Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.3099

Digitisations

Codicological aspects

  • Papier (filigranes f. I-II, V-VII, 1-10, 39-52, 65-[81]: var. Briquet 2671, Ferrare, 1471; f. IIIa: Briquet 3688, Venise, 1496; f. III et IV, 11-38 et 53-64: var. Briquet 3387, Florence-Venise etc., 144-1473), XVe s. (f. 11v°-24v°: a. 1472) VII + 80 ff. + 1 f. blanc (+ f. IIIa ajouté plus petit; f. I-IIIa, VIIv°, 11, 52-52v°, 56, 57v°, 58v°, 59v°-64v° et 80v° blancs), 2 col. aux f. 1-10v° et 25-38v°, 338 x 236 mm, sauf f. IIIa: 289 x 220 mm. Aux f. IIIa, 1-10, 11v°-24v° en marge, et f. 53-57, 58 et 59, dessins astronomiques (constellations, lignes du zodiaque etc.) illustrant le texte. Quelques gloses marginales contemporaines aux f. 11-24v°. Au f. IIIav°, croquis à la plume d'une sphère: cercle dont la circonférence est divisée en 24 parties, auquel paraît se rapporter le grand titre du f. IV: «SPERA SOLIDA ».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //armilla meridiei

    ~ f. IV (add. du XIVe s.): ‹Ciuitates a signis coelestibus illustratae› (latine et italice?).

    inc.: «Aries domus Martis. Queste città sono sotto li dodici segni. Florentia Fauentia... ».

    ~ f. IVv°-VIv°: ‹Tabulae› de aureo numero (a. 1475-1570), de cyclo solari et littera dominicali (a. 1475-1615), de indictione (a. 1475-1535), de magnitudine diei ; tabula quantitatis dierum.

    ~ f. VII: Tabula regionum ‹et ciuitatum›.

    ~ f. 1-9: De sphera solida seu de astrolabio spherico (a. 1312).

    inc.: «Totius astrologice speculationis radix et fundamentum... ».

    ~ f. 9v°-10v°: «Scientia faciendi almanac id est tacuinum »

    inc.: «‹D›E COMPOSITIONE Almanac id est Tacuinum... ».

    ~ f. 11v°-24v°: ‹Tabulae Alphonsinae stellarum fixarum›.

    inc.: «Tabule iste uerificate fuerunt tempore Alfonsi regis quod fuit anno domini 1251... »

    ~ f. 25-28: Iohannes de Sacrobosco, De quadrante

    inc.: «Omnis scientia per instrumentum... ».

    ~ f. 28-32: ‹Messahala›, De astrolabio (transl. lat. Iohannis Hispalensis)

    inc.: «Scito quod astrolabium est nomen grecum... ».

    ~ f. 32-38v°: «De Almocantarat ».

    inc.: «Post hec accipies tabulam aliam... ».

    ~ f. 38v° (add.): ‹Nota›.

    inc.: «Ad Inueniendum Reuolutionem cuiuscumque natiuitatis pone in ascendente... » (9 lignes).

    ~ f. 39-59: ‹Tabulae astronomicae, cum radicibus Ferrariae›.

    premier titre: «Tabula motus augeri (?) et stellarum fixarum ».

    f. 65-80: Manilivs, Astronomica (ms. r2 de Garrod).

    titre: «M. Mallii [sic] poete Illustris ad Octauianum Augustum Astronomicon liber primus Incipit feliciter ».

    f. 73v°: les v. 566-611 du liv. I qui manquent à leur place sont insérés entre les v. 529 et 530.

    expl. inachevé: «... Signaque diffuso passim labentia celo//» (II, 26).

Participant

Origin

  • Origine: italienne, peut-être Ferrare d'après un des filigranes, les calculs astronomiques et les souscriptions des f. 10v° et 24v°; écritures variées: f. IV, add. du XVIe s. en cursive; f. IVv°-VII: humanistique cursive d’une encre gris pâle; f. 1-10v°: humanistique cursive anguleuse fine et soignée; f. 11v°-24v°: cursive plus grosse; f. 25-38v°: humanistique ronde soignée; f. 39-59, tables et croquis avec quelques textes en humanistique cursive; f. 55 un texte en humanistique ronde; f. 65-79, humanistiques cursives anguleuses, devenant négligées; f. 79v°-80, humanistique ronde serrée avec a cursifs, quelques sommaires marginaux rubriqués. Les f. 1-10v° ont peut-être été copiés par Jacopo da Sanseverino, notaire à Ferrare, souscription au f. 10v°: «IA‹cob›us de SANSEVERINO NOT‹ari›us FER‹rariensis› s‹cripsi›t (?) »; les f. 11v°-24v° sont signés et datés par un autre copiste de Ferrare, M. Ant‹onio›?, au f. 24v°: «Finis. M. Ant. S‹cripsit›? ⌠ ⌠∙ Ferrarie 1472/15 februarii».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1550 et 1590.

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 83 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • F. Ramorino, Quo annorum spatio Manilius «Astronomicon » libros composuit (Stud. ital. filol. class., 6, 1898, p. 324)
    • H. W. Garrod, Manili Astronomicon liber II, Oxford, 1911, p. LV et LVII, sous la cote erronée 3097
    • F. Saxl, Verzeichnis astrologischer und mythologischer illustrierter Handschriften des lateinischen Mittelalters in römischen Bibliotheken (Sitzungsber. der Heidelbergen Akad. der Wiss., Phil. hist. Kl., 1915, p. 80-82)
    • L. Thorndike, Notes upon some medieval latin astronomical, astrological and mathematical manuscripts at the Vatican (Isis, 47, 1956, p. 393)
    • Id., More dates for late medieval astronomy for some Vatican manuscripts (Homenaje a Millàs-Vallicrosa, 2, Barcelone, 1956, p. 648-649)
    • A. Maranini, Filologia fantastica. Manilio e i suoi «Astronomica», Bologne, 1994, p. 154, 156, 180, 185, 275, 298, 299, 313-315, 348
    • J. Fohlen, Colophons... (Roma, magistra mundi..., 1, Louvain-la-Neuve, 1998, p. 250, 264)
    • Réf.: BMBV (1991) 12245, (1994) 10807, (1998) p. 492 (2), (2005) p. 640 (3).

Life cycle of this document

Data source