Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 8679

  • Titre attesté :
    • Cassiodorus , Institutiones l. II.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 8679
    • Paris. BnF, Latin 8679
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Cassiodore (0490?-0580?)
  • Date de fabrication :
  • Écriture :
    • Minuscule caroline. Capitales mêlées d’onciales à l’encre rouge (sous-titres). Diphtongue ae accolée ou signalée par le e cédillé. Ecriture de plus en plus serrée au fil du manuscrit. Plusieurs mains
  • Décoration :
    • Décoration carolingienne de style français. Schémas dans la page dessinés à la plume et rehaussés de couleur, illustrant le texte. Au f. 1, une initiale ornée d’entrelacs, tracée à l’encre rouge. Lettrines coloriées en vert, jaune ou marron au début des paragraphes. Rubriques en capitales (titres)
  • Support : Parchemin
  • Composition :
    • 64 ff., précédés et suivis d’1 garde parch.
  • Dimensions :
    • 280 x 195 mm (just. ff. 1-63 : 145 x 210 mm, f. 64 : 170 x 260 mm)
  • Aspects codicologiques :
    • 8 cahiers de 8 ff., sauf le 1er cahier de 7 ff. (1-7) et le dernier de 9 feuillets (56-64). Le 1er feuillet du 1er cahier a été coupé, et l’onglet a été collé sur le feuillet suivant. Le feuillet 64 a été rajouté et cousu avec le dernier cahier, si bien qu’un onglet apparaît entre les ff. 55 et 56
    • 64 ff., précédés et suivis d’1 garde parch. , 280 x 195 mm (just. ff. 1-63 : 145 x 210 mm, f. 64 : 170 x 260 mm) .
  • Réglure :
    • Réglure à la pointe sèche
  • Reliure :
    • Reliure XVIe s., mar. rouge, aux armes et chiffre de Charles IX, ornée de filets à fer froid. Traces de boulons et de fermoirs, anc. titre. Tranches dorées. Titre donné sur le plat supérieur : « CASSIODORUS DE. LIBERABIS. ARTIBUS. »

Numérisations

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Catalogus codicum manuscriptorum Bibliothecae regiae. Pars tertia. Tomus tertius (-quartus), Parisiis : ex typographia regia, 1744 : " Cassiodori , viri Senatoris, liber de artibus et disciplinis saecularium studiorum ; sub finem non pauca desiderantur. Decimo saeculo videtur exaratus".

    F. 1- 63v . FLAVIUS MAGNUS AURELIUS CASSIODORUS SENATOR, Institutiones, l. II : « Liber Cassiodori Sennatoris (sic) [hum]anarum litterarum qui scribitur de artibus et disciplinis saecularium studiorum… Incipit institutio de arte grammatica. Grammatica litteris nomen accepit… - …per ipsum discimus quid primum quid secundo facere debeamus » ( 1 ) ; - [Praefatio] « De grammatica arte. Intentus est nobis de arte grammatica sive rethorica vel disciplinis aliqua breviter velle conscribere… » ( 1 ) ; - De grammatica arte ( 1v-7v ) ; - De rethorica ( 7v-14 ) ; - De dialectica ( 14-15 ) ; - De mathematica ( 15-59 ) ; - De arithmetica ( 59v-63v ). La fin manque : le traité s’interrompt à la fin de l’arithmétique.
    F. 64 . FLAVIUS MAGNUS AURELIUS CASSIODORUS SENATOR, Expositio in Psalterium : « mea in matutinum dicente scriptura flagellat omnem filium…- …Petrus et Paulus intelligendi sunt qui doctrine sue ascie incidentes ». Incomplet au début et à la fin. (Ed. d’un texte différent dans C.C.S.L. 97-98.). Feuillet antérieur ajouté au dernier cahier. VIIIe - IXe s. Minuscule caroline. Sud de la Loire (?) cf. B. Bischoff, « Panorama… », dans Karl der Grösse II , Düsseldorf, 1965, p. 241, note 55 et « Frühkarolingische Handschriften und ihre Heimat », dans Scriptorium , XXII (1968), p. 311.

    (Ms. utilisé pour l’édition par H. Keil, Grammatici latini , VII, Lipsiae, 1878, p. 214-216 et R.A.B. Mynors, Cassiodori Senatoris Institutiones , Oxford, 1937. Texte différent dans P. Garet, Cassiodori Opera Omnia …, II, Rotomagi, 1679, p. 537 et P.L. t. LXX, col. 1106-1220.) cf. V. Mortet, « Notes sur le texte des Institutiones de Cassiodore », dans Rev. de philologie, nouv. série , XXIV (1900), p. 103-118, 272-281.

Intervenant

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • BISCHOFF, Bernhard, GORMAN, Michael Murray (trad.) (1995), Manuscripts and libraries in the age of Charlemagne, Cambridge, Cambridge University Press (Cambridge studies in palaeography and codicology, 1), ici p. 32 (note n° 55) (https://archive.org/details/manuscriptslibra0000bisc, https://books.google.fr/books?id=PM9VEV4g_scC)
  • EBERSPERGER, Birgit (1999), Die angelsächsischen Handschriften in den Pariser Bibliotheken : mit einer Edition von Aelfrics Kirchweihhomilie aus der Handschrift Paris, BN, lat. 943, Heidelberg, C. Winter (Anglistische Forschungen, 261), ici p. 200-201 (notice)
  • FOLKERTS, Menso (2006), "Euclid in Medieval Europe", dans FOLKERTS, Menso, The development of mathematics in medieval Europe : the Arabs, Euclid, Regiomontanus, Aldershot, Ashgate (Variorum Collected Studies Series, 811), III p. 1-64, ici p. 32 (https://www.taylorfrancis.com/chapters/mono/10.4324/9781003554172-3)
  • HOFFMANN, Hartmut (2015), "Bernhard Bischoffs Katalog der karolingischen Handschriften", Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters, 71, p. 1-56, ici p. 34 (https://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN345858735_0071)
  • MORRESI, Ilaria (2018), "I Principia geometricae disciplinae : formazione e fortuna di una traduzione latina da Euclide", Archivum latinitatis medii aevi, 76, p. 23-59, ici p. 27 (https://doi.org/10.3406/alma.2018.2542, https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_2018_num_76_1_2542)
  • PIZZANI, Ubaldo (1998), "La rinascenza carolingia e la ricosperta del De institutione musica di Boezio", dans LEONARDI, Claudio (éd.), Gli umanesimi medievali : atti del II congresso dell' "Internationales Mittellateinerkomitee", Firenze, Certosa del Galluzo, 11-15 settembre 1993, Firenze, SISMEL - Ed. del Galluzzo, cop. 1998 (Millennio Medievale. Atti di Convegni, 1), p. 501-514, ici p. 503
  • SABBADINI, Remigio, FOFFANO, Tino (éd.), BILLANOVICH, Giuseppe (préf.) (1995), Opere minori. 1 - Classici e umanisti da codici latini inesplorati, Padova, Antenore (Medioevo e umanesimo, 87), ici p. 119

Source des données