An entry point to the written heritage of the Middle Ages and the Renaissance in Western Europe, from the 8th to the 18th century.
A search engine of interoperable digitized manuscripts and rare books
Collaborative platform to manage and publish Biblissima authority data
Help for reading and learning classical languages, XML editing tools and environments
Expertise service around IIIF standards
Biblissima+ Identifier: https://data.biblissima.fr/entity/Q375594
Data Source: BnF Archives et manuscrits
Pontifical de Guillaume Durand (éd. M. Andrieu, Le Pontifical romain au Moyen Âge, III, Le Pontifical de Guillaume Durand, Vatican, 1940, Studi e Testi, 88), présentant de nombreuses lacunes en raison du découpage des peintures (?) et de la plupart des initiales peintes ou filigranées. L'absence des litanies et la similitude des serments de l'évêque (15-15v) et de l'abbé (21v-22) avec l'archétype ne permettent pas de préciser l'usage du manuscrit; cf. Andrieu, op. cit., 11-16; V. Leroquais, Les Pontificaux manuscrits des bibliothèques publiques de France, I-III, Paris, 1937, passim.
F. 1-53v [GUILLELMUS DURANDI, Pontificale, Pars I], lacune de 16 ff. en tête: la préface, les litanies, les douze premiers chapitres et le début du treizième chapitre manquent. [De ordinatione presbyteri], commençant à [offerre, be-]"nedicere, preesse..." et finissant à "... celitus" [Omnibus] (éd. cit., 364 lig. 3-370 lig. 1, c. XIII) (1-3v); — lacune de 2 ff. entre les ff. 3 et 4; — [De examinatione, ordinatione et consecratione episcopi], commençant à [libros pontificales] "super genua tenentes..." et finissant à "... qui opprimunt" [vigor tuus] (ibid., 374 lig. 10-393 lig. 10, c. XIV-XV) (4-17v); — lacune de 2 ff. entre les ff. 17 et 18, le c. XVI manque; — [Ordo romanus ad romanum pontificem ordinandum], commençant à [effectum con-] "suete pietatis..." (ibid., 396 lig. 18-23, c. XVII) (18); — "De monacho vel alio religioso faciendo" (ibid., 397-398, c. XVIII) (18-19v); — "De professione noviciorum" (ibid., 398-400, c. XIX) (19v-20v); — "De confirmatione et benedictione regularum [sic] abbatis" (ibid., 400-408, c. XX) (20v-25v); — "De benedictione abbatisse", finissant à "... recta sunt" [exemplo] (ibid., 409 lig. 1-13, c. XXI) (25v); — lacune de 2 ff. entre les ff. 25 et 26; — [De benedictione et consecratione virginum], commençant à [incipiat] "missam presentuntur..." (ibid., 411 lig. 18-425, c. XXIII) (26-40); — "De benedictione vidue" (ibid., 425-427, c. XXIV) (40-41); — "Ordo romanus ad benedicendum regem vel reginam, imperatorem vel imperatricem coronandos" (ibid., 427-435, c. XXV) (41-48); — "De benedictione et coronatione regum aliorum et reginarum", avec lacune matérielle d'un 1 f. entre les ff. 49v et 50, commençant à "... oremus" [Omnipotens sempiterne Deus] et finissant à [Israel] "qui aperit..." (ibid., 436-439 lig. 20 et 442 lig. 18-446, c. XXVI) (48-49v et 50-53v); — "De benedictione principis seu comitis palatini", finissant à "... oremus" [Deus qui congregatis] (ibid., 446, c. XXVII) (53v); — lacune de 2 ff. après le f. 53, le c. XXVIII manque.
F. 54-129v [GUILLELMUS DURANDI, Pontificale, Pars II. De benedictione et impositione primarii lapidis in ecclesiae fundatione], commençant à [ecclesie dotem] "pertineat..." et finissant à "... sum in hiis [...]" (ibid., 451 lig. 5-454 lig. 21, c. I) (54-55v); — lacune de 1 f. entre les ff. 55 et 56; — [De ecclesie dedicatione], commençant à [sunt vigilie] "ante reliquias ipsas..." (ibid., 456 lig. 22-478, c. II) (56-81); — "De altaris consecratione que fit sine ecclesie dedicatione", finissant à "... ad Dominum et" [in velamento] (ibid., 478-495 lig. 20, c. III) (81-95v); — lacune de 8 ff. entre les ff. 95 et 96, le c. IV manque; — [De cimiterii benedictione], commençant à [corpora hic post] "vite cursum..." (ibid., 505 lig. 15-510, c. V) (96-100); — "De ecclesie reconciliatione" (ibid., 510-517, c. VI) (100-106v); — "De reconsiliatione cimiterii sive [sic] ecclesie reconciliatione", finissant à "... ibidem. Oremus." [Et diaconus] (ibid., 517-518 lig. 10, c. VII) (106v); — lacune de 1 f. entre les ff. 106 et 107; — [De benedictione et consecratione patene et calicis], commençant à [nostram be-] "nedictionem hoc vasculum..." (ibid., 519 lig. 30-521, c. VIII) (107); — "De benedictione sacerdotalium indumentorum in genere" (ibid., 520-521, c. IX) (107-108); — "De benedictione maparum et linteaminum" (titre d'attente en marge) (ibid., 521, c. X) (108); — "De benedictione corporalium" (ibid., 522, c. XI) (108-108v); — "De benedictione nove crucis" (ibid., 522-525, c. XII) (108v-113v); — "De benedictione ymaginis b. Marie virginis" (ibid., 525-526, c. XIII) (113v-115); — "De benedictione ymaginis sanctorum" (ibid., 527, c. XIV) (115-115v); — "De benedictione thuribuli" (ibid., 527-528, c. XV) (115v); — "Benedictio sacrorum vasorum et aliorum ornamentorum in generali" (ibid., 528, c. XVI) (115v-116); — "De benedictione vasculi pro Eucharistia condenda" (ibid., 529, c. XVII) (116); — "De benedictione capsarum pro reliquiis et aliis sanctuariis servandis" (ibid., 529-531, c. XVIII) (116-117v); — "Benedictio ciborii seu umbraculi altaris" (ibid., 531-532, c. XIX) (117v-118); — "De benedictione tabule ante vel post altare collocande" (ibid., 532-533, c. XX) (118-118v); — "De benedictione baptisterii sive lapidis fontium" (ibid., 533, c. XXI) (118v); — "De benedictione signi vel campane" (ibid., 533-536, c. XXII) (118v-121); — "De benedictione muneris quod offertur in ecclesia" (ibid., 536-537, c. XXIII) (121-121v); — "Benedictio panis in populo in ecclesia vel in festo Ascentionis distribuendi" (ibid., 537-539, c. XXIV) (121v-122v); — "De benedictione agni et aliarum carnium in Pascha" (ibid., 539, c. XXV) (122v-123); — "De benedictione casei, lactis et mellis in Pascha" (539-540, c. XXVI) (123); — "De benedictione uvarum" (ibid., 540, c. XXVII) (123-123v); — "De benedictione novorum fructuum" (ibid., 540, c. XXVIII) (123v); — "De benedictione et impositione cilicii" (ibid., 540-541, c. XXIX) (123v-124); — "De benedictione et impositione crucis profiscicentium in subsidium Terre sancte" (ibid., 541-543, c. XXX) (124-125); — "De benedictione baculi et pere seu scarpsellis peregrinorum" (ibid., 553-545, c. XXXI) (125-126v); — "De officio quod agitur eis qui redeunt de peregrinatione" (ibid., 545-546, c. XXXII) (126v-127); — "De benedictione nove domus" (ibid., 546-547, c. XXXIII) (127-127v); — "De benedictione navis" (ibid., 547, c. XXXIV) (127v); — "De benedictione novi portei" (ibid., 548, c. XXXV) (127v-128); — "Benedictio arche nove" (ibid., 548, c. XXXVI) (128); — "Benedictio in peste animalium" (ibid., 548-549, c. XXXVII) (128-128v); — "De benedictione armorum" (ibid., 549-550, c. XXXVIII) (128v-129v); — "Benedictio generalis ad omne quod volueris" (ibid., 551, c. XXXIX) (129v).
F. 129v-182v [GUILLELMUS DURANDI, Pontificale] "Tercia pars in qua quedam ecclesiastica officia inseruntur. Et primo ordo feria IIIIa in capite jejunii. Incipit" (ibid., 552-557, c. I) (129v-133); — "Ordo in quinta feria cene Domini" (ibid., 557-582, c. II) (133-152); - "Ordo feria VIa in Parasceve" (ibid., 583-587, c. III) (152-154); — "Ordo in sabbato sancto" (ibid., 587-593, c. IV) (154-161); — "Ordo ad benedicendam mensam" (ibid., 593-596, c. V) (161-162v); — "Ordo ad consilium seu sinodum faciendum" (ibid., 596-602, c. VI) (162v-165v); — "Ordo suspensionis, reconsiliationis et dispensationis, depositionis, degradationis et restitutionis sacrorum ordinum" (ibid., 602-609, c. VII) (165v-169); — "Ordo excommunicandi et absolvendi" (ibid., 609-615, c. VIII) (169-171v); — "Ordo ad reconsiliandum apostatam, scismaticum vel hereticum" (ibid., 616-619, c. IX) (171v-173v); — "Ordo ad itinerandum" (ibid., 620-621, c. X) (173v-174v);—"Ordo contra auram levatam" (ibid., 621-622, c. XI) (174v-175); — "Ordo ad visitandum parochiam" (ibid., 623-627, c. XII) (175-177); — "Ordo ad recipiendum processionem prelatam sive legatam" (ibid., 627-629, c. XIII) (177-178); — "Ordo ad recipiendum regem vel principem processionaliter" (ibid., 629, c. XIV) (178); — "Ordo ad recipiendum reginam vel principissam processionaliter" (ibid., 630, c. XV) (178-178v); — "Ordo pro liberatione Terre sancte a fidei inimicis" (ibid., 630-631, c. XVI) (178v-179); — "Qui ministri et que ornamenta pontificis missam solempniter celebrantis necessaria sunt" (ibid., 631-632, c. XVII) (179); — "Pontifice missam solempniter celebrante que tam ab eo quam a ministris agenda sunt", finissant à "... cogi" [-tationes] (ibid., 632-640 lig.17, c. XVIII) (179v-182v); — lacune de plusieurs ff. après le f. 182, les c. XIX-XXX manquent.
F. 183-183v [GUILLELMUS DURANDI, Liber benedictionum, fragmentum]; cf. E. Moeller, dans Les Questions liturgiques et paroissiales, XLIX (1968), 12-42 et 115-136. [Benedictio expleta sinodo] "Omnipotens Dei Filius, qui est initium et finis, vos tribuat..."; cf. op. cit., 129 n° 204 (183); — "Super regem in tempore sinodi. Benedicat tibi Dominus custodiensque, sicut te voluit..."; cf. ibid., 129 n° 205 (183); — "Super populum. Benedic Domine hanc familiam tuam in celestibus et reple..."; cf. ibid., 130 n° 206 (183-183v); — "In missa pro pace. Omnipotens Deus dies nostros in sua pace disponat..."; cf. ibid., 130 n° 207 (183v); — "Item alia. Omnipotens Deus sua vos clementia benedicat et sensum in vobis..."; cf. ibid., 33 n° 61 et 128 n° 197 (183v); — "Item alia. Inclinet Dominus aurem suam ad preces vestre humilitatis..."; cf. ibid., 62 n° 62 et 130 n° 209 (183v).
F. 183v "In feria Eucharistie. O bone Jhesu qui tuis apostolis sanguinem tuum in potum......-... et corpus tuum [...]".
Acheté à la librairie Giraud-Badin à Paris, le 19 juin 1987, et signalé dans RBN, n° 27 (printemps 1988), 46. — (Achat 87-13).
Benedic Domine hanc familiam tuam in caelestibus et reple
f. 183
Benedicat tibi Dominus custodiensque sicut te voluit
Inclinet Dominus aurem suam ad preces vestrae humilitatis
f. 183v
O bone Jesu qui tuis apostolis sanguinem tuum in potum
Omnipotens Dei Filius qui est initium et finis, vos tribuat
Omnipotens Deus dies nostros in sua pace disponat
Omnipotens Deus sua vos clementia benedicat et sensum in vobis
RDF exports to come…
You can view and manipulate this document directly on this site, compare it to others using the Mirador viewer, or drag and drop this icon into the IIIF viewer of your choice. Read more about IIIF This Manifest is enriched and includes: - annotations - a full-text search - an index