Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3296

  • Attested title :
    • Petrus dictus Ad Boves, O. F. M., Sermones.
  • Other label of the document :
    • PARIS. Bibliothèque nationale de France, Manuscrits, lat. 03296
    • PARIS, Bibliothèque nationale de France, Manuscrits, lat. 03296
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3296
    • Paris. BnF, Latin 3296
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Pierre aux Boeufs (1368?-1425?)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Papier ff. 3-275 + f. 101bis, à 2 colonnes ; filigranes : 1° ancre (f. 3-38) ; cf. Briquet, Les Filigranes, n° 3761 ; 2° licorne (f. 39-275) ; cf. Briquet, n° 10008, et parchemin ff. 1-2 à longues lignes.
  • Format :
    • 290 × 205 mm.
  • Codicological details :
    • Écriture cursive. Plusieurs mains. Initiales réservées. — Cahiers de 12 ff. avec réclame à chaque cahier. Traces de signatures. — Les feuillets de garde 1 et 2 sont constitués par des fragments d'un registre de comptes semblant émaner d'une église du diocèse de Paris (début XVe s.). — Le parvus libellus annoncé au f. 165v, contenant les trois sermons sur la Passion énumérés dans la table du f. 275, correspond probablement à la 2e partie (ff. 17-64) du manuscrit Tours, Bibl. mun. 489, dont le format, le filigrane (Briquet, n° 10008), la disposition sont identiques à ceux du présent ms. 290 × 205 mm.
  • Binding :
    • Demi-reliure chagrin rouge au chiffre de Louis-Philippe. Titre au dos : « Petri Ad Boves sermones ».

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • (Éd. Anvers, 1643, avec importantes variantes).

    F. 3-50v Sermons pour le temps de l'Avent : « [H]ora est jam nos de sompno surgere... Ut paratos et vigilles [sic], inveniat nos Dominus... » (éd. cit., 1-18) (3-11v) ; — « Induamur arma lucis... Quia nunc Ecclesia recolit tempus Adventus... » (ibid., 18-27) (11v-16) ; — « De s. Andrea. Relictis rectibus [sic] secuti sunt eum... De primis sectatoribus Domini nostri, Petro et Andrea... » (ibid., 27-34) (16-19v) ; — « Habundetis in spe... Quia tota habundantia bonorum... » (ibid., 35-44) (19v-24) ; — « De eadem 2a. dom. Deus spei repleat vos... Paulus apostolus sciens... » (ibid., 45-51) (24-28) ; — « De s. Nichola sermo. Inventus est justus... De b. Nicholao quando moriens comparuit... » (ibid., 52-60) (28-31v) ; — « Gaudete in Domino semper... Quanta sit differencia inter gaudium... » (ibid., 75-84) (32-36v) ; — « De eadem 3a dom. Peticiones vestre innotescant... Apostolus Paulus sciens nostram indigentiam... » (ibid., 85-92) (36v-40v) ; — « Dom. 4a Adventus. Sic nos existimet homo... Qui[a] instat de prope nativitas novi Regis nostri... » (ibid., 93-101) (40v-45) ; — « De eadem dom. 4a Adventus. Illuminabit abscondita tenebrarum... Dominus noster qui ante suam incarnacionem... » (ibid., 102-109) (45-48v) ; — « De s. Thoma apost. Vallis implebitur... Quia s. apostolus Thomas vitam suam... » (ibid., 110-114) (48v-50v) ; au f. 50v : « Expliciunt sermones de Adventu magistri Petri Ad Boves... ».

    F. 51-274v Sermons pour les dimanches et les fêtes, de la Purification à la fête du Saint-Sacrement. [In festo purificationis b. Mariae virg.] (d'après la table du f. 274v) : « Ut facerent secundum consuetudinem legis... Misterium hodierne festivitatis... » (ibid., 115-124) (51-54v) ; — [De eodem] « [P]arasti ante faciem omnium populorum... Sicut dicit Salvator, Luc. XI, nemo accendit... » (ibid., 125-135) (54v-58v) ; — [Sermo in dominica Septuagesime] « [Q]uid hic statis tota die... Dominus in ewangelio hodierno sub parabola viticolarum... » (ibid., 135-148) (58v-63v) ; — [In die Cinerum] « [C]onvertimini a [sic] me... In hoc verbo vocat nos Deus... » (ibid., 148-158) (63v-67) ; — [De eodem II] « [M]emento, homo, quia pulvis es... Verbum illud, quoad primam sui partem... » (ibid., 158-169) (67v-72) ; — [In dominica Ia quadragesime] « [D]uctus est Jhesus in desertum... Sicut narrat ewangelium hodiernum, statim postquam baptizatus fuit Dominus... Le saint-Esperit le mena || En ung desert solitaire... » (ibid., 169-181) (72-76v) ; — [De eodem II] « [D]uctus est Jhesus in desertum... Hodie mane fuit deductus et expeditus... » (ibid., 182-193) (76v-81) ; — [De eodem III] « [D]uctus est Jhesus in desertum... Ewangelium hodiernum narrat hystoriam Comment fut mené Jhesucrist || En ung desert du saint-Esperit... » (ibid., 194-204) (81-85) ; — [Dominica 2a quadragesime] « [A]ssumpsit Jhesus Petrum et Jacobum... In ewangelio dominice precedentis docuit nos Deus... » (ibid., 205-217) (85-90v) ; — [De eodem II] « [L]evantes occulos neminem viderunt... Finito actu transfigurationis Domini... » (ibid., 218-227) (90v-95) ; — [De eodem III] « [R]esplenduit facies ejus sicut sol... Historiam tran[s]figurationis Domini... » (ibid., 227-238) (95v-101) ; — [Dominica 3a quadragesime] « [R]evertar in domum meam.. In duobus ewangeliis duarum dominicarum... » (ibid., 238-250) (101-105) ; — [De eodem II] « [Fi]unt novissima hominis illius... Hec est una de clausulis... » (ibid., 251-264) (105-110) ; — [Dominica 4a quadragesime] « [A]ccepit Jhesus panes... Quia, tempore retroacto... » (ibid., 264-275) (110-115) ; — [De eodem II] « [N]on sufficiunt panes... Narrat ewangelium hodiernum qualiter Dominus volens providere... » (ibid., 276-288) (115-120v) ; — [In die annunciationis b. Marie] « [D]ominus tecum... Verbum fuit Gabrielis salutantis... » (ibid., 288-303) (120v-125v) ; — [De eodem II] « [A]ve, gratia plena... Verbum fuit Gabrielis hodie... » (ibid., 303-315) (125v-131) ; — [Dominica in Passione] « [S]i quis sermonem meum servaverit... Postquam Dominus noster in ewangelio precedente [sic] dominice... » (ibid., 315-327) (131-137) ; — [De eodem II] « [T]ulerunt lapides ut jacerent in eum... Presens dominica vocatur dominica de Passione... » (ibid., 328-342) (137-144) ; — [Dominica in Ramis palmarum] « Alii cedebant ramos de arboribus... A principio hujus quadragesime non cessavit Ecclesia... » (ibid., 343-356) (144-151) ; — [De eodem II] « Alii cedebant ramos de arboribus... In sermone matutino proposui... » (ibid., 357-372) (151-159v) ; — [De eodem III] « Turbe que precedebant... Sicut cum rex temporalis venturus est... » (ibid., 373-384) (160-165v) ; — « Sequitur sermo de passione Domini. Hic, causa brevitatis pretermissus, quem require alibi in quodam parvo libello etc. » (165v). La table indique (f. 275) que le recueil complet comprenait 3 sermons de la Passion, avec les thèmes suivants : « Hoc sentite in vobis... », « Septies in laude... » et « Novum testamentum in sanguine meo... » ; — [Sermo in vigilia Pasche] « [V]idete locum ubi positus erat Dominus... Hujus vigilie de Domino nostro J. C... » (éd. cit., 488-501) (165v-173) ; — [In die sancto Pasche] « [M]ane veniunt ad monumentum... Verbum hoc propositum... » (ibid., 502-516) (173-180) ; — [De eodem II] « [S]itis nova conspersio... Ut in epistola hujus solemnitatis... » (ibid., 517-528) (180-185v) ; — [2a feria post Pascha] « Mane nobiscum... Quando autem addit Ecclesia... » (ibid., 528-541) (185v-192v) ; — [Dominica 2a post Pascha] « [V]itam habeatis in nomine ejus... Ex vita nature Domini nostri... » (ibid., 541-548) (192v-198) ; — [In festo Rogationum] « Oravit Helias, et celum dedit pluviam... Istis diebus populus christianus... » (ibid., 549-560) (198-204) ; — note : « Religio munda et immaculata... Iste sermo habetur alibi... » (204) ; — [In festo Ascensionis] « [E]levatus est... In ascensione Domini nostri J. C. ad celos... » (ibid., 561-571) (204-209) ; — [De eodem II] « [A]ssumptus est in celum... De Domino nostro J. C. hodie ascendente... » (ibid., 572-585) (209-216v) ; — [In festo Pentecostes] « [T]amquam ignis sedit... Secundum varietatem effectuum ad quos... » (ibid., 586-604) (216v-228v) ; — [De eodem II] « Repleti sunt omnes Spiritu sancto... Quia Dominus aliqua disposuerat... » (ibid., 604-611) (228v-236) ; — [De Trinitate] « Hii tres unum sunt... Inter cetera secreta celi... » (ibid., 612-620) (236-243) ; — [De eodem II] « [T]res sunt qui testimonium dant... Numerus terrenarius [sic] in omni lege et secta invenitur... » (ibid., 620-630) (243-250v) ; — [Collatio de eodem themate] « [T]res sunt qui testimonium dant... In sermone matutinali in quo fuit propositum... » (ibid., 630-641) (250v-258) ; — [In festo Sacramenti] « Caro mea vere est cibus... De veritate sancti Sacramenti quid debeamus tenere... » (ibid., 642-650) (258-269v) ; — [Collatio de eodem themate] « Caro mea vere est cibus... Presciens Dominus noster futuros hereticos... — ... regnat per infinita secula. Et sic est finis 2i sermonis de Corpore Domini. Deo gracias » (ibid., 650-657) (270-274v) ; — au f. 274v : « Expliciunt sermones quidam compilati a magistro Petro Ad Boves, doctore in theologia Parisius, ordinis Fratrum Minorum, condam confessore regine Francie ».

    F. 274v-275v Table de la seconde série de sermons. Cf. Sbaralea, Supplementum..., II (1921), 331-332 (éd.).

Participant

Bibliography

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

  • Martin, Hervé. “Un Prédicateur Franciscain Du XVe Siècle. Pierre-Aux-Boeufs et Les Réalités de Son Temps.” Revue d’histoire de l’Eglise de France 70 (1984): 107–26.

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Abundetis in spe... (Rom. XV, 13)

    Incipit

    Quia tota abundantia bonorum spiritualium, tam gratiae quam gloriae...

    f. 19v

    Incipit du lemme biblique

    Accepit ergo Jesus panes... (Joh. VI, 11).

    Incipit

    Quia, tempore retroacto, a principio quadragesimae huc usque fideles...

    f. 110

    Incipit du lemme biblique

    Adsumpsit Jesus Petrum, Jacobum et Johannem... (Mt. XVII, 1).

    Incipit

    In evangelio dominicae praecedentis docuit nos Deus artem pugnandi...

    f. 85

    Incipit du lemme biblique

    Adsumptus est in caelum... (Mc. XVI, 19)

    Incipit

    De Domino nostro Jesu Christo hodie ascendente in caelum dicit verbum...

    f. 209

    Incipit du lemme biblique

    Alii caedebant ramos de arboribus... (Mt. XXI, 8).

    Incipit

    A principio hujus quadragesimae non cessavit Ecclesia colere...

    f. 144

    Incipit

    In sermone matutino proposui quod illi materiales rami caesi...

    f. 151

    Incipit du lemme biblique

    Ave gratia plena... (Lc. I, 28).

    Incipit

    Verbum fuit Gabrielis hodie sanctam Virginem salutantis ex parte Dei...

    f. 125v

    Incipit du lemme biblique

    Caro mea vere est cibus... (Joh. VI, 56).

    Incipit

    De veritate sancti sacramenti quid debeamus tenere, quid credere et quid sentire...

    f. 258

    Incipit

    Praesciens Dominus noster futuros haereticos, sicut dicerent...

    f. 270

    Incipit du lemme biblique

    Convertimini ad me in toto corde vestro... (Joel II, 12).

    Incipit

    In hoc verbo vocat nos Deus ad regressum a vita BESTOURNEE...

    f. 63v

    Incipit du lemme biblique

    Deus autem spei repleat vos... (Rom. XV, 13).

    Incipit

    Paulus apostolus sciens quantum abominat Dominus...

    f. 24

    Incipit du lemme biblique

    Dominus tecum benedicta... (Lc. I, 28)

    Incipit

    Verbum fuit Gabrielis salutantis beatam Virginem...

    f. 120v

    Incipit du lemme biblique

    Ductus est Jesus in desertum... (Mt. IV, 1).

    Incipit

    Evangelium hodiernum narrat historiam COMMENT FUT MENE JHESU CRIST // EN UNG DESERT...

    f. 81

    Incipit

    Hodie mane fuit deductus et expeditus post insultus diaboli contra Dominum...

    f. 76v

    Incipit

    Sicut narrat evangelium hodiernum, statim postquam fuit baptizatus...

    f. 72

    Incipit du lemme biblique

    Elevatus est... (Act. I, 9)

    Incipit

    In ascensione Domini nostri Jesu Christi ad caelos, quam hodie celebramus...

    f. 204

    Incipit du lemme biblique

    Fiunt novissima hominis illius... (Lc. XI, 26)

    Incipit

    Haec est una de clausulis evangelii hodierni quod narrat...

    f. 105

    Incipit du lemme biblique

    Gaudete in Domino semper... (Phil. IV, 4).

    Incipit

    Quanta sit differentia inter gaudium quod venit de mundo et rebus mundanis...

    f. 28

    Incipit du lemme biblique

    Hi tres unum sunt... (I Joh. V, 7-8)

    Incipit

    Inter cetera secreta caeli quae...

    f. 236

    Incipit du lemme biblique

    Hora est jam nos de somno surgere... (Rom. XIII, 11).

    Incipit

    Ut paratos et vigiles inveniat nos Dominus in die adventus sui...

    f. 3

    Incipit du lemme biblique

    Illuminabit abscondita tenebrarum... (I Cor. IV, 5).

    Incipit

    Dominus noster qui ante suam incarnationem in sua divinitate...

    f. 45

    Incipit du lemme biblique

    Induamur arma lucis... (Rom. XIII, 12).

    Incipit

    Quia nunc Ecclesia recolit tempus adventus Domini factum...

    f. 11v

    Incipit du lemme biblique

    Inventus est justus... (Eccli. XLIV, 17)

    Incipit

    De beato Nicolao quando moriens comparuit in divino judicio...

    f. 28

    Incipit du lemme biblique

    Levantes oculos neminem viderunt... (Mt. XVII, 8).

    Incipit

    Finito actu transfigurationis Domini cui praesentes adfuerunt Moyses...

    f. 90v

    Incipit du lemme biblique

    Mane nobiscum, Domine... (Lc. XXIV, 29).

    Incipit

    Quando autem addit Ecclesia « Domine », non est detritu facere...

    f. 185v

    Incipit du lemme biblique

    Mane veniunt ad monumentum... (Mc. XVI, 2)

    Incipit

    Verbum hoc propositum extractum ex evangelio hodierno...

    f. 173

    Memento, homo, quia pulvis es... [In die Cinerum]. Verbum illud quoad primam sui partem de pulvere...

    f. 67v

    Incipit du lemme biblique

    Non sufficiunt panes... (Joh. VI, 7)

    Incipit

    Narrat evangelium hodiernum qualiter Dominus volens providere turbae...

    f. 115

    Incipit du lemme biblique

    Oravit Elias, et caelum dedit pluviam... (Jac. V, 18).

    Incipit

    Istis diebus populus christianus vadit processionaliter decantando...

    f. 198

    Incipit du lemme biblique

    Parasti ante faciem omnium populorum lumen... (Lc. II, 31).

    Incipit

    Sicut dicit Salvator (Lc. XI, 33) : Nemo accendit lucernam...

    f. 54v

    Incipit du lemme biblique

    Petitiones vestrae innotescant apud Deum... (Phil. IV, 6)

    Incipit

    Apostolus Paulus sciens nostram indigentiam et illud sacrum tempus Adventus...

    f. 36v

    Incipit du lemme biblique

    Quid hic statis tota die... (Mt. XX, 6).

    Incipit

    Dominus in evangelio hodierno sub parabola viticolarum...

    f. 58v

    Incipit du lemme biblique

    Relictis retibus, secuti sunt eum... (Mt. IV, 20).

    Incipit

    De primis sectatoribus Domini nostri Petro et Andrea fratre ejus...

    f. 16

    Incipit du lemme biblique

    Repleti sunt omnes Spiritu sancto... (Act. II, 4).

    Incipit

    Quia Dominus aliqua disposuerat facere de apostolis...

    f. 228v

    Incipit du lemme biblique

    Resplenduit facies ejus sicut sol... (Mt. XVII, 2).

    Incipit

    Historiam transfigurationis Domini qui transfiguratus est...

    f. 95v

    Incipit du lemme biblique

    Revertar in domum meam... (Lc. XI, 24).

    Incipit

    In duobus evangeliis duarum dominicarum praecedentium...

    f. 101

    Incipit du lemme biblique

    Si quis sermonem meum servaverit... (Joh. VIII, 51)

    Incipit

    Postquam Dominus noster in evangelio praecedentis dominicae...

    f. 131

    Incipit du lemme biblique

    Sic nos existimet homo... (I Cor. IV, 1).

    Incipit

    Quia instat de prope nativitas novi regis nostri, ideo Paulus...

    f. 40v

    Incipit du lemme biblique

    Tamquam ignis sedit super... (Act. II, 3)

    Incipit

    Secundum varietatem effectuum ad quos causando legitur spiritus transmissus fuisse...

    f. 216v

    Incipit du lemme biblique

    Tres sunt qui testimonium dant... (I Joh. V, 7).

    Incipit

    In sermone matutinali in quo fuit propositum quomodo facta...

    f. 250v

    Incipit

    Numerus trinarius in omni lege et secta invenitur mirabiliter laudatus...

    f. 243

    Incipit du lemme biblique

    Tulerunt ergo lapides, ut jacerent... (Joh. VIII, 59).

    Incipit

    Praesens dominica vocatur dominica de Passione quia hodie Ecclesia incipit...

    f. 137

    Incipit du lemme biblique

    Turbae quae praecedebant et quae sequebantur... (Mt. XXI, 9).

    Incipit

    Sicut cum rex temporalis venturus est de proximo...

    f. 160

    Incipit du lemme biblique

    Ut facerent secundum consuetudinem legis... (Lc. II, 27)

    Incipit

    Mysterium hodiernae festivitatis, prout narrat evangelium...

    f. 51

    Incipit du lemme biblique

    Vallis implebitur... (Lc. III, 5)

    Incipit

    Quia sanctus apostolus Thomas vitam suam, mores, omnia facta sua...

    f. 48v

    Incipit du lemme biblique

    Videte locum ubi positus erat Dominus... (Mt. XXVIII, 6).

    Incipit

    De Domino nostro Jesu Christo, cujus hodie recolit Ecclesia clausuram...

    f. 165v

    Incipit du lemme biblique

    Vitam habeatis in nomine ejus... (Joh. XX, 31)

    Incipit

    Ex vita naturae Domini nostri Jesu Christi quam praeterita dominica Paschae...

    f. 92v

    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    Comptes -- Registres de comptes (fragments, XVe s.)
    FILIGRANES -- Ancre accompagnée d'une croisette
    FILIGRANES -- Licorne à tête de bouc
    PARIS -- Diocèse. Fragment de registre de comptes (XVe s.)
    PETRUS AD BOVES dictus, O.F.M. -- Sermones de Adventu (collectio)
    PETRUS AD BOVES dictus, O.F.M. -- Sermones de tempore (collectio)
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Louis-Philippe

Data sources