 25 Aug. 1489 Perusie»; f. 15: «29 Aug. 1489 Perusie»; f. 35: «Die XX Aug. 1489 Perusie»; f. 196 v°: «Die ultima nouembris 1483 deo gratias ubique et semper Perusie in domibus domini Karoli de Balionibus nepotes illustrissimi domini domini Iulii Cesaris domini Camerinensis »; f. 217: «Die 30 maii 1486 Perusie pro F. Varano episcopo Camerinensi»; f. 231: «1483 die 7 maii Perusie»; les copistes datent par ailleurs leur travail: f. 56: «Die 23 Febr. 1489 »; f. 74v°: «6 octobris 1488 »; f. 76v°: «Die XIX octobris 1488 »; f. 98: «Die 5 Iulii 1483 ».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: 6 - Fabrizio Varano, évêque de Camerino (cf. Origine); 8 - f. 220, annotations manuscrites de A. Mai; 1, 5, 7, 9: aucune indication; ancienne cote au plat supérieur de la reliure en parchemin: «Arm. IX ord. I e diuersa » (cf. infra, Vat. lat. 8087).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 700 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • L. Bethmann, Nachrichten über die von ihm für die «Monumenta Germaniae historica » benutzten Sammlungen von Handschriften und Urkunden Italiens, aus dem Jahre 1854 (Arch. der Gesellsch. für ältere deutsche Geschichtskunde, 12, 1872, p. 260-261)
    • G. Resta, Antonio Cassarino e le sue traduzioni da Plutarco e Platone (Ital. med. e uman., 2, 1959, p. 232)
    • M. E. Milham, Toward a stemma and fortuna of Apicius (Ital. med. e. uman., 10, 1967, p. 260, 270-274, 285 et passim)
    • M. Oberleitner, Die handschriftliche Überlieferung der Werke des heiligen Augustinus..., 1/1, Vienne, 1969, p. 399
    • P. O. Kristeller, Niccolò Perotti ed i suoi contributi alla storia dell'Umanesimo (Riv. stud. Marchigiani, 2-3, 1979-1980, p. 22)
    • M. De Nonno, Tradizione e diffusione di Mario Vittorino grammatico, con edizione degli «Excerpta de orthographia » (Riv. filol. e istr. class., 116, 1988, surtout p. 18, 54-55)
    • Réf.: BMBV (1986) 26615-26616, (1991) 14501, (1994) 13862-13864, (1998) p. 536.

Vie du document

Source des données