Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3235

  • Attested titles :
    • Albertanus Brixiensis
    • Cicero
    • Jacobus Magni
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3235
    • Paris. BnF, Latin 3235
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Jacques Legrand (1360?-1425?) | Cicéron (0106-0043 av. J.-C.)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Papier et parchemin.
  • Codicological details :
    • Les ff. de garde I et II sont constitués par un fragment d'antiphonaire du XIIe s., portant une notation aquitaine. — Au f. de garde IIv, ex-libris vraisemblablement autographe : « Ce livre appartient a Maistre Estienne Petit, maistre de la Chambre des comptes a Paris » (début XVIe s.) ; cf. mss. fr. 5746, f. 1v et 25188, f. 1, ex-libris daté de 1502 ; Delisle, Cab. des Mss. II, 392 ; les deux parties du ms. ont reçu des annotations de cette même main, sans doute celle d'Étienne Petit, et d'une autre main contemp. — Foliotation discontinue de la 2e moitié du XVe s. : I-CIII (1-99) ; I-III (101-103) ; I-VII (104-110) ; I-LXXVII (116-192). — Au f. de garde II, essais de plume et signatures d'une main du XVIe s. : « Michel d'Estampe » ; au f. 194, devise : « En elle seule » et signature : « Petit » (XVIe s.), le tout cancellé ; au f. 194v, signature : « Jehan Bonhomme » suivie de la mention : « pres. VI s. » (2e moitié XVe s.) ; au f. 192v : « Donné par M. l'Abbé de Castres le 21 oct. 1709 » ; c'est avant cette date, que le dernier cahier du ms. a été lacéré (traces de 5 ff. de papier et d'inscriptions des XVe et XVIe s.)Deux manuscrits réunis peu après leur exécution :
  • Binding :
    • Reliure XVIIIe s. maroquin rouge aux armes royales ; titre au dos : « Sophilo. sapient. ».

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Voir t. IV, 492.

    f. 1, 2 ; cf. A. Combes, dans August. 7 (1957), 342 et sq.


    F. 1-99 JACOBUS MAGNI : « Sophilogium sapientie quem composuit frater Jacobus Magni, ordinis sancti Augustini ». Table (1-1v) ; ép. dédic. à Michel de Créney, évêque d'Auxerre (1391-1409) : « Illustrissimi principis regis Francorum devotissimo confessori domino Michaeli, divina providente gracia episcopo Autisyodorensi, humilis sui patrocinii capellanus frater Jacobus Magni... Lecta colligere et ad summulam ordinatim redigere... » (1v) ; texte divisé en 10 livres : « Dicit Aristotiles decimo Ethicorum quod homo sapiens maxime est felix... — ... suscipe quod per se non bonum est, scilicet nubere. Hec loquitur vidue. Explicit iste liber. Deo gracias. Qui scripsit scribat, semper cum Domino vivat » (éd., cf. Hain-Copinger, n° 10464 sqq. ; Paris 1506 et 1516 ; cf. A. Coville, De Jacobi Magni vita et operibus, Paris, 1889, p. 50.

    F. 101-104 : CICEROI « Incipiunt paradoxa Tulli Ciceronis. Animadverti, Brute, sepe Cathonem avunculum tuum... — ... pauperes extimandi sunt. Finito libro isto sit laus et gloria Christo » (éd. Müller, Leipzig, 1890, 197-213) ;

    F. 104-110 « Marci Tulli Ciceronis de senectute liber incipit. O Tite, si quid ego adjuto... — ... ut ea que ex me audivistis re experti probare possitis » (ibid., 131-162). Au f. 110 : « Hic deest liber Tulii Ciceronis de amicicia, qui est liber singularis ».


    F. 116-122v ALBERTANUS causidicus BRIXIENSIS : « Liber de doctrina dicendi et tacendi multum utilis... Inicio, medio ac fini mei tractatus assit gracia sancti Spiritus. Quoniam in dicendo multi errant... — ... Deum insuper exora qui mihi donavit predicta tibi narrare, ut ad eterna gaudia nos faciat pervenire. Explicit liber de doctrina dicendi et tacenti ab Albertano causidico Brisiensi de ore sancte Agathe compositus et compilatus sub anno Domini M° CC° quadragesimo quinto mense decembri. » (éd. T. Sundby, Della vita e delle opere di Brunetto Latini, Florence, 1884, 479-506) ;

    F. 122v-149 « Liber consolacionis et consilii. Quoniam multi sunt qui in adversitatibus et tribulacionibus... — ... cum gaudio et leticia recesserunt. Explicit liber consolacionis et consilii quem Albertanus causidicus Brixiensis de ore sancte Agathe conpulavit [sic] atque conposuit sub anno Domini millesimo CC° XL° V° in mensibus aprilis-mai. » (éd. T. Sundby, Londres, Chaucer Society, 1873) ;

    F. 149-192v « Liber de amore et dilectione Dei et proximi et aliorum rerum et de forma honeste vite. Inicium mei tractatus. In nomine Domini a quo bona c???uncta procedunt... igitur ego Albertanus te, filium meum Vincentium bonis moribus informare... » le texte, incomplet par suite de lacune matérielle, s'achève sur les mots : « ... secundum Cassiodorum, piaculum... » (192v) (correspond aux pp. 1-118 du texte en dialecte florentin, Tre trattati d'Albertano, giudice da Brescia..., Florence, 1610).

Participants

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • Albertano da Brescia (1998), Liber de doctrina dicendi et tacendi : la parola del cittadino nell'Italia del Duecento, éd. Paola NAVONE, Firenze, SISMEL-Edizioni del Galluzzo, ici p. lxxii

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Dicit Aristoteles decimo Ethicorum quod homo sapiens maxime est felix...

    f. 1v

    Et certe justitiam vehementer diligere debes...

    f. 187

    Habito tractatu de amore Dei et dilectione illius, tractandum est de amore et dilectione proximi...

    f. 155

    Initium mei tractatus : In nomine Domini a quo bona cuncta procedunt...

    f. 149

    Lecta colligere et ad summulam...

    f. 1v

    Praemisso tractatu de amore rerum corporalium, videndum est...

    f. 187

    Quanto amore quantaque dilectione...

    f. 149

    Quidam juvenis, Meliboeus nomine, vir potens et dives...

    f. 123

    Quoniam in dicendo multi errant...

    f. 116

    Quoniam multi sunt qui in adversitatibus et tribulationibus taliter adfliguntur...

    f. 122v

    Sciendum est quod res aliae dicuntur corporales, aliae incorporales...

    f. 174

    Tractatu habito de amore et dilectione proximi, nunc videndum est de amore et dilectione aliarum rerum...

    f. 174

    Incipit du lemme biblique

    [...] Unde sanctus Johannes in epistola sua dixit : Omnis qui diligit... (cf. I Joh. IV, 7).

    Incipit

    Et alibi etiam dixit : Si quis dixerit quoniam diligo Deum... (I Joh. IV, 20-21)...

    f. 155

    ALBERTANUS, causidicus BRIXIENSIS -- De Amore et dilectione Dei et proximi et aliarum rerum et de forma vitae liber
    ALBERTANUS, causidicus BRIXIENSIS -- Consolationis et consilii liber
    ALBERTANUS, causidicus BRIXIENSIS -- De Doctrina dicendi et tacendi
    ANTIPHONAIRE -- Fragment (XIIe s.)
    CASTRIES (Armand-Pierre de La Croix de) -- Possesseur
    CICERO (Marcus Tullius Cicero) -- Paradoxa ad Brutum
    CICERO (Marcus Tullius Cicero) -- De Senectute
    DÉCORATION -- Initiales peintes et or (XVe s.)
    Devises -- En elle seule
    ESTAMPE (Michel d') -- Signature (XVIe s.)
    GAIGNIERES (Roger de) -- Possesseur
    JACOBUS MAGNI, O.S.A -- Sophilogium sapientiae
    JEAN BONHOMME -- Signature (XVe s.)
    Manuscrits -- Prix des manuscrits
    MICHAEL CRENEY, ep. Autissiodorensis -- Lettre de dédicace à lui adressée
    Notation musicale -- Notation aquitaine
    PETIT (Étienne), maître de la Chambre des comptes de Paris -- Notes autographes
    PETIT (Étienne), maître de la Chambre des comptes de Paris -- Possesseur
    RELIURE -- Reliures XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux

Data source