Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3158

  • Attested title :
    • Miscellanea theologica.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3158
    • Paris. BnF, Latin 3158
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Antonin (saint, 1389-1459)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Papier ; filigrane. Briquet 6592.
  • Composition :
    • 245 ff.
  • Format :
    • 275 × 200 mm.
  • Codicological details :
    • Écriture humanistique d'une main italienne. Titres marginaux. — Larges marges généralement occupées par les gloses. Nombreux ff. blancs (8-10v, 19v-21, 23v-23, 26v, 29 et 29v, 50, 81v-82v, 108 et 108v, 125, 206 et 206v, 210v, 223v, 225v) ; le f. 2 est relié tête-bêche ; le f. 246 est une languette rapportée. — Foliotation contemp., en bonne partie rognée, différente de la foliotation actuelle.245 ff.275 × 200 mm.
  • Binding :
    • Reliure maroquin rouge aux armes et chiffre de Philippe de Béthune ; titre au dos : « Manuscript de theologie » ; tranches dorées.

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Recueil de questions et de traités théologiques, en latin et en italien, rassemblées vraisemblablement par un ermite de Saint-Augustin au début du XVIe s. avec additions et gloses encadrant le texte sur une partie des folios. Citations de Gilles de Rome « secundum Egidium nostrum » (6v) ; Thomas de Strasbourg (67) ; Dante, Divine Comédie (109) ; Richard de Mediavilla (166) ; Bonaventure (167) ; Octavianus de Ubaldinis (173v) ; s. Thomas d'Aquin. passim, etc.

    F. 1-7 « De misterio Incarnationis. Misterium altissimum atque profundum Christi Incarnationis consideranti... Paghanus, gentilis, sive quis alius infidelis... — ... fugiat illam supernam artem » ;

    F. 11-11v [De Purgatorio] « Opera enim illorum secuntur illos. Apoc. 14. c° . El doloroso pianto... De purghatorio igni 3a per ordinem contemplabimur... — ... esse rationibus », incomplet,

    F. 13-15v « In festo Nativitatis D. N. Yhesu Christi. Deus, Deus meus... Quoniam magister, discipulus... Verbum caro factum est... — ... XI°, inquam, est Vita... 15° ... », incomplet ;

    F. 16-19 [In festo Nativitatis] « De secunda contemplatione. Caro enim nostra... — ... unus est Christus » ;

    F. 21v [Dicta XII Sibyllarum] « Sibilla Persica. Nicanor. Ecce bestia conculcaberis... — ... Sib. Agrippa... ut peccator » ; cf. Lactance, Div. Inst., I 6, 8-12 (C. S. E. L., XIX, 21-22) ; Philippus de Barberiis, apud E. Male, Quomodo Sibyllas... artifices repraesentaverint... 1899, 31-34, avec var. ; Wilmart. Catalog. Cod. Vat. Regin. lat., II, 542, n° 430, f. 35-35v ;

    F. 22-23 De detestatione detractionis. Omnibus modis est detestanda detractio... — ... et nepotes » ;

    F. 24 v « Epistola Pilati ad Claudium imperatorem de morte et resurrectione Cristi » (Tischendorf, Evangelia apocrypha2, 1876, 433, avec var. ; Dobschütz, Christusbilder, II, 184** — 187**) ; — Epistola apocrypha Publii Lentuli : « Temporibus Ottaviani Cesaris... Senatoribus Rome... Publius Lentulus... » (ms. Clo??? de Dobschütz, op. cit., II, 308** et 319** ; Revue biblique, XI (1931), 357 sq. avec var.) ; F. 25-26, [De patientia] « Patientia est virtus... », incomplet ;

    F. 27-28v [De ydolatria] « Admirari non desino... — ... propter maiorem contemptum pechantis » ;

    F. 30-32v [De justitia] « Apparet quod justitia... », incomplet ;

    F. 33-35 « De necessitate orandi. Adjuvari predestinationem minime posse... » ;

    F. 35v-39v [De caritate] « Quod amor non sit in Deo... Deum nullus odio habere potest... Diligis enim omnia... videtur quod dilectio... aliquod ex caritate diligitur... — ... cum morte non stabit » ;

    F. 39v-40 [De justificatione] « Justificatio est motus... — ... rationem miraculi » ;

    F. 40v-49v [De creatione hominis] « Conditio primorum paren tum... — ... et similitudo. Magister in 2° Sententiarum. Di. 16a » ;

    F. 49v « Marii Victorini. q. Qui fuerint litterarum inventores. Repertores litterarum Cadmus... Adverbia quoque vero... Sorix aut saurix ... — ... et torculari. Hec est pars sui libelli quem scripsit de ortographia ». Extraits du De Grammatica (Keil, Grammatici latini VI, 23-24-26) ;

    F. 50-57v [De hominis lapsu ; De peccato] « De prevaricatione amodo videamus. .. » ;

    F. 58-60 « De fide. Queri solet an ratio inducta ad ea que sunt fidei... » ;

    F. 60-62 « De jejunio. Solet queri utrum jejunium sit actus virtutis... » ;

    F. 62v-63v « De elemosina. Queri etiam solet utrum dare elemosynam... » ;

    F. 64-65 « De adversitate justorum. Queri apud multos...»

    F. 65v « De satisfactione. Homo Deo satisfacere potest... » ;

    F. 66-69 « De contritione. Contritio sic magistraliter diffinitur... » ;

    F. 69-75v [De penitentia] « Solet queri de effectu penitentie... » ;

    F. 76-76v « De consuetudine. Consuetudo, quam veteres ac moderni... » ;

    F. 77-81 « De ornatu mulierum. Utrum ornatus mulierum secundum morem patrie... — ... non sit laudabilis » ; — f. 82-84v. « De transfiguratione Christi. Queria quibusdam consuevit, utrum Christus proprie fuit transfiguratus... » ;

    F. 85 « De thesaurizare. An liceat thesaurizare... » ;

    F. 86-87v « De avaritia. Avarus, secundum Ysidorum... » ;

    F. 88-89v « De voluntate Dei... De libero arbitrio... » ;

    F. 90-91v « Quod bonum commune divinius est privato... » ;

    F. 92 « De fascinatione. Fascinationis causam assignavit Avicenna... » ;

    F. 92v-94v « De providentia divina. Quod providentia Deo non conveniat... ;

    F. 95-97v « De predestinatione. Quod homines non predestinantur a Deo... » ;

    F. 98-98v « De emptione amoris. Multa quidem de caritate dicta sunt... » ;

    F. 99-99v « De prosperitate. Mundane prosperitatis... » ;

    F. 100-107v [De Deo] « De essentia Dei in rebus... De perfectione divina... De bono in communi... De bonitate Dei... De evangelizatione Verbi eterni... » ;

    F. 109-112v « De inferno. Paludem infernalem, sive lacum ire Dei... — ... et finis infinitus ». En marge, cit. de la Divine Comédie : « Lassate ogni speranza, vo ch, entrate... » ;

    F. 113-115v « De honore. Quod honor non inportet [sic] aliquid corporale... » ;

    F. 116-120v « De auctoritate audiendi confessiones per mendicantes. Quesitum fuit [anno] 134 [sic pro 1304] utrum constitutio Domini Benedicti pape de confessionibus audiendis... — ... nisi proprio sacerdoti habenti potestatem. Finis » [JOHANNES QUIDORT] (Baronius-Theiner, Annales ecclesiastici, XXIV, 152-158, avec var.) ; cf. Glorieux, Maîtres en théol., I, 190-191 ;

    F. 121-125v « De adorationis cultu. Ad cultum divinum 3a concurrere videntur... » ;

    F. 126-127 « De Trinitate... Quod Trinitas divinarum personarum... » ;

    F. 127v-128v [De beatitudine] Obmissis opinionibus philosophorum de beatitudine... » ;

    F. 129-130 « Deum esse planum est. Videtur quod Deus non sit... » ;

    F. 130v [De mendacio] « Ad mendacii detestationem... » ;

    F. 131-133v « De libero arbitrio hominis. Quod homo non sit liberi arbitrii... » ;

    F. 134-141v « De custodia angelorum circa homines. Magna cura et ingenti sollicitudine... » ;

    F. 142-165 [De anima] « De anime incorruptibilitate. Quod anima humana sit corruptibilis... » (142-143) ; « De potentiis anime. Philosophus in 2° de anima... » (143-157v) ; [De anima intellectiva et rationali] « Quid sit porro ipse animus... — ... alie materiales forme. » (157v-165) ;

    F. 165v-169v [De confessione] « Honestas confessionis... » ;

    F. 170-170v « De influentia celorum. Videtur quod luminaria celestia non habeant effectum in ista inferiora... » ;

    F. 180-181v « De humilitate. Humilitas est virtus... » ;

    F. 182-190 « De divina providentia. Videtur quod mundus... » ;

    F. 190-193v « De morte. Quod mors sive necessitas moriendi... » ;

    F. 194-197 « De ignorantia. Videtur quod ignorantia... »

    F. 197v-200v [De libero arbitrio] « Ut radicitus intelligamus... » ;

    F. 210-205v « De gratia. Videtur quod gratia... » ;

    F. 207-213v [De spiritualibus creaturis] Videtur quod verarum formarum inductio... » ; [De demonibus] « Nullus potest uti ministerio demonum... » (208-210) ; [De angelis] « Angeli vel demones... » (211-213v) ;

    F. 214-216 « Quod non facta sunt omnia propter hominem. Nam nobilius non est... » ;

    F. 216-217 « Quod Deus non est finis omnium. Nulla natura movetur... » ;

    F. 217 « Omnia bonum appetunt. .. «

    F. 217v-218 « Utrum demon possit illudere sensus hominis... » ;

    F. 218v-220v « De necessitate fidei. Credere aliquid quod nec sensu percipi... » ;

    F. 221-223 [De passione Christi] « Quod passio doloris non fuerit in anima Cristi... »

    F. 226-227v [De visione Dei] « Quod mens in statu vie possit videre Deum... » ;

    F. 228-235v « De prophetia. Prophetia secundum glossam... » ;

    F. 236-238 [De anima separata] « Anima a corpore separata... » ;

    F. 238-242 [De passionibus animae] « Quomodo autem patiatur anima. .. » ;

    F. 242v-245v [De justificatione impii] « Justificatio impii est remissio peccatorum... » ;

    F. 246-246v Notes brèves : « Quod autem lex positiva sit justa... » ; « Termegistus dictus est propter tres potentias... — ... Trimegisto nomen imponeret ».

    F. 24v. Cf. Stegmüller, Repertorium biblicum, I, n° 158, 1. F. 77-81. De Ornatu mulierum. Ajouter [S. ANTONINUS FLORENTINUS] ; cf. ms. Latin 3727, f. 83-87v.

Participant

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Ad cultum divinum tria concurrere videntur...

    f. 121

    Ad mendacii detestationem tria videnda...

    f. 130v

    Adjuvari praedestinationem minime posse sanctorum orationibus...

    f. 33

    Admirari non desino unde idolatria exsecranda originem in gentiles habuerit...

    f. 27

    Aliquid ex caritate diligitur dupliciter...

    f. 39

    An liceat thesaurizare...

    f. 85

    [...] An pertineat ad providam...

    f. 64

    [...] An ratio inducta ad ea quae sunt fidei...

    f. 58

    Angeli vel daemones non habent naturaliter unita corpora...

    f. 211

    Anima a corpore separata patitur ab igne...

    f. 236

    Apparet quod justitia inconvenienter definitur a juris peritis...

    f. 30

    Apparet quod voluntas Dei necessitatem rebus...

    f. 88

    Apparuit temporibus nostris...

    f. 16v

    Avarus, secundum Isidorum libro Etymologiarum dicitur quasi avidus...

    f. 86

    Caro enim nostra per Dei Filium adsumpta est...

    f. 16

    Condicio primorum parentum si non peccassent talis erat...

    f. 40v

    Consuetudo quam veteres ac moderni alteram dixerunt esse naturam...

    f. 76

    Contritio sic magistraliter definitur...

    f. 66

    Credere aliquid quod nec sensu percipi potest...

    f. 218v

    De praevaricatione amodo videamus...

    f. 50v

    De purgatorio igni tria per ordinem contemplabimur...

    f. 11

    Deum nullus odio habere potest...

    f. 36

    Incipit du lemme biblique

    Deus, Deus meus, sitivit... (Ps. LXII, 2)

    Incipit

    Quoniam magister, discipulus, dominus, servus...

    f. 13

    Diligis enim omnia et nihil odisti...

    f. 36

    [...] EL DOLOROSO PIANTO...

    f. 11

    Fascinationis causam adsignavit Avicenna...

    f. 92

    Homo Deo satisfacere potest...

    f. 65v

    Honestas confessionis versatur in examinatione ejus...

    f. 165v

    Humilitas est virtus, quod sic probat...

    f. 180

    Justificatio est motus ab injustitia ad justitiam...

    f. 39v

    Justificatio impii est remissio peccatorum...

    f. 242v

    Magna cura et ingenti sollicitudine adsistunt angeli...

    f. 134

    Multa quidem de caritate dicta sunt, sed qua via acquiri possit...

    f. 98

    Mundanae prosperitatis seu prosperae fortunae tria...

    f. 99

    Mysterium altissimum ac profundum Christi incarnationis consideranti tria tractanda...

    f. 1

    Nulla natura movetur ad aliquem finem quem impossibile est consequi...

    f. 216

    Nullus potest uti ministerio daemonum in faciendo hujusmodi miracula...

    f. 208

    Nuper accidit, quod et ipse probavi...

    f. 4v

    Omissis opinionibus philosophorum de beatitudine et de fine boni...

    f. 127v

    Omnia bonum appetunt, non solum habentia cognitionem...

    f. 217

    Omnibus modis est detestanda detractio...

    f. 22

    Incipit du lemme biblique

    Opera enim illorum sequuntur illos... (Apoc. XIV, 13).

    Incipit

    EL DOLOROSO PIANTO... De purgatorio igni tria per ordinem contemplabimur...

    f. 11

    Paganus, gentilis sive quis alius infidelis volens necessitatem...

    f. 1

    Paludem infernalem sive lacum irae Dei...

    f. 109

    Patientia est virtus, unde Augustinus dicit, libro De Patientia : Virtus animi quae patientia...

    f. 25

    Philosophus in secundo De Anima ponit plures potentias animae...

    f. 143

    Prophetia secundum glossam in principio psalterii visio dicitur...

    f. 228

    Quaeri a quibusdam consuevit utrum Christus proprie fuit transfiguratus...

    f. 82

    Quaeri apud multos consuevit an pertineat ad providam...

    f. 64

    Quaeri etiam solet utrum dare eleemosynam...

    f. 62v

    Quaeri solet an ratio inducta ad ea quae sunt fidei...

    f. 58

    Quaesitum fuit [anno millesimo trecentesimo quarto] utrum constitutio Domini Benedicti papae de confessionibus audiendis...

    f. 116

    Quid sit porro ipse animus, aut ubi aut unde ? Magna dissensio...

    f. 157v

    Quod anima humana sit corruptibilis...

    f. 142

    Quod autem lex positiva sit justa...

    f. 246

    Quod homines non praedestinentur a Deo. Dicit enim Damasius...

    f. 95

    Quod homo non sit liberi arbitrii. Quicumque enim est liberi arbitrii...

    f. 131

    Quod honor non importet aliquid corporale. Honor enim est exhibitio reverentiae...

    f. 113

    Quod mens in statu viae possit videre Deum per essentiam...

    f. 226

    Quod mors sive necessitas moriendi sit poena inflicta homini a Deo...

    f. 190

    Quod non facta sunt omnia propter hominem. Nam nobilius non est propter vilius...

    f. 214

    Quod passio doloris non fuerit in anima Christi quantum ad superiorem rationem...

    f. 221

    Quod providentia Deo non conveniat. Providentia enim secundum Tullium est pars prudentiae...

    f. 92v

    Quod Trinitas diversarum personarum possit per naturalem rationem cognosci...

    f. 126

    Quomodo autem patiatur anima conjuncta corpori, sic vide...

    f. 238

    [...] Quoniam magister, discipulus, dominus, servus, creator, creatura...

    f. 13

    Repertores litterarum : Cadmus ex Phenicia in Graeciam...

    f. 49v

    Sibylla Persica. Nicanor. Ecce bestia conculcaberis...

    f. 21v

    Solet quaeri de effectu paenitentiae an sit necesse resurgere in aequali caritate...

    f. 69v

    Solet quaeri utrum jejunium sit actus virtutis...

    f. 60

    Trismegistus dictus est propter tres potentias : eloquentiam, scientiam...

    f. 246v

    Ut radicitus intellegamus quod importetur per liberum arbitrium...

    f. 197v

    [...] Utrum Christus proprie fuit transfiguratus...

    f. 82

    [...] Utrum constitutio domini Benedicti papae de confessionibus audiendis, si confessi legitime fratribus...

    f. 116

    Utrum daemon possit illudere sensus hominis...

    f. 217v

    [...] Utrum dare eleemosynam cadat sub praecepto et videtur quod non. Consilia enim...

    f. 62v

    [...] Utrum jejunium sit actus virtutis...

    f. 60

    Utrum ornatus mulierum secundum morem patriae qui videtur vanus...

    f. 83

    Incipit du lemme biblique

    Verbum caro factum est... (Joh. I, 14).

    Incipit

    In quo quidem altissimo eloquio tria...

    f. 13v

    Videtur quod Deus non sit. Si enim unum contrariorum...

    f. 129

    Videtur quod dilectio caritatis sistat in Deo et non se ad proximum extendat...

    f. 36v

    Videtur quod gratia nihil creatum ponat in anima...

    f. 201

    Videtur quod ignorantia non sit peccatum. Nam peccatum opponitur virtuti...

    f. 194

    Videtur quod luminaria caelestia non habeant effectum in ista inferiora...

    f. 170

    Videtur quod mundus non regatur Providentia. Nam quae in se ipsis ordinata sunt...

    f. 182

    Videtur quod verarum formarum inductio possit esse a spiritu maligno...

    f. 207

    Adoration -- De Adorationis cultu
    AEGIDIUS ROMANUS, O.S.A., card. -- Extraits à lui attribués par le ms.
    Âme -- Fragments sur l'âme
    Anges -- Notes ou extraits
    ANTONINUS (s.), Florentinus archiep., O.P. -- De Ornatu mulierum. Excerpta
    Astres -- De Influentia astrorum in inferiora
    Aumône -- Questions sur l'aumône
    BETHUNE (Philippe de) -- Possesseur
    BIBLIA SACRA -- Apocrypha Novi Testamenti Epistola Lentuli de Jesu Christo
    BIBLIA SACRA -- Apocrypha Novi Testamenti Epistola Pilati ad Claudium
    Bien -- De bono communi
    BONAVENTURA (s.), card. O.F.M. -- Mention et références
    Bonheur -- Fragment ou question sur le bonheur
    Charité -- Notes et extraits sur la charité
    Confession -- Notes ou extraits sur la confession
    DANTE ALIGHIERI -- Divina commedia (excerptum)
    Démons -- Notes et extraits sur les démons
    Détraction -- Note sur la détraction
    DICTA DUODECIM SIBYLLARUM
    DIEU -- Notes sur Dieu
    DIEU -- Vision
    Écriture -- italienne humanistique cursive (XVIe s.)
    Enfer -- Extraits et notes sur l'enfer
    FILIGRANES -- Fleur à huit pétales
    Foi -- Questions
    Grâce -- Extraits
    Habitude -- Question
    Homme -- Questions sur la création de l'homme
    Honneur
    Idolâtrie -- Extrait théologique
    Ignorance -- Fragment théologique et question
    Incarnation -- Questions et textes sur l'Incarnation
    Italien -- Textes
    JESUS CHRISTUS -- Passio Textes divers
    JESUS CHRISTUS -- Transfiguratio
    Jeûne -- Questions sur le jeûne
    JOHANNES QUIDORT, O.P. -- De Auctoritate audiendi confessiones per mendicantes
    Justes -- Question sur l'adversité des justes
    Justification -- Notes
    LENTULUS -- Epistola apocrypha de Jesu Christo
    Libre arbitre -- Questions sur
    MARIUS VICTORINUS -- Ars grammatica (excerpta)
    Mort -- Notes ou extraits
    OCTAVIANUS DE UBALDINIS, card. -- Extraits à lui attribués par le ms.
    Péché -- Notes, extraits, fragments, sentences sur le péché
    Pénitence -- Notes, extraits, fragments ou sentences
    Prédestination -- Notes, fragments, questions
    Prière -- Notes et fragments sur la prière
    Prophétie -- Notes et question sur la prophétie
    Prospérité
    Providence -- Notes
    Purgatoire -- Textes relatifs au purgatoire
    RELIURE -- Reliures aux armes de Béthune (Philippe de)
    RELIURE -- Éléments annexes Tranches dorées
    RICARDUS DE MEDIAVILLA, O.F.M. -- Extraits à lui attribués par le ms.
    Sorts -- De Fascinatione
    Théologie -- Mélanges (XVIe s.)
    THOMAS DE AQUINO (s.), O.P. -- Mention et références
    THOMAS DE AQUINO (s.), O.P. -- Extraits à lui attribués par les mss.
    THOMAS DE ARGENTINA, O.S.A. -- Extraits à lui attribués par le ms.
    Trinité -- Notes et fragments
    Vertus -- Humilité Notes
    Vertus -- Patience Notes et extraits
    Vertus -- Justice Notes et fragments
    Vices capitaux -- Avarice Notes sur l'avare
    Vices capitaux -- Mensonge Extraits théologiques

Data source