Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3146

  • Attested title :
    • Philippus Cancellarius, Summa de bono.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3146
    • Paris. BnF, Latin 3146
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Philippe le Chancelier (1165?-1236)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Parchemin.
  • Composition :
    • 128 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 290 × 215 mm.
  • Codicological details :
    • deux mains. Quelques initiales rubriquées (1 à 4) puis initiales réservées. Corrections marginales et quelques titres, des mains qui ont écrit le texte. — Réclames à chaque cahier. — Au f. 1, titre du XVIIe s. : « Tractatus de gratia ». 128 ff. à 2 colonnes. 290 × 215 mm.
  • Binding :
    • Reliure XVIIe s. veau raciné aux armes et au chiffre de Colbert.

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-127v [PHILIPPUS CANCELLARIUS, Summa de bono]. Les cahiers ayant été mal reliés, le texte se lit ff. 1-40v, 105-112v, 41-88v, 113-120v, 89-104v, 121-127v. F. 1. [Prol.] « Vadam in agrum et colligam spicas... Ruth interpretatur videns... Habet argentum venarum suarum... Job XXVIII ... — ... formans tenebras » ;

    F. 1-39v [Tractatus I, De bono naturae et bono in genere] [De bono ] « Primo ergo querendum est de comparatione boni ad ens et unum... » (1-5v) ; — [De principio mundi] « Nunc accedamus ad ostendendum mundum non esse eternum... » (5v-6v) ; — [De angelis] « Sequitur dicere de prima creatura que est simpliciter spiritualis... » (fragm. sur la simplicité de l'âme, f. 7-7v, éd. par D. O. Lottin, Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe s., Louvain, 1942, t. I, 432-436) (6v-12v) ; — [De operibus sex dierum] « Dictum est de bono nature quod est creatura angelica ; sequitur dicere de corporali creatura... creatura vero corporalis continetur infra opera sex dierum... » (12v-17v) ; — [De anima] « Dictum est de spirituali natura... Consequenter dicendum est de homine... et primo de ejus spirituali natura... » (Ms. A de Keeler, Ex Summa Philippi Cancellarii, quaestiones de anima, Opuscula et textus, series scholastica, XX, Munster, 1937, 19-103, description du ms, p. 14) (17v-34) ; — [De immortalitate] « Dictum est de bono nature... Restat dicere de bono quod est ablatum ab homine per peccatum scilicet de inmortalitate... » (34-36) ; — [De bonitate naturali] « Sequitur de bonitate naturali... » (36-36v) ; — [De bono in genere] « Sequitur de bono in genere et suo opposito... » (début, f. 36v-37, éd. par D. O. Lottin dans Revue thomiste, 1934, 490-493 et dans op. cit. II, 439-442) (36v-39v) ;

    F. 39v-122v [Tractatus II. De bono gratiae] « Expedito tractatu de bono nature et bono in genere, consequitur dicere de bono gratie et primo quid sit gratia... » (39v-40v, 105) ; — [De bono gratie in angelis] (105-112v, 41-45v). « Expedito breviter de gratia in generali et de differentiis ejus, transeundum est ad gratias angelorum... et occurrit primo questio utrum creati fuerint angeli in naturalibus et gratuitis... » (105-106) ; — [De ordine angelorum] « Sequitur dicere de effectu consequente gratiam scilicet de ordine angelorum... » (106-111v) ; — [De locutione angelorum] « Post tractatum de gratia et de ordinibus consequitur de locutione angclorum inter se... » (111v-112v) ; — [De custodia] « Consequenter transeundum est ad proprietatem que consistit in custodia rationalium creaturarum... » (112v, 41-42v) ; — [De miraculis] « Post predicta tractanda est questio de miraculis eo quod miracula leguntur fieri missio angelorum... » (42v-45v) ; — [De bono gratiae in hominibus] (45v-88v, 113-120v, 89-104, 121-127v) : « Post tractatum de bono gratie in angelis sequitur de bono gratie in hominibus ... Restat ut determinetur de gratia prophetie... » (45v-49) ; — [De virtute in generali] « Dictum est de gratia gratis data, consequenter dicendum est de gratia gratum faciente... » (49-52v) ; — [De fide] « Finito tractatu de virtute in generali et de justitia generali dicendum est de virtute in speciali et primo de fide... » (fragm. correspondant aux ff. 52v-56 éd. d'après Vat. Lat. 7669 par Englhardt, Die Entwicklung d. dogmat. Glaubenspsychologie in d. mittelalterl. Scholastik..., dans Beitr. zur Gesch. d. Theol. u. Phil. d. M. A., XXX 4-6, 427-444 ; extr. publ. par J. Ferté, dans Rech. de Théol. anc. et méd. VII(1935), 381-402) (52v-61v) ; — [De spe] « Post tractatum de fide supponendus est tractatus de spe... » (61v-64v) ; — [De caritate] « Sequitur de caritate... » (64v-72) ; — « De IIIIor cardinalibus. Circa tractatum de IIIIor cardinalibus virtutibus... » (extr., f. 72v, éd. par D. O. Lottin, Mélanges Mandonnet, II, 254) (72-73v) ; — [De prudentia] « Quarto de singulis et primo de prudentia... » (extr. éd. par D. O. Lottin, dans Rech. de théol. anc. et méd., IV (1932), 273-278 (= ms. P) et dans Mélanges Mandonnet II, 249-251) (73v-77v) ; — [De fortitudine] « Sequitur de fortitudine quam subjungimus post prudentiam... » (78-85v) ; — [De temperantia] « Consequenter dicendum est de temperantia... » (85v-88v, 113-119) ; — [De justicia] « Sequitur de justitia circa quam queritur primo utrum sit aliqua virtus ... » (fragm. f. 93v-96, éd. par D. O. Lottin, dans Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe s., t. III, 166-171, 175-76, 181, 260-265) (119-120v, 89-103v) ; — [De connexione virtutum] « Questio est utrum qui habet unam virtutem habeat omnes... » (fragm., f. 104 et 121-121v, éd. par D. O. Lottin dans Rech. de théol. anc. et méd. II (1930), 33-34 et op. cit., 212-213,214, 221-222) (103v-104, 121-121v) ; — [De intensione virtutum] « Post questionem de connexione virtutum ordinata est questio de intensione virtutum... » (121v-125) ; — [De donis] (125-127v) « Questio est utrum dona sint virtutes... » (ms. P de D. O. Lottin, dans Rech. de théol. anc. et méd. I (1929), 76-82) et II (1930), 318 et op. cit., 361-366) (125-126) ; « Deinde queritur utrum virtutes sint priores naturaliter donis vel e converso... » (126) ; « Deinde queritur utrum simul infundantur dona sicut virtutes... » (126) ; « Deinde questio est de numero donorum... » (126-127) ; « Deinde queritur de ordine donorum... » (127) ; « Preterea questio est de oppositione donorum ad ea quibus opponuntur... — ... sed dispositiones quasi materiales ad peccatum » (127-127v) ; cf. H. Meylan, Les questions de Philippe le Chancelier, dans Positions de thèses des élèves de l'école des Chartes, Paris, 1927, 89-94 ; Glorieux, Maîtres en théol., I, 282 ; Stegmüller, Repert. comment. in Sent., 2e éd., 1947, n° 698.

    Voir t. IV, 491.

    f. 18, 24, 97-98 ; cf. D. Siedler, Intellektualismus... bei Albertus Magnus, 1941, 20, 117, 223, 225 ; f. 93 et passim, cf. Th. Graf, dans Studia Anselmiana, 2 (1934), 92, 158, 214, 218.

Participant

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Circa tractatum de quattuor cardinalibus virtutibus, primo occurrit quaerendum...

    f. 72

    Consequenter dicendum est de temperantia...

    f. 85v

    Consequenter transeundum est ad proprietatem...

    f. 112v

    Deinde quaeritur de ordine donorum...

    f. 127

    Deinde quaeritur utrum simul infundantur dona sicut virtutes...

    f. 126

    Deinde quaeritur utrum virtutes sint priores naturaliter donis...

    f. 126

    Deinde quaestio est de numero donorum...

    f. 126

    Dictum est de bono naturae tam in substantiis spiritualibus... Restat dicere de bono...

    f. 34

    Dictum est de bono naturae quod est creatura angelica...

    f. 12v

    Dictum est de gratia gratis data...

    f. 49

    Dictum est de spirituali natura per se sumpta... consequenter dicendum est de homine...

    f. 17v

    Expedito breviter de gratia in generali et de differentiis ejus, transeundum est ad gratias angelorum...

    f. 105

    Expedito tractatu de bono naturae et bono in genere et malo in genere, consequitur dicere...

    f. 39v

    Finito tractatu de virtute in generali et de justitia...

    f. 52v

    Incipit du lemme biblique

    Habet argentum venarum suarum... (Job XXVIII, 1).

    Incipit

    Ecclesiasticus dicit... (XXXIII, 16) : Quia novissimus...

    f. 1

    Nunc accedamus ad ostendendum mundum non esse aeternum...

    f. 5v

    Post praedicta tractanda est quaestio de miraculis...

    f. 42v

    Post quaestionem de connexione virtutum ordinata est quaestio de intensione virtutum...

    f. 121v

    Post tractatum de bono gratiae in angelis sequitur...

    f. 45v

    Post tractatum de fide supponendus est tractatus de spe...

    f. 61v

    Post tractatum de gratia et de ordinibus consequitur de locutione...

    f. 111v

    Praeterea quaestio est de oppositione donorum ad ea quibus opponuntur...

    f. 127

    Primo ergo quaerendum est de comparatione boni ad ens et unum...

    f. 1

    Quaestio est utrum dona sint virtutes...

    f. 125

    Quaestio est utrum qui habet unam virtutem habeat omnes...

    f. 103v

    Quarto de singulis et primo de prudentia circa quam quaeretur in hoc modo...

    f. 73v

    Restat ut determinetur de gratia prophetiae...

    f. 45v

    [...] Ruth interpretatur videns...

    f. 1

    Sequitur de bonitate naturali quae est diminubilis aut corruptibilis...

    f. 36

    Sequitur de bono in genere et suo opposito...

    f. 36v

    Sequitur de caritate circa quam prima quaestio est...

    f. 64v

    Sequitur de fortitudine quam subjungimus post prudentiam...

    f. 78

    Sequitur de justitia circa quam quaeritur primo utrum sit aliqua virtus...

    f. 119

    Sequitur dicere de effectu consequente gratiam scilicet de ordine angelorum...

    f. 106

    Sequitur dicere de prima creatura quae est simpliciter spiritualis...

    f. 6v

    [...] Utrum dona sint virtutes, secundum quod donum commune est septem donis...

    f. 125

    [...] Utrum [justitia] sit aliqua virtus per se...

    f. 119

    [...] Utrum qui habet unam virtutem habeat omnes et haec quaestio bipartita est...

    f. 103v

    [...] Utrum simul infundantur dona sicut virtutes...

    f. 126

    [...] Utrum virtutes sint priores naturaliter donis vel e contrario quod aut ante dona sint virtutes...

    f. 126

    Incipit du lemme biblique

    Vadam in agrum et colligam spicas... (Ruth II, 2)

    Incipit

    Ruth interpretatur videns...

    f. 1

    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    PHILIPPUS CANCELLARIUS -- Summa de bono
    RELIURE -- Reliures aux armes de Colbert (Jean-Baptiste)

Data source