Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.7313

Codicological aspects

  • Parch., XIVe s., 74 ff. (f. 73v°-74v° blancs), 323 x 230 mm, 2 col. Le manuscrit est palimpseste, le texte inférieur, neumé, est extrait d’un livre liturgique du XIIIe s., sans doute un antiphonaire, lisible surtout aux f. 74-74v°. Quelques gloses marginales de plusieurs mains postérieures.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //oppressit quorum

    f. 1-4v°: Festvs, Breuiarium.

    titre (add. XVe s. dans la marge supérieure): «SEXTI RVFI VIRI CONSVLARIS RERVM GESTARVM P‹OPVL›I R‹OMAN›I AD VALENTINIANVM AVG‹VSTVM› LIBER INCIPIT FELICITER »

    à la fin: «Memorie clementissimi et uictissimi [sic] Valens Augustus imperauit anno domini CCCLXXIIII » (éd. J. W. Eadie, The Breviarium of Festus. A critical edition with historical commentary, Londres, 1967, p. 45-69).

    f. 5-29v°: Florvs, Epitoma de Tito Liuio.

    division en 4 livres.

    titre: «Lucii Annei Flori de tota ystoria Titiliuii ephitoma incipit liber primus ».

    (liv. II) inc. f. 10: «Domita subactaque... » (I, 18).

    (liv. III) inc. f. 16: «Hec ad orientem sed non... » (I, 36).

    (liv. IV) inc. f. 23: «Cathilinam luxuria primum... » (II, 12).

    f. 27, col. 2, l. 23-24, les mots: «...hic se pirata» (II, 18, 2) sont suivis sans séparation de «naualis agitaret tanta mole... » (II, 18, 6-7; la même lacune, caractéristique de la classe C de P. Jal, se retrouve dans le ms. Vat. lat. 10159, cf. infra).

    à la fin: «Anacephaleosis Lucii Anei Flori librorum quatuor factorum memorabilium ab Vrbe condita usque ad tempora Cesaris Augusti secundi imperatoris explicit ».

    f. 30-49v°: Livivs, Ab Vrbe condita (Periochae I-CXLII - ms. C de Jal).

    titre: «Lucii Annei Flori breuiarium Romane historie secundum Titum Liuium per libros » (éd. P. Jal, op. cit. infra, 1984, 2 vol.).

    f. 49v°: Cicero, Epistulae ad Atticum (extraits).

    1) Caesar, Epistulae ad Oppium Cornelium (IX, 7, C et 13, A).

    1) titre: «Epistola C. Iulii Cesaris scripta Romam Oppio et Cornelio Balbo ».

    inc. «Cesar Oppio Cornelioque salutem. Gaudeo mehercule... ».

    2) titre: «Alia epistola eiusdem ad predictos ».

    inc.: «Cesar Oppio Cornelioque salutem. Ad VII idus Martias... »

    expl. incomplet: «... statim uos certiores faciam» (IX, 13 A, 1).

    2) Caesar, Epistula ad Ciceronem (IX, 16)

    titre: «Alia epistula ad Ciceronem ».

    inc.: «Cesar imperator Ciceroni salutem dicit. Recte auguraris de me... »

    expl. incomplet: «... mei similem esse et illos sui » (IX, 16, 2).

    f. 50-73: Sallvstivs, Opera.

    f. 50-57v°: De coniuratione Catilinae.

    titre: «Sallustii Crispi k‹a›tilinarii liber incipit ».

    f. 58-73: Bellum Iugurthinum (famille des integri)

    pas de titre.

    suivi du quatrain: «Qui cupis ignotum Iugurthe noscire letum... » (éd. d’après le ms. Vat. lat. 11429: J. Ruysschaert, Codices Vaticani latini 11414-11709, Vatican, 1959, p. 19).

Former owners

Formerly part of

Origin

  • Origine: italienne, écriture gothique pré-humanistique arrondie et régulière.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: «magister Ricardus » qui vend en 1433 le manuscrit à Pietro de Carbonibus, de Recanati, selon la note partiellement effacée du f. 73: «In Christi nomine ‹...› anno eiusdem nat‹iuitatis› millesimo quadringentesimo trigesimo tercio indict. XIa die Vto mensis febr. M‹agiste›r et ‹...› Ricardus ‹uen›didit domino Petro de Carbonibus de Rechanato hunc librum pro fl‹orinis› IIII quos in mei presentia et Iacobi Sandalescii (?) de Ferraria habuit et recepit. Ego Ioannes de Superbis ‹...› ss. die dicta»; en marge du f. 66v°, note d’un lecteur: «N. de Vilitre nato et virtuoso. 1440 »; le cardinal de Sainte-Croix, probablement Angelo Capranica († 1478), qui acheta le volume aux héritiers de Pietro de Carbonibus, d’après la note autographe du f. 73: «Iste liber est mei cardinalis .s. +. quem emi ab heredibus olim domini Petri de Carbonibus de Rachaneto per manus domini Berardi eorum affinis. Idem d‹ictus› cardinalis manu propria». Le volume correspond, d'après l'incipit-repère du f. 2, au n° 353, du catalogue de la bibliothèque du cardinal rédigé en 1480 et au n° 398 de l'inventaire rédigé en 1486 à Rome; le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane en 1798 avec d'autres manuscrits de ce collège (cf. supra, Vat. lat. 7298).

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 673 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • A. Luciani, Minoranze significative nella bibliotheca del cardinale Dominico Capranica (Scrittura, biblioteche e stampa a Roma nel Quattrocento, Vatican, 1980, p. 172, brève mention)
    • P. Jal, Abrégés des livres de l’Histoire romaine de Tite-Live, 1, Paris, Les Belles Lettres, 1984, p. CV et CXXIII
    • D. Williman et K. Corsano, Early provenances of Latin manuscripts in the Vatican Library, Vatican, 2003 (Studi e testi, 405), p. 64
    • Réf.: BMBV (1986) 26313, (2005) p. 692 (4).

Life cycle of this document

Data source