Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3200

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Traité compilé par un ecclésiastique de la province de Rouen (diocèse d'Evreux ?) délégué aux Etats de Normandie, contre les levées de subsides demandées par François Ier en 1523 pour subvenir aux frais de la campagne contre l'empereur et le roi d'Angleterre, et contre les conventions de Moore (30 août 1525) conclues par la régente Louise de Savoie et soumises aux Etats de Normandie pour ratification. Cf. Actes de François Ier., n. 23754 (5 février 1523, n. st.) ; 25370 ; Doucet, l'Etat des finances de 1523 ; Paris, 1921 ; Prentout, Les Etats provinciaux de Normandie, Caen, 1925, 1, 259 sqq., II, 50 ; Jacqueton, La politique extérieure de Louise de Savoie, Paris, 1892, 163 sqq. 379 sqq.

    F. 1-27v « De bonis temporalibus ecclesie nequaquam tradendis ad mandatum principis, nec militibus erogandis ut pugnent, maxime adversum Cristianos, et quod nec princeps possit imperare aut decernere ut sue ditioni tradantur, nec etiam prelati subsidia et tallias suis possint imponere ad eiusmodi fines, vel persuasi a principe quo id fiat ostendi multipliciter potest, tam ratione quam lege naturali divina et humana, tam exemplis sanctorum quam multis experientiis. Ratio naturalis et lumen naturaliter super nos signatum, dicit : ... » (1) ; — « ... Extracta est hystoria sequens de quadam historia vulgari cujus verba sequuntur. En celuy temps regnoit Guillaume le Roux, roy d'Engleterre... — ... et fust le XIIIIe an de son règne » ; cf. Histoire des ducs de Normandie, éd. F. Michel, 1840, 66-67. (6v-7) ; — « Ex epistola Bernardi ad Ludovicum regem Francorum. Non tacebo quod cum excommunicatis... — ... verbera amici quam fraudulenta oscula inimici » [S. BERNARDUS, Epist. CCXXI § 4] (P. L., CLXXXII, 387) (7) ; — « Ambrosius in epistolis. Mandatur : trade basilicam. Respondeo : Nec mihi phas est... — ... sibi accersit impietas » (S. AMBROSIUS, Epist. XX § 19, 23, 21, passim ; P. L., XVI, 1041-1044) (7) ; — « ... Cur igitur nos canonici et rectores ecclesiarum, hunc respectum habebimus imponentes Ecclesie subsidia... » (12) ; — « ... Preterea, quid ad Ecclesiam si imperator querat ut a rege velut superior recognoscatur, aut si comitatus Flandrensis et Artensis ab rege rebellaverunt ? ... » (13) ; — « ... nam imperator et rex anglus patrimonium Ecclesie non querunt... » (14v) ; — « Item, propter depredationem militum, rursum propter gravia que jam dedit in decimis, in novis et acquisitionibus, in amortizationibus, in dono gratuito... ut creditur, prope diem papa dejecturus est decimam a sacerdotibus, propter obsidionem Rhodianam... » (15) ; — « ... Ad Romanum pontificem non patet accessus propter bella et prohibitiones a principe factas » (21) ; — « ... Monuimus in mense februario ; 2° monuimus in mense Augusto concurrente et consentiente Domino episcopo... » (23) ; — « ... Item apostolus dedit libertatem accipiendi cibum et vivendi ex evangelio » (27v).

    F. 28-34 « Extracta sunt que sequuntur ex quodam codicillo per Dominum meum domnum penitentiarium, cui parcat Altissimus [Jean Le Jumel, pénitencier d'Evreux 1522-1526 ?] tumultuarie et raptim scripto. In memoriam adducenda sunt que in libertatis Ecclesie et ecclesiasticarum personarum gravamen... perpetrata sunt, et que per nos circa ea facta sunt... Coadunatus est clerus sub concilii generalis pallio apud Rothomagum [Concile de Rouen, février 1523 n. st. ; cf. G. Bessin, Concilia Rothomagensis provinciae, Rouen, 1717, 193 sqq.] ut a nobis extorqueretur census Ecclesie... Plerique metu et terrore victi consenserunt somme [sic] 80 000... » ; cf. Actes de François Ier, 1523, n° 23754 et 25370 (28) ; — « ... preterea... scripserint sommam quam ab Ecclesia extorquere conantur esse jam in rationibus regiis quasi Memoriale quodam... » ; cf. R. Doucet, l'Etat des finances de 1523, 6, 22, 106-110 (30v) ; « Quod si qui rapuerint aut rappere mandaverint, de Ecclesia expellantur, sacramenta denegentur... et quoniam illic mandatur episcopis ut suum clerum per censuras compellant, ex nunc appellatio a futuro gravamine fiat » (32v) ; — « Oratio domini mei, domini penitentiarii, quem Dominus absolvat [Jean Le Jumel ?], habita in capitulo Ebroicensi ad canonicos et clerum Ebroicensem, tempore persecutionis Ecclesie. Vellem, Patres sapientissimi, huic contioni quispiam adesset, qui... — ... nos quoque, Spiritu sancto ducti, hanc finiremus questionem et super agendis provideremus. Dixi » (32v-34).

    F. 34v-43 « Conventio principum que quotannis fit apud Normandiam. In conventu qui quotannis apud Normandiam celebratur, qui vulgo dicitur conventio et status et aptius triplicis status conventio... — ... concludamus ergo, cum populus sit in tali et tanta necessitate, ab illo aliquid exigere et extorquere nephas esse... Nam ante institutionem regum erant dominia distincta que nequaquam dici poterant ad regem spectare » ; cf. Prentout, Les Etats de Normandie, I, passim. (34v-36v) ; — [Discours d'un délégué du clergé à l'Assemblée des Etats — l'auteur de ce mémoire ?] « Jhesus Maria Johannes. Moyses in omni sapientia Egiptiorum eruditus... [Exod. 2, 5] Ego vero hujus tanti viri exemplo excitatus... huic venerande contioni... in causa patrie... que totius provincie et ducatus Normannie utilitatem et salutem respicit verba faciam... dictis per dominos responsurus ea repetens que prolocuti sunt. In primis... universos christianos principes cum nostro principe fedus percusisse... — ... et qui malum agit. » (36v-41v) ; « Ad regem requisita. Primum, quod habeat amorem... ad politiam... — ... qui despicit pauperem exprobrat factori ejus. Prov. 7. » (41-43).

    F. 43v-47v Suite de notes sur le rôle du roi et des Etats, et protestations contre la politique financière royale, et contre la ratification du traité de Moore. [Session des Etats de Normandie de novembre 1525 ?]. — « Ex Pontano, De Principe, extracta. Nichil ad conciliandos subjectorum animos... — ... vacuus debet esse affectibus » [JOHANNES JOVIUS PONTANUS, De Principe, fragments] (Opera, Venise, 1501, f. e. IIIv et sq. passim, avec var.) (43v) ; — « Provinciam aliquam absque justicia velle gubernare... — ... Quid profuerunt tot et tante exactiones superioribus annis, et regnantibus Johanne, Karolis,... Quid Francisco regi profuerunt ? Non valuerunt liberare eum... Quid valuit pax inita cum imperatore, demum cum rege anglo ?... nova Athalia regnum occuppat... Quid securitatis habebimus sub Anglo, ???ui magis quam principi obligamur ? Preterea vultis compellere ad ratifficandum quod nescimus, qua re nichil est irrationabilius. Item, si hec semel fuerint imposita, nunquam postmodum exigere desinent » ; cf. G. Jacqueton, La politique extérieure de Louise de Savoie, 1892, 163-171 ; 189-191 ; 379-382 (remontrances des Etats de Normandie, novembre 1525) ; ms. B. N. fonds Dupuy, 462, f. 85 (Réponse des Etats de Normandie à la Régente) (43v-47v).

    F. I Fragment d'un aveu et dénombrement de terres tenues de l'Abbaye de N. D. du Valasse (abb. cistercienne, dioc. de Rouen, con de Bolbec, Seine-Inférieure), daté du 14 décembre 1525.

    F. II Fragment d'acte concernant des terres sises à Bolbec. XVIe s.

Participants

Other participants

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Provient d'Emeric Bigot, dont la signature : « Em. Bigot » se trouve au f. 1. — Au f. 1v, cote du catalogue de la Bibliothèque des Bigot, dressé en 1706 : « Codex Bigotianus, 91 » ; cf. Delisle, Bibl. Bigot., 28.

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • [...] Ego vero hujus tanti viri exemplo excitatus et ductus...

    f. 36v

    EN CELUY TEMPS REGNOIT GUILLAUME LE ROUX, ROY D'ENGLETERRE...

    f. 6v

    In conventu qui quotannis apud Normandiam celebratur qui vulgo dicitur conventio et status...

    f. 34v

    In memoriam adducenda sunt quae in libertatis Ecclesiae et ecclesiasticarum personarum gravamen...

    f. 28

    Mandatur : Trade basilicam. Respondeo : Nec mihi fas est tradere nec tibi accipere...

    f. 7

    Incipit du lemme biblique

    Moyses in omni sapientia Aegyptiorum eruditus cum ad fratres suos Hebraeos... (cf. Act. VII, 22 ; Ex. IV, 10 et sq.)

    Incipit

    Ego vero hujus tanti viri exemplo excitatus et ductus...

    f. 36v

    Nihil ad conciliandos subjectorum animos tam valet justitiae ac divini cultus...

    f. 43v

    Non tacebo quod cum excommunicatis iterato foedus et societatem inire satagitis...

    f. 7

    Primum, quod habeat amorem et dilectionem ad politiam et normam, princeps est velut pater...

    f. 41v

    Provinciam aliquam absque justitia velle gubernare est sine sensu...

    f. 43v

    Vellem, patres sapientissimi, huic contioni quispiam adesset, qui quod...

    f. 32v

    Actes ou fragments d'actes en français -- (XVIe s.)
    AMBROSIUS MEDIOLANENSIS ep. (s.) -- Epistola (excerptum)
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- Epistolae. Excerpta
    BIGOT (Émeric) -- Signature
    BIGOT (famille) -- Possesseur
    BOLBEC (Seine-Maritime) -- Fragment d'acte en français concernant des terres sises à Bolbec (XVIe s.)
    DE BONIS TEMPORALIBUS ECCLESIAE NEQUAQUAM TRADENDIS AD MANDATUM PRINCIPIS
    Comptes -- Registres de comptes (fragments, XVe s.)
    CONCILES -- Rouen (1523)
    ÉVREUX (Eure). Chanoines et clercs -- Prière à eux adressée
    FRANCE -- Église De Bonis temporalibus Ecclesiae nequaquam tradendis ad mandatum principis (XVIe s.)
    FRANCE -- États. Notes sur le rôle du roi et des États (XVIe s.)
    JOHANNES JUVIUS PONTANUS -- De Principe (fragmenta)
    LE JUMEL (Jean), pénitencier d'Évreux -- Mention
    LE JUMEL (Jean), pénitencier d'Évreux -- Oratio
    MOORE (Angleterre) -- Traité (1525)
    MORTEMER (abbaye de), dioc. de Rouen -- Comptes
    NORMANDIE -- Conventio principum
    NORMANDIE -- Ducs. Histoire
    NORMANDIE -- États (1525) : discours d'un délégué du clergé
    NORMANDIE -- États (1525) : Session des États (nov. 1525 ?)
    RELIURE -- Reliure Demi-reliure parchemin naturel
    VALASSE (abbaye du), dioc. de Rouen -- Fragment d'aveu et dénombrement de terres lui appartenant

Data source