Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Pal. lat. 889

Digitisations

Some IIIF Manifests are enriched and may contain an index, full-text search or annotations. These are indicated below by an asterisk on the IIIF logo. What is a IIIF Manifest? open_in_new

Codicological aspects

  • Parch., Xe s., I +103 ff., 272 x 228 mm. Au f. 1, initiale à rinceaux et palmettes. Gloses contemporaines et postérieures (XIVe-XVe s.).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Heidelberger historische Bestände – digital

  • Langue(s) des textes dans le manuscrit : latin

    Titre(s) :
    ungezähltes Bl. vor Bl. 1 r - Nachtrag: Hymnus de oratione dominica
    ungezähltes Bl. vor Bl. 1 r - Nachtrag: De Catilina, Cicerone et Mario excerpta IV ex Iuvenalis Saturis
    ungezähltes Bl. vor Bl. 1 v - Nachtrag: Anonymus, Accessus in Sallustium
    (ungezähltes Bl. vor Bl. 1 v), 1r-35v - Sallustius, De coniuratione Catilinae cum glossis
    (ungezähltes Bl. vor Bl. 1 v), 35v-102v - Sallustius, De bello Iugurthino
    102v-103v - Nachtrag: Anonymus, Translatio sanctorum Benedicti et Scholasticae in Galliam

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • ~ f. I (add. du XIIe s.): ‹Hymnus› (cum neumis -Chevalier n° 39.895).

    — (add. du XIVe s.): Ivvenalis, Saturae (extraits).

    1) texte: «Et Catelinam

    Quocumque in populo uideas quocumque sub axe

    Sed nec Brutus erit Bruti nec auunculus usquam » (XIV, 41-43) .

    2) titre en marge: «Catelina ».

    inc.: «Quid Catelina tuis ‹natalibus› atque Cetegi... ».

    expl.: «... Nocturna et flammas domibus templisque parastis » (VIII, 231-233).

    3) titre en marge: «Cicero ».

    inc.: «Hic nouus Arpinas ac ignobilis modo Rome...».

    expl.: «...Presidium attonitis et in omne gente laborat» (VIII, 237-239).

    4) titre en marge: «Marius ».

    inc.: «Arpinas alius Volscorum in monte solebat...».

    expl.: «...Excipit et solus trepidantem protegit Vrbem » (VIII, 245-250).

    f. I v° (add. du XIIe s.): Accessus in Sallustium.

    titre (add. du XIVe s.): «Salustius nobilissimus Romanorum hystoricus ».

    inc.: «Intentio Salustii est in hoc opere describere bellum...».

    expl.: «... a persona aduersarii ab persona [mot illisible] ab ipsa re » (6 lignes).

    ~ — (add. du XIVe s.): ‹Definitiones›.

    inc.: «Satura lex precipit ut si quis in dedicionem uellet uenire non reciperetur... ».

    expl.: «... Consulibus due dabantur prouincie pacifice uel bellicose unde sumptum haberent ne r. p. uastarent » (8 lignes).

    f. I v°-102 v°: Sallvstivs, Opera (ms. N des éditions).

    titre f. I v°: «INCIPIT LIBER HISTORIARVM SALLVSTII ».

    f. 1-35 v°: De coniuratione Catilinae.

    (gloses) inc. en marge: «Omnium nominum quȩ tam nominatiuum quam genitiuum similem habent... ».

    f. 35 v°-102 v°: Bellum Iugurthinum (famille des mutili).

    ~ f. 102 v°-103 v° (add. du XIIe s.): ‹Translatio SS. Benedicti et Scholasticae in Galliam › (B.H.L. 1116).

Participant

Former owners

Formerly part of

Origin

  • Origine: allemande, écriture caroline régulière de gros module, les f. 102 v°-103 v° sont d’une autre écriture plus petite. D’après B. Bischoff, op. cit. infra, le manuscrit a été copie à Lorsch. Note au f. 102 v°: « Dona patris belli cape lecto (corr. au dessus “uel do”?) fine libelli».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: abbaye Saint-Nazaire de Lorsch, dont l’ex libris a été inscrit trois fois à différentes époques (Xe s., XIe s. et XVe s.) au f. 103 v°: «Codex de monasterio sancti Nazarii quod nominatur Lauresham » ou «Codex est iste de monasterio... »; bibliothèque palatine de Heidelberg (au f. I cote du transfert: C. 17/509).

Notes

Data Source: Biblissima

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • BOHNY, C. Lukas (2012), "Glossen und Scholien zu Sallusts Monographien Catilina und Iugurtha in einer Handschrift des 11. Jahrhunderts aus der Bibliothek des Klosters St. Emmeram in Regensburg (première partie)", Archivum latinitatis medii aevi, 70, p. 91-145, ici p. 97 (https://doi.org/10.3406/alma.2012.1123, https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_2012_num_70_1_1123)
  • PELLEGRIN, Élisabeth, FOHLEN, Jeannine, JEUDY, Colette, RIOU, Yves-François, avec la coll. d'Adriana MARUCCHI et de Paola SCARCIA PIACENTINI (1982), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome II, 2me partie. Fonds Palatin, Rossi, Ste-Marie Majeure et Urbinate, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 67 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1982_cat_21_22)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • H. Wirz, Der Codex Nazarianus des Sallustius (Hermes, 32, 1897, p. 202-209)
    • E. Steinmeyer et E. Sievers, Die althochdeutschen Glossen, 4, Berlin, 1898, p. 609
    • H. Wirz, Die Codices Palatini des Sallustius und Beiträge zur Geschichte des Textes (Hermes, 33, 1898, p. 111-112)
    • F. Falk, Beiträge zur Rekonstruktion..., p. 67-68
    • A. W. Ahlberg, De duobus codicibus Palatinis Sallustianis (Eranos, 9, 1909, p. 138 et 139-163)
    • A. W. Ahlberg, Prolegomena in Sallustium, Göteborg, 1911, p. 7
    • P. Lehmann, Johannes Sichardus..., p. 139 (simple mention)
    • E. M. Bannister, Monumenti Vaticani di paleografia musicale latina, Leipzig, 1913, p. 67, n° 198
    • A. Ernout, Salluste, Catilina, Jugurtha, Fragments des histoires, Paris, Les Belles Lettres, 1947, p. 38
    • R. Weber, Un nouveau manuscrit du plus ancien récit de la translation de S. Benoit (Rev. bén., 62, 1952, p. 140-142)
    • A. Kurfess, C. Sallusti Crispi Catilina, Iugurtha, Fragmenta ampliora, Leipzig, Teubner, 1957, p. 111
    • Survie des classiques latins..., Vatican, 1973, p. 46 n° 90
    • B. Bischoff, Lorsch..., p. 77 et 114-115.

Life cycle of this document

Data sources