Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3612

  • Attested titles :
    • Defensor Locogiacensis.
    • Exempla.
    • Guido de Mesnillo Ebroicensis
    • Innocentius III
    • Sententiae.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3612
    • Paris. BnF, Latin 3612
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Innocent III (pape, 1160?-1216) | Guido Ebroicensis | Hugues de Saint-Victor (1096?-1141)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Parchemin. Réglure à la mine de plomb.
  • Composition :
    • 46 ff. à 2 colonnes précédés et suivis de 3 ff. de garde parchemin.
  • Format :
    • 220 × 155 mm. (justification 160 × 50 mm.).
  • Codicological details :
    • Initiales en couleurs à filigranes. Rubriques. Indications à l'usage du rubricateur dans les marges. — 6 cahiers de 8 ff. sauf le 6e de 6 ff. (41-46). Les 5 premiers cahiers sont signés de I à V. Le f. 46-46v est blanc. — Quelques corrections marginales. — A appartenu à Mazarin ; cf. Omont, Anciens inventaires, IV, 317.46 ff. à 2 colonnes précédés et suivis de 3 ff. de garde parchemin.220 × 155 mm. (justification 160 × 50 mm.).
  • Binding :
    • Reliure XVIIIe s. maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre doré au dos : « INNOC. IIIus DE MISER. HOMIN. ».

Digitisations

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-14v INNOCENTIUS III papa. « Incipit liber de miseria hominis editus a domino papa Innocencio tercio » (P.L., CCXVII, 701-746 ; M. Maccarone, Lucani, 1955, 3-98, ms. P10). [Prologus] (M. Maccarone, éd. cit., 3) (1) ; — [L. I] (ibid., 7-36) (1-6) ; — « Secundus liber... » (ibid., 39-72) (6-11v) ; — « Tercius liber... » (ibid., 75-98) ; les chapitres 2, 3 et 8 de l'édition manquent (ibid., 76-79, 83-84) (11v-14v).

    F. 15-43 « De his que completa fuerunt in Jhesu Christo », compilation formée de : Sentences extraites de divers auteurs parmi lesquels s. Isidore, s. Augustin, Bède, Sextus Pythagoricus, s. Grégoire le Grand, s. Jérôme, Sénèque, Laurent de Novare : « Primo de regno Dei. Dei omnipotentis Filius inter cetera sacra sue locutionis verba... — ... inhiare cognoscit » ; cf. mss. Arsenal 266, f. 252v-255 ; Vat. Reg. lat. 2542, f. 113-117v ; A. Wilmart, Codices Reginenses latini, II, 13 (15-17) ; « De insidiis hostis callidi. Antiquus hostis mox ut ociosam mentem... — ...De peccatoribus... ex posterioribus elevatur » ; cf. mss. Arsenal 266, f. 255-262, c. De peccatoribus, incomplet de la fin ; Vat. Reg. lat. 2542, f. 117v sq. ; Wilmart, op. cit., 13-14 (17-23) ; — [DEFENSOR LOCOGIACENSIS monachus, Liber scintillarum, c. 1-13, 15, 17, 19-23, 25, 27-31, 33-40, 44-49, 52, 54-65] (Corpus Christianorum, CXVII, 2-67, 70-73, 77-80, 88-103, 107-109, 111-123, 134-152, 157-170, 175-176, 177-181) (23-43) ; à la suite : « Tres sunt tyranni qui contra nos acies suas producunt, caro, mundus, diabolus... — ... sed dampnatur excessu », d'après Hugues de Saint-Victor, Misc. I, 195 (P.L., CLXXVII, 585) (43).

    F. 43v-45Exempla, brèves sentences, tableaux mnémoniques : « Existimo nullam esse in mundo bestiam comparabilem mulieri male... Exemplum : Danielem leones in lacu... » : « Duo peregrini agebant iter simul quorum unus canem habebat... » ; « Avis quamdiu est sine pluma libenter immo semper in nido moratur... », ... ; « Duo fuerunt peregrini qui simul iter agebant, factum est ut ad quandam civitatem approximarent... » ; « Quatuor assignantur cruces quas in baptismo suscepimus... » ; « Nemo transit de deliciis ad delicias... » ; « Cum quis vult ursum excecare pelvim assumit... » ; « Gregorius : Si quis videret domum suam cadere... » ; dans la marge inférieure : « Concipit et morte parit equa vipera sorte » ; cf. Walther, Proverbia, n° 3033 (43v) ; « Talis est natura simie quod geminum fetum solet habere... », ... ; « Consuetudo malorum dominorum est si viderint subditos suos crescere in diviciis... » ; « In quodam regno talis erat consuetudo quod per singulos regem novum faciebant... » ; « Beata virgo Maria legitur dixisse VII verba... » ; « De avaro. Seneca : Avarus ipse miserie causa est sue... » ; « Columba diversas proprietates habet... » (44) ; « Hoc est natura ancipitris sicut legitur in Job... » (44-44v)... ; « Grues dum pergunt unam sequntur... » (44v) ; Tableaux mnémoniques sur les maladies, les malheurs, les vices, les vertus (44v-45) ; « Bernardus : Nemo vestrum parvi extimet tempus quod in verbis consumitur ociosis... » ; « Simulatio itaque est vel quando fingimus laborem... » ; « De Salomone qui tres racemos comedit... » ; « De ore leonis et a cornibus unicornium... » (cf. Ps. XXI, 22) ; « De elephante et arbore in qua dormit... — ... elephantulus qui resurgere facit Christus » (45).

    F. 45v [GUIDO DE MESNILLO EBROICENSIS, O.P., Sermo de Purificatione] « Suscipe benedictionem quam attulit tibi ancilla tua ...(I Reg. XXV, 27). Quando aliquis magnus mittit exennium alicui pauperi... » ; cf. ms. Latin 18180, f. 215 ; Schneyer, Repert. lat. Serm., II, 347, n° 396 ; — [sermo in dominica quarta post Pascha], début : « Obicientem [sic pro : Abicientes] omnem immunditiam... (Jac. I, 21). Audite disciplinam meam ...(Prov. VIII, 33). Videmus ad sensum ad hoc quod aliquis in aliqua sciencia proficiat... — ... quando aliquis est in curia alicujus a quo ejus... » ; cf. ms. Latin 18180, f. 101v-102 ; Schneyer, op. cit., 336, n° 225 ; Lecoy de la Marche, La Chaire française au Moyen-Age, 136-137, 508.

Participants

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Audite disciplinam meam... (Prov. VIII, 33).

    Incipit

    Videmus ad sensum ad hoc quod aliquis...

    f. 45v

    Antiquus hostis mox ut otiosam mentem...

    f. 17

    [...] Avarus ipse miseriae causa est suae...

    f. 44

    Avis quamdiu est sine pluma libenter immo semper in nido moratur...

    f. 43v

    Beata Virgo Maria legitur dixisse septem verba...

    f. 44

    Bernardus : Nemo vestrum parvi existimet tempus quod in verbis consumitur otiosis...

    f. 45

    Columba diversas proprietates habet...

    f. 44

    Concipit et matre parit aequa vipera sorte...

    f. 43v

    Consuetudo malorum dominorum est si viderint subditos suos crescere in divitiis...

    f. 44

    Cum quis vult ursum excaecare pelvim adsumit...

    f. 43v

    De elephante et arbore in qua dormit...

    f. 45

    De ore leonis et a cornibus unicornium de homine fugiente...

    f. 45

    De Salomone qui tres racemos comedit...

    f. 45

    Dei omnipotentis Filius inter cetera sacra suae locutionis verba...

    f. 15

    Duo fuerunt peregrini qui simul iter agebant, factum est ut ad quamdam civitatem...

    f. 43v

    Duo peregrini agebant iter simul quorum unus canem habebat...

    f. 43v

    Existimo nullam esse in mundo bestiam comparabilem mulieri malae...

    f. 43v

    Gregorius : Si quis videret domum suam cadere...

    f. 43v

    Grues dum pergunt unam sequuntur...

    f. 44v

    Hoc est natura ancipitris sicut legitur in Job...

    f. 44

    In quodam regno talis erat consuetudo quod per singulos regem novum faciebant...

    f. 44

    Nemo transit de deliciis ad delicias...

    f. 43v

    [...] Nemo vestrum parvi existimet tempus...

    f. 45

    Quattuor adsignantur cruces quas in baptismo suscepimus : crux in pectore...

    f. 43v

    Seneca : Avarus ipse miseriae causa est suae...

    f. 44

    [...] Si quis videret domum suam cadere...

    f. 43v

    [...] Si talia de se locutus est ille quem Deus sanctificavit...

    f. 61

    Simulatio vera est vel quando fingimus laborem...

    f. 45

    Incipit du lemme biblique

    Suscipe benedictionem quam adtulit tibi ancilla tua... (I Reg. XXV, 27)

    Incipit

    Quando aliquis magnus mittit xenium alicui pauperi...

    f. 45v

    Talis est natura simiae quod geminum foetum solet habere...

    f. 44

    Tres sunt tyranni qui contra nos acies suas producunt, caro, mundus, diabolus...

    f. 43

    Baptême -- Notes ou extraits sur le baptême
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (fin XIIe et début XIIIe s.)
    DEFENSOR LOCOGIACENSIS -- Liber scintillarum. Abbreviatio
    Enfer -- Tableau mnémonique sur les peines de l'enfer
    « Exempla »
    FLORILEGES PATRISTIQUES -- De His quae completa fuerunt in Jesu Christo
    GREGORIUS Magnus I (s.), papa -- Extraits à lui attribués par les mss.
    GUIDO DE MESNILLO EBROICENSIS, O.P. -- Sermones
    HUGO DE SANCTO VICTORE -- Miscellanea (l. I, tituli singuli)
    INNOCENTIUS III, papa (Lotharius Signiensis) -- De Contemptu mundi sive De Miseria conditionis humanae
    LAURENTIUS NOVARIENSIS -- Extrait à lui attribué par le ms.
    Malades -- Tableau mnémonique sur le but des maladies
    MAZARIN (Jules, card.) -- Possesseur
    PETRUS, card. ep. Portuensis -- Lettre de dédicace à lui adressée
    RELIURE -- Reliures XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux
    SENECA (Lucius Annaeus Seneca) -- Extraits à lui attribués par les mss.
    Sentences bibliques, patristiques ou théologiques
    SEXTUS PYTHAGORICUS -- Extraits à lui attribués par le ms.
    Tableau -- des vices et des vertus
    Vertus -- Des vices et des vertus
    Vices -- Tableau des vices et des vertus

Data source