Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3821

  • Attested title :
    • S. Gregorius Magnus, Homiliae in Evangelia.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3821
    • Paris. BnF, Latin 3821
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Grégoire I (pape, 0540?-0604)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Parchemin. Réglure à la mine de plomb.
  • Composition :
    • 82 ff. à 2 colonnes précédés et suivis de 2 ff. de garde de parchemin.
  • Format :
    • 280 × 190 mm. (justification 190 × 140 mm.).
  • Codicological details :
    • Écriture française. — Initiales rubriquées ou réservées. Rubriques. Les homélies sont numérotées en chiffres romains rubriqués en haut des ff. de « VII » à « IX » (hom. 6-8), et de « IX » à « XL » (hom. 9-40). — 9 cahiers de 8 ff., le dernier cahier est de 10 ff. (73-82) ; il manque un cahier au début. Réclames, dont certaines ont été rognées. Le f. 1 est mutilé. Les ff. 81v-82v sont blancs. — Un correcteur a très soigneusement corrigé le manuscrit à la mine de plomb ; ces corrections ont été reportées dans le texte ou dans les marges par le scribe ; cf. ff. 10v, 13v, 27v et passim. Le soin apporté à l'établissement d'un texte correct et la pliure longitudinale visible au milieu de la plupart des feuillets font penser à un exemplar. En marge, nombreux « nota bene ». 82 ff. à 2 colonnes précédés et suivis de 2 ff. de garde de parchemin. 280 × 190 mm. (justification 190 × 140 mm.).
  • Binding :
    • Reliure XVIIIe s. maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre doré au dos : « SERMO IN EVANG ».

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-80v S. GREGORIUS MAGNUS, Homiliae in Evangelia, 6-40. « ...Unde per Salomonem dicitur... — ...cum Johanne valeatis ... », hom. 6, incomplet du début, par suite de la disparition du premier cahier (P.L., LXXVI, col. 1097 B, lig. 12-col. 1099) (1-1v) ; — hom. 7 : « ...Omelia b. Gregorii pape... » (éd. cit., 1099-1103) (1v-3) ; — hom. 8 (éd. cit., 1103-1105) (3-3v) ; — hom. 9 (éd. cit., 1105-1109) (3v-5v) ; — hom. 10 (éd. cit., 1110-1114) (5v-7) ; — hom. 11 (éd. cit., 1114-1118) (7-8v) ; — hom. 12 (éd. cit., 1118-1123) (8v-10v) ; — hom. 13 (éd. cit., 1123-1127) (10v-11v) ; — hom. 14 (éd. cit., 1127-1130) (11v-13) ; — hom. 15 (éd. cit., 1131-1134) (13-14v) ; — hom. 16 (éd. cit., 1134-1138) (14v-15v) ; — hom. 17 (éd. cit., 1138-1149) (15v-19v) ; — hom. 18 (éd. cit., 1149-1153) (19v-21) ; — hom. 19 (éd. cit., 1153-1159) (21-23) ; — hom. 20 (éd. cit., 1159-1170) (23-26v) ; — hom. 21 (éd. cit., 1169-1174) (26v-28) ; — hom. 22 (éd. cit., 1174-1181) (28-30v) ; — hom. 23 (éd. cit., 1181-1183) (30v-31) ; — hom. 24 (éd. cit., 1183-1188) (31-32v) ; — hom. 25 (éd. cit., 1188-1196) (32v-35v) ; — hom. 26 : « ...Cum sero factum esset... (Joh. XX, 19-20). Prima questio lectionis huius evangelice animum pulsat... » (éd. cit., 1197-1204) (35v-38v) ; — hom. 27 (éd. cit., 1204-1210) (38v-40v) ; — hom. 28 (éd. cit., 1210-1213) (40v-41v) ; — hom. 29 (éd. cit., 1213-1219) (41v-44) ; — hom. 30 (éd. cit ., 1219-1227) (44-47) ; — hom. 31 (éd. cit., 1227-1232) (47-49) ; — hom. 32 (éd. cit., 1232-1238) (49-51v) ; — hom. 33 (éd. cit., 1238-1246) (51v-54) ; — hom. 34 (éd. cit., 1246-1259) (54-59) ; — hom. 35 (éd. cit., 1259-1265) (59-61v) ; — hom. 36 (éd. cit., 1265-1274) (61v-65v) ; — hom. 37 (éd. cit., 1274-1281) (65v-68) ; — hom. 38 (éd. cit., 1281-1293) (68-72v) ; — hom. 39 (éd. cit., 1293-1301) (72v-76) ; — hom. 40 (éd. cit., 1301-1312) (76-80v) ; — suivi de deux vers : « Divitis et Lazari memor inter fercula vive // Ne sit perpetuo perpetuum tibi ve // » (80v).

    F. 80v-81 Pièce de vers : « In sapientia disponens omnia superna deitas // ... — ...primi sorte parentis » ; cf. Walther, Initia carminum, n° 9092 ; H. Anglès, El codex musical de las Huelgas, Barcelona, 1931, I, 189-191, édition avec musique d'une partie de la même pièce.

    F. 81 Série de millésimes des années 1215 à 1280, les années 1215 à 1223 étant effacées en grande partie. Les années bissextiles comportent l'indication de la lettre dominicale des deux premiers mois.

Participant

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Provient de la Bibliothèque de Colbert. —

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • ÉTAIX, Raymond (1996), "Répertoire des manuscrits des homélies sur l'Évangile de saint Grégoire le Grand", Sacris erudiri, 36, p. 107-145, ici p. 119 (notice succincte) (https://doi.org/10.1484/J.SE.2.303806)

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Aestivum tempus quod corpori meo valde contrarium est...

    f. 135v

    Incipit du lemme biblique

    Anno quinto decimo imperii Tiberii Caesaris... (Lc. III, 1).

    Incipit

    Redemptoris nostri praecursor quo tempore verbum praedicationis...

    f. 23

    Incipit du lemme biblique

    Arborem fici habebat quidam plantatam... (Lc. XIII, 6).

    Incipit

    Dominus noster Jesus Christus per Evangelium suum aliquando verbis loquitur...

    f. 47

    Audistis, fratres carissimi, ex lectione evangelica eruditionem vestram...

    f. 65v

    Caelorum regnum, fratres carissimi, idcirco terrenis rebus simile dicitur...

    f. 361

    Cogitanti mihi de Mariae paenitentia flere magis libet quam aliquid dicere...

    f. 172

    Incipit du lemme biblique

    Cum appropinquaret Jesus Jerusalem, videns civitatem flevit... (cf. Lc. XIX, 41).

    Incipit

    Lectionem brevem sancti Evangelii brevi si possum...

    f. 32v

    Incipit du lemme biblique

    Cum audieritis proelia... (Lc. XXI, 9).

    Incipit

    Quia longius ab urbe digressi sumus...

    f. 348v

    Cum cuncta sacra eloquia dominicis plena sint praeceptis...

    f. 328v

    Incipit du lemme biblique

    Cum natus esset Jesus in Bethleem... (Mt. II, 1).

    Incipit

    Sicut in lectione evangelica, fratres (alias fratres carissimi), audistis...

    f. 113

    Incipit du lemme biblique

    Cum sero esset die illo... (Joh. XX, 19).

    Incipit

    Prima quaestio lectionis...

    f. 35v

    Incipit du lemme biblique

    Designavit Dominus et alios... (Lc. X, 1).

    Incipit

    Dominus ac salvator noster, fratres carissimi, aliquando nos sermonibus...

    f. 15v

    Divitis et Lazari memor inter fercula vive// Ne sit perpetuo...

    f. 80v

    Dominus ac salvator noster, fratres carissimi, aliquando nos sermonibus, aliquando vero operibus...

    f. 15v

    Dominus noster Jesus Christus per Evangelium suum aliquando verbis loquitur, aliquando rebus...

    f. 47

    Dubitari a quibusdam solet a quo spiritu...

    f. 129

    Incipit du lemme biblique

    Ductus est Jesus in desertum... (Mt. IV, 1).

    Incipit

    Dubitari a quibusdam solet a quo spiritu...

    f. 129

    Incipit du lemme biblique

    Duo ex discipulis Jesu ibant... (Lc. XXIV, 13).

    Incipit

    In quotidiana vobis sollemnitate laborantibus pauca...

    f. 33

    Incipit du lemme biblique

    Ego sum pastor bonus... (Joh. X, 11).

    Incipit

    Audistis, fratres carissimi, ex lectione evangelica eruditionem vestram...

    f. 65v

    Incipit du lemme biblique

    Erant appropinquantes ad Jesum publicani... (Lc. XV, 1).

    Incipit

    Aestivum tempus quod corpori meo valde contrarium est...

    f. 135v

    Incipit du lemme biblique

    Erat quidam regulus cujus filius infirmabatur Capharnaum... (Joh. IV, 46).

    Incipit

    Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres, audistis expositione...

    f. 125

    Incipit du lemme biblique

    Euntes in mundum universi praedicate Evangelium... (Mc. XVI, 15)

    Incipit

    Quod Resurrectionem dominicam discipuli tarde crediderunt...

    f. 41v

    Ex hujus nobis lectionis verbis, fratres carissimi, Johannis humilitas commendatur...

    f. 14v

    Incipit du lemme biblique

    Exiit edictum a Caesare Augusto... (Lc. II, 1).

    Incipit

    Quia largiente Domino missarum sollemnia ter hodie...

    f. 48

    Incipit du lemme biblique

    Exiit qui seminat seminare... (Mt. XIII, 3 ; Lc. VIII, 5).

    Incipit

    Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres carissimi, audistis expositione...

    f. 123v

    Fractus longa molestia stomachus diu me...

    f. 54v

    Hoc distare, fratres carissimi, inter delicias corporis et cordis...

    f. 194v

    Incipit du lemme biblique

    Hoc est praeceptum meum ut diligatis... (Joh. XV, 12).

    Incipit

    Cum cuncta sacra eloquia dominicis plena sint praeceptis...

    f. 328v

    Incipit du lemme biblique

    Homo quidam erat dives qui induebatur... (Lc. XVI, 19).

    Incipit

    In verbis sacri eloquii, fratres carissimi, prius servanda est veritas...

    f. 126v

    Incipit du lemme biblique

    Homo quidam fecit cenam magnam... (Lc. XIV, 16).

    Incipit

    Hoc distare, fratres carissimi, inter delicias corporis...

    f. 194v

    Incipit du lemme biblique

    Homo quidam peregre proficiscens... (Mt. XXV, 14).

    Incipit

    Lectio sancti Evangelii, fratres carissimi, sollicite considerare nos admonet...

    f. 351v

    In explanatione sua multa ad loquendum sancti Evangelii lectio postulat...

    f. 119v

    In quotidiana vobis sollemnitate laborantibus pauca dicenda (alias loquenda) sunt...

    f. 33

    In sapientia disponens omnia superna deitas//...

    f. 80v

    In verbis sacri eloquii, fratres carissimi, prius servanda est veritas...

    f. 126v

    Lectio sancti Evangelii, fratres carissimi, sollicite considerare nos admonet ne nos qui plus ceteris...

    f. 351v

    Lectio sancti Evangelii quae modo, fratres carissimi, in auribus vestris lecta est, expositione non indiget sed quaestione animum pulsat...

    f. 31

    Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres, audistis, expositione non indiget sed ne hanc tacite praeterisse...

    f. 125

    Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres carissimi, audistis, expositione non indiget sed admonitione...

    f. 123v

    Lectionem brevem sancti Evangelii brevi, si possum, volo sermone percurrere...

    f. 32v

    Libet, fratres carissimi, evangelicae verba lectionis...

    f. 106

    Incipit du lemme biblique

    Manifestavit se iterum Jesus discipulis ad mare Tiberiadis... (Joh. XXI, 1).

    Incipit

    Lectio sancti Evangelii quae modo, fratres carissimi, in auribus vestris lecta est...

    f. 31

    Incipit du lemme biblique

    Maria Magdalene et Maria Jacobi... (Mc. XVI, 1).

    Incipit

    Multis vobis lectionibus, fratres carissimi, per dictatum loqui consuevi...

    f. 18v

    Maria Magdalene quae fuerat in civitate peccatrix...

    f. 48v

    Incipit du lemme biblique

    Maria stabat ad monumentum... (Joh. XX, 11).

    Incipit

    Maria Magdalene quae fuerat in civitate peccatrix...

    f. 48v

    Incipit du lemme biblique

    Miserunt Judaei ab Jerosolymis... (Joh. I, 19).

    Incipit

    Ex hujus nobis lectionis verbis, fratres carissimi, Johannis humilitas commendatur, qui cum tantae virtutis...

    f. 14v

    Multis vobis lectionibus, fratres carissimi, per dictatum loqui consuevi...

    f. 18v

    Pensate, fratres carissimi, mansuetudinem Dei. Relaxare peccata...

    f. 144

    Prima quaestio lectionis hujus evangelicae animum pulsat...

    f. 35v

    Quia Dominus ac redemptor noster novus homo venit in mundum...

    f. 341

    Quia, largiente Domino, missarum sollemnia ter hodie...

    f. 48

    Quia longius ab urbe digressi sumus...

    f. 348v

    Incipit du lemme biblique

    Quis ex vobis arguet me de peccato... (Joh. VIII, 46).

    Incipit

    Pensate, fratres carissimi, mansuetudinem Dei. Relaxare peccata...

    f. 144

    Quod resurrectionem dominicam discipuli tarde crediderunt...

    f. 86v

    Redemptoris nostri praecursor quo tempore verbum praedicationis...

    f. 23

    Incipit du lemme biblique

    Rogabat Jesum quidam pharisaeus... (Lc. VII, 36).

    Incipit

    Cogitanti mihi de Mariae paenitentia...

    f. 172

    Saepe vos, fratres carissimi, admoneo prava opera fugere...

    f. 283v

    Sancti Evangelii, fratres carissimi, aperta est nobis (alias vobis) lectio recitata...

    f. 84

    Si consideremus, fratres carissimi, quae et quanta sunt quae nobis promittuntur...

    f. 337v

    Incipit du lemme biblique

    Si quis diligit me, sermonem meum... (Joh. XIV, 23).

    Incipit

    Libet, fratres carissimi, evangelicae verba lectionis...

    f. 106

    Incipit du lemme biblique

    Si quis venit ad me... (Lc. XIV, 26).

    Incipit

    Si consideremus, fratres carissimi, quae et quanta sunt quae nobis promittuntur...

    f. 337v

    Incipit du lemme biblique

    Si quis vult post me venire... (Mt. XVI, 24 ; Lc. IX, 23).

    Incipit

    Quia Dominus ac redemptor noster novus homo venit in mundum...

    f. 341

    Sicut in lectione evangelica, fratres, audistis caeli rege...

    f. 113

    Incipit du lemme biblique

    Simile est regnum caelorum decem virginibus... (Mt. XXV, 1).

    Incipit

    Saepe vos, fratres carissimi, admoneo prava opera fugere...

    f. 283v

    Incipit du lemme biblique

    Simile est regnum caelorum homini patrifamilias... (Mt. XX, 1).

    Incipit

    In explanatione sua multa ad loquendum sancti Evangelii lectio postulat...

    f. 119v

    Incipit du lemme biblique

    Simile est regnum caelorum thesauro abscondito... (Mt. XIII, 44).

    Incipit

    Caelorum regnum, fratres carissimi, idcirco terrenis rebus simile dicitur...

    f. 361

    Incipit du lemme biblique

    Simile factum est regnum caelorum homini regi qui fecit nuptias... (Mt. XXII, 2).

    Incipit

    Textum lectionis evangelicae, fratres carissimi, volo si possum...

    f. 111

    Incipit du lemme biblique

    Sint lumbi vestri praecincti... (Lc. XII, 35).

    Incipit

    Sancti Evangelii, fratres carissimi, aperta est nobis (alias vobis) lectio recitata...

    f. 84

    Textum lectionis evangelicae, fratres carissimi, volo si possum...

    f. 243v

    Incipit du lemme biblique

    Una sabbati Maria Magdalene... (Joh. XX, 1).

    Incipit

    Fractus longa molestia stomachus diu me caritati vestrae...

    f. 54v

    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    Comput -- Date de Pâques Lettres dominicales. Table pour les années bissextiles de 1215 à 1285
    DÉCORATION -- Décoration française (XIIIe s.)
    DÉCORATION -- Initiales De couleur rouge, (XIIIe s.)
    Écriture française -- (XIIIe s.)
    « Exemplar »
    GREGORIUS Magnus I (s.), papa -- Homiliae in Evangelia (XL). Collectio
    Nota bene -- Appréciation sur les sermons
    RELIURE -- Reliures XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux (cf. Catalogue général des mss. latins, Tables des t. III-VI, table analytique, pl. XXIV, motif 3)
    Vers latins

Data source