Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.1492

Digitisations

Codicological aspects

  • Papier (filigranes var. Briquet 7995: Ferrare, 1473, et var. Briquet 12149: Rome, 1484; pas de filigrane aux f. 87-88), XVe s., I + 88 ff., 212 x 140 mm. Rares gloses marginales contemporaines, seulement mots typiques du texte aux f. 1-14. Au f. I table du contenu contemporaine donnant seulement les noms des auteurs en capitales, sauf à la fin le titre d’un traité qui manque: «De origine iuris». Les f. 87-88, formés d'un feuillet double, sont un fragment d'un autre manuscrit.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2://uenit a nos

    f. 1-6v°: Flavivs Caper, De orthographia.

    titre: «Vetustissimi Capri grammatici Liber elegantiarum uel orthographiȩ incipit» et en haut à droite du f. 1: «CAPER».

    inc.: «‹Q›uo ducit hȩc uia...».

    expl.: «... Stellionem dicito a similitudine stellarum» (éd. H. Keil, Gramm. lat., 7, 1880, p. 92-107).

    f. 6v°-14: Agroecivs, De orthographia.

    titre: «Incipit liber Agroetii de emendatione Capri libelli ad Pontificem Eucherium».

    à la fin du texte: «τελωc codicis uetustissimi Capri grammatici elegantiarum et orthographiae» (éd. Keil, op. cit., 7, p. 113-125).

    f. 14v°: Testimonia de Palaemone.

    pas de titre.

    inc.: «Iuuenalis de Palemone inquit doctique Palemonis artes...».

    expl.: «... Dicitur hic ab Hieronymo Herennius Palemon» (12 lignes - éd. d’après ce manuscrit et le ms. Reg. lat. 1818 (cf. supra), Keil, op. cit., 5, p. 526-527).

    f. 14v°-31v°: Ps. Rhemnivs Palaemon, Ars grammatica.

    titre: «PALEMONIS VETVSTISSIMI DE PARTIBVS ORATIONIS LIBER».

    à la fin du texte: «τελωc παλεμωΝΗC». (éd. cf. supra, Vat. lat. 1491, f. 5v°-12).

    f. 31v°-56v°: Servivs, Commentarius in artem Donati (extrait).

    titre: «Incipit Ars Donati grammatici in compendium redacta semel postremoque rursus redacta in compendiolum et primo de oratione».

    (glose, à la suite du titre): «In huius libelli calce notatur per Seruium fuisse redactum compendium hoc».

    (texte) inc. incomplet: «‹Ο›ratio dicitur elocutio quasi oris ratio huius orationis...».

    (glose) inc. en marge: «In quodam libro asscribebatur [sic] hic libellus Sergio et procedit tamquam expositor...» (5 lignes).

    (texte) expl. incomplet: «... cum exclamatione ab irato proferuntur» suivi de cette interpolation encadrée d'un trait de plume par l'annotateur: «Contulit semen» puis «Compendium Seruii grammatici. Ex grammatica Donati finit feliciter».

    (liv. I De interiectione, fin, même extrait et même interpolation à la fin dans le ms. Vat. lat. 1491, f. 15-24v°, cf. supra).

    (glose) expl.: «... Istud compendiolum multi tribuunt Donato multi Sergio expositori in prima arte Donati».

    f. 56v°: Testimonia de Aspro.

    1) inc.: «Asper grammaticus ciuis Romanus tempore Ant‹o›ni‹ni› philosophi fuit...».

    expl.: «... et grammatico in uno codice uetustissimo inueni» (8 lignes - éd. d’après ce manuscrit, Keil, op. cit., 5, p. 527).

    2) (add. en marge) inc.: «Asper Ant‹onin›o Pio imp. Romae floruit quem...».

    expl.: «... multorum seculorum deleuit eques erat Romanus» (éd. ibid.)

    f. 56v°-64: Asper, Ars grammatica (Asper maior).

    à la fin du texte: «τελωc. Finit ars Aspri grammatici maioris de octo partibus orationis more uetustissimo» (éd. cf. supra, Vat. lat. 1491, f. 24v°-27v°).

    f. 64-72: Charisivs et alii, Ars grammatica (extraits).

    titre: «Carisii grammatici Ars Incipit et haec omnia e Diomede collecta uidentur nam quȩque iste dicit Diomedes dicit».

    inc.: «‹C›ONiugationes quas graeci cinzigias appellant sunt apud nostros [sic] prima per a...» (cf. Charisivs, Ars grammatica, II, 11 - éd. C. Barwick, op. cit. infra, p. 225, l. 25). en réalité extraits de divers grammairiens.

    expl.: «... adiciunt quidam c ut lac quanquam lacte melius dicatur ut est apud Ennium in annalibus. τελωc» (non identifié; mêmes extraits dans le ms. Reg. lat. 1818, f. 49-56, cf. supra).

    f. 72-73v°: Isidorvs Hispalensis, Etymologiae (extrait: I, 39, 1-16: De Charisio).

    ~ f. 74-86v°: Lavrentivs Valla, De reciprocatione sui et suus (ad Iohannem Tortellum) (les 4 dernières lignes du texte manquent).

    ~ f. 87: ‹Ars grammatica (extraits)›.

    1) texte mutilé au début: «//scribo personae factum est. Item scribo personȩ factum indicat sed eius a quo patitur» (non identifié).

    2) «Ex Petro Missello (ou «Misello») grammatico».

    inc.: «Verbum ex duobus modis intelligitur uer enim de uerberando deriuatur quod longe plectro...» (10 lignes en 2 extraits).

    3) «ex Flaviano Grammatico» (Charisivs ?).

    texte: «Verbum dictum quia in ore uersatur sonus ille hunc testum Albius affert» (non identifiée, pas dans V Ars grammatica de Charisius).

    ~ — ‹Carmen in laudem Laurentii Vallae›.

    inc.: «Iam silet eloquii reparator Valla latini...» (6 v.).

    f. 87v°-88v°: Diomedes, Ars grammatica (extraits).

    titre: «EX DIOMEDE».

    inc.: «M. PORCIVS CATO dixit litterarum radices amaras esse fructus uero iucundiores» (liv. I - éd. H. Keil, Gramm. lat., 1, 1857, p. 310, l. 2).

    expl.: «... Donicum [sic] quid. Donicum pro donec accipitur aut pro dummodo» (liv. I, De coniunctione - éd. Keil, op. cit., p. 416, l. 22).

Participant

Former owner

Formerly part of

Origin

  • Origine: italienne, écriture humanistique cursive penchée aux f. 1-86v°, autre écriture plus grosse et droite aux f. 87-88v° avec quelques g de forme onciale caractéristiques du cercle de Pomponio Leto, de même dans le titre du f. 1. Le manuscrit contient aux f. 1-86v° en partie les mêmes textes et les mêmes extraits que les mss. Reg. lat. 1818 et Vat. lat. 1491 (cf. supra).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Angelo Colocci († 1549), év. de Nocera: le volume est décrit en détail dans l'inventaire de sa bibliothèque rédigé en 1558 et, plus brièvement, dans une liste complémentaire établie par les Ranaldi.

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. d'Adriana MARUCCHI et de Paola SCARCIA PIACENTINI (1991), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 1re partie. Fonds Vatican latin, 224-2900, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 75-77 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1991_cat_21_31)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • H. Keil, De Vaticanis grammaticorum latinorum codicibus (Rhein. Mus., n.s. 2, 1847, p. 317-318), description détaillée
    • H. Keil, Grammatici latini, 5, Teubner, 1868, p. 526 note (brève description)
    • C. Barwick, Charisii Artis grammaticae libri V, Leipzig, Teubner, 1925, p. X (brève mention)
    • S. Lattès, Recherches sur la bibliothèque..., 1931, p. 328, 330 et 341
    • L. Holtz, Sur les traces de Charisius, dans J. Collart et alii, Varron, grammaire antique et stylistique latine, Paris, Les Belles Lettres, 1978, p. 232.

Life cycle of this document

Data source