Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Barb.lat.82

Codicological aspects

  • Parch., XVe s., 120 ff. + 1 f., 240 x 165 mm. Au f. 4, miniature assez grossière représentant à gauche un homme barbu (Simo) avec deux esclaves devant une maison crénelée avec une tour et un podium, où apparaît une femme; au-dessous initiale avec le portrait de Térence tenant son livre; autres miniatures laissées en blanc aux f. 26, 46, 66 et 85 v°; mêmes gloses marginales contemporaines que dans le ms. Ottob. lat. 1364.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 1-3: Commentum Brunsianum: Accessus ad Andriam.

    titre: «Argumentum Andrie comedie prime».

    inc.: «TERENTIVS comicus genere quidem extitit Affricanus ciuis uero Cartaginensis...»

    expl.: «... et alloquebatur populum inquiens: uos ualete uos plaudite sine [sic] fauete et plaudite. Explicit argumentum Andrie comedie» (éd. Y.-F. Riou, op. cit. infra, p. 106-112).

    f. 3 v°-120: Terentivs, Comoediae.

    titre: «Incipit liber Terencii Afri Comici».

    f. 3 v°: Epitaphium Terentii (Anthol. lat. 487 c).

    f. 3 v°-23: Andria.

    (gloses) inc. f. 4 en marge: «Hec est Andria prima Terhencii [sic] comedia et diuiditur in quinque actus in quorum primo ponitur simulatio...».

    expl. f. 23 en marge: «... plaudite id est gaudete uel iubilate cum diis et regratiemini».

    f. 23 v°-45: Eunuchus.

    titre avec didascalie: «Incipit Eunuchus. Acta ludis Megalensibus L. Postumio...» immédiatement suivi, f. 23 v°-24 v°, du Commentum Brunsianum: Argumentum ad Eunuchum.

    titre: «Incipit argumentum secunde comedie».

    inc.: «QVO tempore aut in quo loco hec fabula...».

    expl.: «... uti materia multo magis licebit (addition interlinéaire: «uti») iisdem personis» (cf. Y.-F. Riou, op. cit. infra, p. 83).

    avec seulement l’argument «MEretrix» (éd. cf. supra, Arch. S. Pietro H. 18, f. 18).

    (gloses) inc. f. 26 en marge: «Quid igitur faciam. In ista scena inducitur Phedria conquerens de Taide...».

    expl. f. 44 en marge: «... qui ex hoc utriusque familiaritatem merebitur dicit ergo Phedria: dii uostram fidem».

    f. 45 v°-64 v°: Heautontimorumenos.

    titre avec didascalie: «Incipit Euthontumerumenos. Acta ludis Megalensibus...».

    (gloses) inc. f. 45 v° en marge: «In militiam. Irascitur quidam senex qui uocabatur Menedemus filio suo...».

    expl. f. 64 v° en marge: «... qui intendens filium reconciliare patri secum loquitur dicens: Enimuero etc...».

    f. 65-83 v°: Adelphoe.

    titre avec didascalie: «Incipit Adelphe Comici actoris Terhencii [sic] Acta ludis funebribus Q. Fabio Maximo...» immédiatement suivi, f. 65-65 v°, du Commentum Brunsianum: Argumentum ad Adelphos.

    pas de titre.

    inc.: «Acta est ista fabula Adelphe qui [sic] Terentius...».

    expl.: «... Cetera pleniter legendo uidebuntur» (cf. Y.-F. Riou, op. cit., p. 84).

    (gloses) inc. f. 66 en marge: «Storax etc. Hic incipit primus actus de moralitate senum de nimia mollicia Micionis...».

    expl. f. 83 en marge: «... se mandatum eius impleuisse scilicet diruisse materiam dicens: factum est etc...».

    f. 83 v°-100: Hecyra.

    titre: «Incipit Echira quinta Comedia», suivi immédiatement, f. 83 v°-84 v°, du Commentum Brunsianum: Argumentum ad Hecyram, divisé en deux:

    1) titre: «Prologus Hechire comedie sexte [sic] et ultime».

    inc.: «HEchira dicta a loco non longe distante...».

    expl.: «... quos exercebant in anniuersariis principum».

    2) titre: «Alius prologus».

    inc.: «HEchira est nomen huic fabule dicta est Echira...».

    expl.: «... cum filio paruulo quem peperit Philomena» (cf. Y.-F. Riou, op. cit., p. 85).

    (gloses) inc. f. 86 en marge: «Edepol etc. Primus actus est de narratione et rumore preteritorum...».

    expl. f. 100 en marge: «... ut Mirina Philomena ego et tu».

    f. 100-120: Phormio.

    titre avec didascalie: «Incipit Formio. Acta ludis Romanis L. Postumio...» avec seulement l’argument «Ex duobus fratribus» (éd. cf. supra, Arch. S. Pietro H. 18, f. 86).

    (autre comment.) inc. f. 100 v°: «Incipit Phormio. Fabula ista a nomine parasiti, que plurimas hic habet partes sic dicta est...».

    expl.: «... ita et hanc secundam determinauit per consules» (cf. infra, Ottob. lat. 1364, f. 111 v°).

    (gloses) inc. f. 100 v° en marge: «Postquam premittitur huic comedie prologus in quo auctor captat beniuolentiam...».

    expl. f. 119 en marge: «... que audiens uocem Formionis egrediens ait: Quis etc.».

    à la fin du texte, distique: «Andro [sic] uel Eunuchus Euthon Adelphis Echira

    Formio succedens Fabula sexta datur» (éd. Y.-F. Riou, Notes..., 1971, p. 224).

Former owner

Formerly part of

Origin

  • Origine: italienne, écriture gothico-humanistique cursive et décoration de style bolonais. Au f. 120, invocation du copiste: «Hoc opus expletur Crucifixo gloria datur». Le manuscrit a un contenu presque identique à celui du ms. Ottob. lat. 1364 (cf. infra).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseur: le cardinal Barberini (n° antico 2162).

Bibliography

Export data (csv)

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth, FOHLEN, Jeannine, JEUDY, Colette, RIOU, Yves-François, avec la coll. d'Adriana MARUCCHI (1975), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome I, Fonds Archivio San Pietro à Ottoboni, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 129 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1975_cat_21_1)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • M. Warren, On five new manuscripts of the Commentary of Donatus to Terence (Harv. St. Class. Philol., 17, 1906, p. 37), brève mention
    • Y.-F. Riou, Essai sur la tradition manuscrite du «Commentum Brunsianum» des Comédies de Térence (Rev. hist. textes, 3, 1973, p. 97 et 99 n. 3).

Life cycle of this document

Data source

Cite this page

Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Barb.lat.82, Portal Biblissima. Permalink: https://biblissima.demo.logilab.fr/ark:/43093/mdata22b0e44ac47877a6ffc5e14b4ac4519367defdde (seen 17/10/2026)