Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3542

  • Titre attesté :
    • Antonius de Bitonto, Postilla omnium ferialium et dominicalium epistolarum quadragesimalium.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3542
    • Paris. BnF, Latin 3542
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Antoine de Bitonto (1385?-1465)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin. Réglure à l'encre.
  • Composition :
    • II-89 ff. + 1 f. garde parchemin, à 2 colonnes.
  • Format :
    • 205 × 130 mm. (justification 150/145 × 100/90 mm.).
  • Aspects codicologiques :
    • Écriture italienne. — Initiales rubriquées, deux à filigranes (1 et 2). Rubriques. Pieds-de-mouche rubriqués. Quelques incipit en capitales. — 11 cahiers de 8 ff., sauf les 1er et 3e (10 ff.), 7e (6 ff.), 10e (11 ff.) et 11e (4 ff.) Réclame à chaque cahier, quelques-unes encadrées de rouge. Aux ff. 1-71, double foliotation, dont l'une ancienne en chiffres arabes dans les marges supérieures de gauche. Les ff. de garde I-II et 90 sont blancs. — Traces de ff. coupés entre les ff. 10 et 11, 31 et 32, 32 et 33, 78 et 79 (sans lacune de texte), et après le f. 89 (la fin du texte manque). — Au f. 82, texte cancellé déjà copié aux ff. 76v-77. Au f. 89v, essais de plume ou signatures du XVIe s. : « Taulràn » ; «J. de Blatis ». — A fait partie de la bibliothèque de Colbert. II-89 ff. + 1 f. garde parchemin, à 2 colonnes. 205 × 130 mm. (justification 150/145 × 100/90 mm.).
  • Reliure :
    • Reliure XVIIIe s. maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre doré au dos : « ANTON. BOTONI. IN PROPHE. ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-89v ANTONIUS DE BITONTO, Postilla omnium ferialium et dominicalium epistolarum quadragesimalium (Sermones fr. Antonii de Bitonto ... super epistolas dominicales per totum annum et super epistolas quadragesimales, Venetiis, 1496, sans l'épître dédicatoire). Ép. dédicatoire : « Ad illustrissimum et religiosum principem dominum Franciscum de Baucio, Andrie ducem [Francesco Del Balzo, duca d'Andria], ordinis Minorum devotissimum, Commentariorum super prophetiis et epistolis devotissimi temporis Quadragesime fratris Antonii Botontini prohemialis epistola incipit. Plurima quidem ac satis multa sunt... — ... qui omnis boni principium est et finis. Cui sit laus... » (1-1v) ; — table (1v-2) ; — « Omnium ferialium et dominicalium epistolarum quatragesimalium secundum ordinem Ecclesie Romane a fratre Antonio Botontino edita Postilla... incipit... Primum feria IVa Cinerum, sermo primus. Hec dicit Dominus : Convertimini ad me in toto corde vestro... (Joel II, 12). Dubitari a santis [sic] doctoribus solet... » (éd. cit., 65-67v) (2-4v) ; — « Feria quinta Cinerum, sermo secundus de virtute orationis... In diebus illis egrotavit Ezechias... (Is. XXXVIII, 1). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 67v-69v) (5-7v) ; — [Feria 6a] « Hec dicit Dominus : Clama, ne cesses... (Is. LVIII, 1). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 69v-72) (7v-10) ; — « Sabato Cinerum. De catena peccati gravissima et nequissima contra libertatem hominis, sermo quartus. Hec dicit Dominus : Si abstuleris de medio... (Is. LVIII, 9). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 72-73v) (10-11v) ; — [Dominica 1a Quadragesimae] « Fratres, ortamur vos ne in vacuum... (II Cor. VI, 1). Pro exordio hujus sermonis convenienter... » (ibid., 16v-18v) (11v-13v) ; — [Feria 2a primae hebdomadae] « Hec dicit Dominus : Ecce ego ipse requiram... (Ez. XXXIV, 11). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 73v-75v) (13v-16) ; — [Feria 3a] « In diebus illis locutus est Ysayas propheta dicens : Querite Dominum... (Is. LV, 6). Pro exordio hujus sermonis satis utiliter... » (ibid., 75v-77v) (16-18) ; — [Feria 4a] « In diebus illis venit Helyas in Bersabee... (III Reg. XIX, 3). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 77v-79v) (18-20) ; — [Feria 5a] « Fa[c]tus est sermo Domini ad me dicens : Quid est quod inter nos... (Ez. XVIII, 1). Pro exordio hujus sermonis satis utiliter... » (ibid., 79v-81v) (20-22) ; — [Feria 6a] « Hec dicit Dominus Deus : Anima que peccaverit... (Ez. XVIII, 20). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 81v-83v) (22-24) ; — [Sabbato] « Fratres, rogamus vos, corripite inquietos... (I Thess. V, 14). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 83v-85) (24-25v) ; — [Dominica 2a Quadragesimae] « Fratres, rogamus vos et obsecramus in Domino... (I Thess. IV, 1). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 18v-21) (25v-28) ; — [Feria 2a secundae hebdomadae] « In diebus illis oravit Daniel Dominum dicens : Domine Deus qui eduxisti ... (Dan. IX, 15). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 85-87v) (28-30) ; — [Feria 3a] « Factus est sermo Domini ad Helyam dicens : Surge et vade... (III Reg. XVII, 8). Pro exordio hujus sermonis queritur a doctoribus... » (ibid., 87v-89v) (30-32) ; — [Feria 4a] « Oravit Hester [sic pro : Mardocheus] Dominum dicens : Domine Deus omnipotens, in dicione tua... (Esth. XIII, 8). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 89v-91v) (32-34) ; — [Feria 5a] « Maledictus homo qui confidit in homine... (Jer. XVII, 5). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 91v 93v) (34-36) ; — [Feria 6a] « In diebus illis dixit Joseph fratribus suis : Audite sonpnium meum... (Gen. XXXVII, 6). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 94-95v) (36-38) ; — [Sabbato] « Dixit Rebecca filio suo Jacob : Audivi patrem tuum... (Gen. XXVII, 6). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 95v-97) (38-39) ; — [Dominica 3a Quadragesimae] « Fratres estote himitatores [sic] Dei... (Eph. V, 1). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 21-23) (39v-41) ; — [Feria 2a tertiae hebdomadae] « Naaman princeps milicie regis Sirie... (IV Reg. V, 1). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 97v-98v) (41-42v) ; — « Feria tercia... exposicionis epistole de misericordia, sermo vicesimus. Mulier quedam clamabat ad Heliseum... (IV Reg. IV, 1). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 98v-100v) (42v-44) ; — « Feria IIIIa... exposicionis epistole de preceptis divinis. Hec dicit Dominus : honora patrem tuum... (Ex. XX, 12). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 100v-102) (44-46) ; — [Feria 5a] « Factum est verbum Domini ad Jeremiam a Domino dicens : Sta in porta... (Jer. VII, 1). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 102-105v) (46v-48v) ; — [Feria 6a] « Convenerunt filii Israel ad Moysen et Aaron... (Num. XX, 1). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 105v-108) (48v-51) ; — « Sabbato... exposicionis epistole de virtute Susanne, sermo XXVus. Erat vir in Babilone et nomen ejus Joachim... (Dan. XIII, 1). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 108-110) (51-52v) ; — « Dominica IIIIa Quadragesime exposicionis epistole de gloria superne civitatis Jerusalem, sermo XXVIus. Scriptum est quoniam Abraam duos filios habuit... (Gal. IV, 22). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 24-25v) (52v-54v) ; — « Feria IIa quarte ebdomade Quadragesime exposicionis epistole de judicio temerario, sermo vicesimus septimus. Venerunt due mulieres meretrices ad regem Salomonem... (III Reg. III, 16). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 110-112) (54v-57) ; — « Feria 3a... exposicionis epistole de ydolatria, sermo XXVIIIus. Locutus est Dominus ad Moysen dicens : Vade, descende... (Ex. XXXII, 7). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus... » (ibid., 112-114) (57-59) ; — « Feria quarta... exposicionis epistole de baptisimo [sic] sermo vicesimus nonus. Hec dicit Dominus : lavamini mundi estote... (Is. I, 16). Pro exordio hujus sermonis queritur... » (ibid., 114-115v) (59-61) ; — « Feria quinte [sic]... exposicionis epistole de gratia miraculorum, sermo tricesimus. Venit mulier Sunamitis ad Heliseum... (IV Reg. IV, 25). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus... » (ibid., 115v-117) (61-62v) ; — « Feria VIa... exposicionis epistole de infidelitate. Egrotavit filius mulieris familias... (III Reg. XVII, 17). Pro exordio hujus sermonis merito ...» (ibid., 117v-119v) (62v-64v) ; — « Sabbato... exposicionis epistole de peccatorum contritione, sermo 32us. Hec dicit Dominus Deus : in tempore placito exaudivi te... (Is. XLIX, 8). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus... » (ibid., 119v-122) (64v-66v) ; — [Dominica de Passione] « Christus asistens pontifex futurorum bonorum... (Hebr. IX, 11). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus... » (ibid., 25v-27v) (67-68v) ; — [Feria 2a de Passione] « Factum est verbum Domini ad Jonam prophetam secundo dicens : Surge et vade... (Jon. III, 1). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 122-124v) (68v-70v) ; — [Feria 3a] « Congregati sunt Babiloni adversus regem... (Dan. XIV, 27). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 124v-126v) (70v-72v) ; — [Feria 4a] « Locutus est Dominus ad Moysen dicens : Ego Dominus Deus vester... (Lev. XIX, 1-3). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus... » (ibid., 127-129) (72v-74v) ; — « Feria Va de passione exposicionis epistole de sacra obsecracione, sermo XXXVIIus. Oravit Daniel Dominum dicens : Domine Deus Israel, ne despicias... (cf. Dan. III, 25). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus... » (ibid., 129-130v) (74v-76) ; — « Feria VIa de passione exposicionis epistole de viro justo contra peccatorem, sermo XXXVIIIus. Dixit Jeremias : Domine, omnes qui te derelinqunt... (Jer. XVII, 13). Pro exordio hujus sermonis a doctoribus queritur... » (ibid., 130v-132) (76-77v) ; — « Sabbato de passione exposicionis epistole de consilio Judeorum contra Christum in malum et de consilio Christi contra Judeos in bonum et de pena ipsorum Judeorum propter malum eorum consilium habenda, sermo XXXIXus. Dixerunt inpii Judei ad invicem : Venite cogitemus ... (Jer. XVIII, 18). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 132v-134) (77v-79) ; — « Dominica in Ramis palmarum exposicionis epistole de gloria mundi despicienda, sermo quadragesimus. Hoc enim sentite in vobis... (Phil. II, 5). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 27v-29v) (79-81) ; — « Feria 2a Palmarum exposicionis epistole de obedientia Christi tempore passionis. Dominus Deus aperuit mihi aurem... (Is. L, 5). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 134-135v) (81-83) ; — « Feria 3a... exposicionis epistole de mansuetudine Christi sermo 42us. Domine, demostrasti [sic] michi et cognovi... (Jer. XI, 18). Pro exordio in quo dicturi sumus... » (ibid., 135v-137v) (83-85) ; — « Feria IIIIa... exposicionis epistole de Christi passione. Domine, quis credidit auditui nostro... (Is. LIII, 1). Pro exordio hujus sermonis... » (ibid., 137v-139v) (85-87v) ; — « Feria quinta... in cena Domini exposicionis epistole de sacramento heucharistie, sermo 44us... Convenientibus vobis in unum... (I Cor. XI, 20). Pro exordio hujus sermonis hodierne... — ... vivere valeamus, prestante Domino nostro... Amen » (ibid., 139v-142) (87v-89v) ; — « Feria sexta magioris ebdomade in Paraseven expositionis epistole de Passione Domini nostri Jhesu Christi, sermo 45us sequitur » (89v), la suite manque par lacune matérielle. Cf. Gesamtkatalog der Wiegendr., II, 484-485, n° 2215 ; C. Piana, dans Arch. francisc. hist., XLVII (1954), 65-66, n. 2; sur le dédicataire, Francesco Del Balzo, cf. T. de Marinis, Biblioteca napoletana, II, Milano, 1947, 177.

Intervenant

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Donné par Monsieur de Rignac, conseiller en la Cour des Aides de Montpellier à Colbert le 6 février 1642 ; cf. ms. Latin 9364, f. 75.

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Aegrotavit filius mulieris [matris] familias... (III Reg. XVII, 17)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis merito...

    f. 62v

    Incipit du lemme biblique

    Christus adsistens pontifex... (Hebr. IX, 11).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 67

    Incipit du lemme biblique

    Congregati sunt Babyloni adversus regem... (Dan. XIV, 27)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 70v

    Incipit du lemme biblique

    Convenerunt filii Israel ad Moysen et Aaron... (Num. XX, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 48v

    Incipit du lemme biblique

    Convenientibus vobis in unum... (I Cor. XI, 20).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 87v

    Incipit du lemme biblique

    Dixerunt impii Judaei ad invicem : Venite, cogitemus... (Jer. XVIII, 18)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 77v

    Incipit du lemme biblique

    Dixit Jeremias : Domine, omnes qui te derelinquunt... (Jer. XVII, 13)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 76

    Incipit du lemme biblique

    Dixit Rebecca filio suo Jacob : Audivi patrem tuum... (Gen. XXVII, 6)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 38

    Incipit du lemme biblique

    Domine, demonstrasti mihi et cognovi... (Jer. XI, 18)

    Incipit

    Pro exordio in quo dicturi sumus...

    f. 83

    Incipit du lemme biblique

    Domine, quis credidit auditui nostro... (Is. LIII, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 85

    Incipit du lemme biblique

    Dominus Deus aperuit mihi aurem... (Is. L, 5).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 81

    Incipit du lemme biblique

    Erat vir in Babylone et nomen ejus Joachim... (Dan. XIII, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 51

    Incipit du lemme biblique

    Factum est verbum Domini ad Jeremiam a Domino dicens : Sta in porta... (Jer. VII, 1-2)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 46v

    Incipit du lemme biblique

    Factum est verbum Domini ad Jonam prophetam secundo dicens : Surge et vade... (Jon. III, 1-2)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 68v

    Incipit du lemme biblique

    Factus est sermo Domini ad Eliam dicens : Surge et vade... (III Reg. XVII, 8-9)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur a doctoribus...

    f. 30

    Incipit du lemme biblique

    Factus est sermo Domini ad me dicens : Quid est quod inter vos... (Ez. XVIII, 1-2)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis satis utiliter...

    f. 20

    Incipit du lemme biblique

    Fratres, estote imitatores Dei... (Eph. V, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 39v

    Incipit du lemme biblique

    Fratres, hortamur vos ne in vacuum... (II Cor. VI, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis convenienter...

    f. 11v

    Incipit du lemme biblique

    Fratres, rogamus vos, corripite inquietos... (I Thess. V, 14)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 24

    Incipit du lemme biblique

    Fratres, rogamus vos et obsecramus in Domino Jesu... (I Thess. IV, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 25v

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Clama ne cesses quasi tuba... (Is. LVIII, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur an...

    f. 7v

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Convertimini ad me in toto corde vestro... (Joel II, 12)

    Incipit

    Dubitari a sanctis doctoribus solet...

    f. 2

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus Deus : Anima quae peccaverit... (Ez. XVIII, 20)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 22

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus Deus : In tempore placito exaudivi te... (Is. XLIX, 8)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus...

    f. 65

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Ecce ego ipse requiram oves... (Ez. XXXIV, 11)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 13v

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Honora patrem tuum et matrem tuam... (Ex. XX, 12)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 44

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Lavamini, mundi estote... (Is. I, 16)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 59

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Si abstuleris de medio tui catenam... (Is. LVIII, 9)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur an...

    f. 10

    Incipit du lemme biblique

    Hoc enim sentite in vobis... (Phil. II, 5).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 79

    Incipit du lemme biblique

    In diebus illis aegrotavit Ezechias... (Is. XXXVIII, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur an...

    f. 5

    Incipit du lemme biblique

    In diebus illis dixit Joseph fratribus suis : Audite somnium... (Gen. XXXVII, 6)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 36

    Incipit du lemme biblique

    In diebus illis locutus est Isaias propheta dicens : Quaerite Dominum... (Is. LV, 6)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis satis utiliter...

    f. 16

    Incipit du lemme biblique

    In diebus illis oravit Daniel Dominum dicens : Domine Deus qui eduxisti... (Dan. IX, 15)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 28

    Incipit du lemme biblique

    In diebus illis venit Elias in Bersabee... (III Reg. XIX, 3)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 18

    Incipit du lemme biblique

    Locutus est Dominus ad Moysen dicens : Ego Dominus Deus vester... (Lev. XIX, 1, 3)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus...

    f. 72v

    Incipit du lemme biblique

    Locutus est Dominus ad Moysen dicens : Vade, descende de monte... (cf. Ex. XXXII, 7)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus...

    f. 57

    Incipit du lemme biblique

    Maledictus homo qui confidit in homine... (Jer. XVII, 5).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 34

    Incipit du lemme biblique

    Mulier quaedam clamabat ad Eliseum... (IV Reg. IV, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 42v

    Incipit du lemme biblique

    Naaman, princeps militiae regis Syriae... (IV Reg. V, 1)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 41

    Incipit du lemme biblique

    Oravit Daniel Dominum dicens : Domine Deus Israel, ne despicias... (cf. Dan. III, 25)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus...

    f. 74v

    Incipit du lemme biblique

    Oravit Esther [sic pro : Mardochaeus] dicens : Domine Deus omnipotens in dicione tua... (cf. Esth. XIII, 9)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis quaeritur...

    f. 32

    Plurima quidem ac satis multa sunt quae de te, dux...

    f. 1

    Incipit du lemme biblique

    Scriptum est quoniam Abraham... (Gal. IV, 22).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis...

    f. 52v

    Incipit du lemme biblique

    Venerunt duae mulieres meretrices ad regem Salomonem... (III Reg. III, 16)

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus quaeritur...

    f. 55

    Incipit du lemme biblique

    Venit mulier Sunamitis ad Eliseum... (IV Reg. IV, 25).

    Incipit

    Pro exordio hujus sermonis a doctoribus...

    f. 61

    ANTONIUS DE BITONTO, O.F.M. -- Postilla omnium ferialium et dominicalium epistolarum quadragesimalium
    BLATIS (J. de) -- Signature (XVIe s.)
    CISTERCIENS (Ordre des). Chapitres généraux (1321-1325) -- Consultation donnée au Parlement sur les dîmes à payer par les Cisterciens
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (fin XIVe et XVe s.)
    DEL BALZO (Francesco), duca di Andria -- Traité à lui dédicacé
    Écriture -- italienne (XVe s.)
    RELIURE -- Reliures XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux
    RIGNAC, conseiller en la Cour des aides de Montpellier -- Manuscrit donné par lui à Colbert
    TAULRAN -- Mention (XVIe s.)

Source des données