Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3741

  • Attested titles :
    • S. Raymundus Lullus.
    • Sermones.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3741
    • Paris. BnF, Latin 3741
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Raymond Lulle (1233?-1315)
  • Support Material : Parchemin.
  • Composition :
    • 157 ff. + 3 ff. papier blancs, précédés et suivis de 2 ff. de garde papier.
  • Format :
    • 155 × 105 mm.
  • Codicological details :
    • 157 ff. + 3 ff. papier blancs, précédés et suivis de 2 ff. de garde papier. 155 × 105 mm.
  • Binding :
    • Demi-reliure chagrin rouge au chiffre de Louis-Philippe. Filets et titre dorés au dos : « SERMONES ».

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Deux manuscrits.


    F. 1-129 Themata sermonum et sermones. [Ad moniales] « Si debes proponere in capitulo monacharum etc. Spesiositas mulierum immutata est... (I Mach. I, 27). Interrogantibus que est hec gens... » (1-1v) ; — « Si debes proponere in capitulo monacharum. Virgines enim sunt et sequuntur... (Apoc. XIV, 4). Interroganti quale est istud dominarum collegium... » (1v-2v) ; — « Si nobilis virgo religionem ingreditur. Queramus Domino nostro regi adolescentulam... (III Reg. I, 2). In omni bona oblacione... » (2v-3) ; — « In velacione virginum... Date sunt mulieri ale due... (Apoc. XII, 14). Mundus iste plenus venatorum... » (3-4) ; — « De eodem. Faciem tuam velabis... (Ez. XII, 6). Quia communiter ad perdicionem animarum... » (4-5v) ; — « Quando prelatus noviter intrat capitulum... Dominus sit vobiscum... Cogitanti michi, karissimi, quomodo prelatus debet preesse... » (5v-6) ; — « De eodem. Omne quod dedit michi... (Joh. VI, 39). Summi prelati Christi verba sunt. Hec ad litteram translata... » (6-7) ; — « Pro morte magni prelati vel superioris. De capite vestro descendit corona glorie... (Jer. XIII, 18). Quia, karissimi, flere magis libet quam aliquid dicere... » (7-7v) ; — « De eodem. Vacuus apparuit locus David... (I Reg. XX, 25). Quia, karissimi, moritur... » (7v-8) ; — « De pace, etc. Attendite ad petram unde existis [sic pro : excisi estis]... (Is. LI, 1). Petra fluens flumina, petra manans oleum... » (8-9) ; — [Ad clericos] « ... Ad vos, o reges, sunt hii sermones... (Sap. VI, 10). Competit istud verbum presenti collegio... » (9-9v) ; — « Si aliquis nobilis ingreditur religionem. Mutabo habitum et sic ad pugnandum [sic pro : pugnam] vadam... (II Par. XVIII, 29). Apud belligeros viros necesse est pericia... » (9v-10) ; — « De eodem... Propter hoc relinquit [sic pro : dimittet] homo patrem... (Mt. XIX, 5). Consideranti michi quam sit religio alta... » (10-11) ; — « Si pro aliqua causa sit divisio inter duos fratres vel duos ordines. Tolle quod tuum est... (Mt. XX, 14). Cum religiosos viros pro re aliqua litigare non deceat... » (11-11v) ; — « Si vadas longe et velis te fratrum orationibus commendare. Revela Domino viam tuam... (Ps. XXXVI, 5). Quia non est tuum pedem in via ponere nisi... » (11v-12) ; — « Si habes proponere euntibus ad bellum... Non est vestra pugna sed Domini... (II Par. XX, 15). Quoniam secundum leges civiles licitum est pugnare... » (12v-13) ; — De eodem, etc. Leva clipeum contra Ay... (Jos. VIII, 18). Hay civitas infesta contra Dominum... » (13-14) ; — [De fratribus comedentibus...] « Cum fratribus comedere et intrare campum... Collatio. Erat convivium quasi convivium regis... (I Reg. XXV, 36). Consideranti michi hujus regis grandem magnificenciam... » (14-15) ; — « Pax Dei que exsuperat omnem sensum... (Phil. IV, 7). Vide[m]us sensibiliter quod in operatione... » (15-16v), sermon répété (17-19), avec la rubrique : « In eleccione cujuscumque prelati » ; — « Sermo in synodo. Videte qualibus litteris vobis scripserim... (Gal. VI, 11). Quoniam secundum Dyonisium de Angelica ierarchia lex... » (19-23v) ; — « Sermo cum rex Francie est processurus ad bellum » (en marge), « Non in multitudine exercitus victoria belli... (I Mach. III, 19). Hec dictat ratio quia in omni periculo... » (éd. par J. Leclercq, dans Rev. du M. A. latin, I (1945), 168-172) (23v-26v) ; — « Sermo in die natalis Domini. Apertus est liber vite... (Apoc. XX, 12). Verbum istud scriptum est in Apoc. XX, quod liber continens... » (26v-36) ; — « In Circumcisione Domini. Postquam consummati sunt dies octo... (Lc. II, 21). Secundum quod dicit Beda ex peccato primi parentis... » (36-39) ; — « In Epiphania Domini. Vidimus stellam ejus in Oriente... (Mt. II, 2). Novo rege primitus et noviter... » (39-43) ; — « Sermo in die natalis Domini. Ego sum genus et radix David... (Apoc. XXII, 16). Sicut in regno quolibet tria temporalia... » (43-54v) ; — « Sermo in Septuagesima, prothema. Voca operarios et redde illis mercedem... (Mt. XX, 8). Quamvis secundum quod tradit alia scientia... » (55-60v) ; — « Sermo in die Cinerum. Dedisti metuentibus te significationem ut fugiant... (Ps. LIX, 6). Minus jacula feriunt que previdentur... » (60v-67v) ; — « Sermo in Ramis palmarum. Preci(n)dentes ramos de arboribus... (Judic. IX, 49). Tria sunt per que consueverunt homines onorari... » (67v-73) ; — « In Cena Domini. Hodie rex est et cras morietur... (Eccli. X, 12). Jhesus Syrac filius de Jhesu Filio Dei loquens... » (73-76v) ; — « In Parasceve. Laboravi clamans, rauc[e] facte sunt fauces... (Ps. LXVIII, 4). Dolor cum tam anxius usualiter... » (77-83) ; — « Sermo in festo Pasce. Invenerunt congregatos undecim... (Lc. XXIV, 33). Legum positores experti et acti illud solent... » (83-88v) ; — « Sermo in festo Ascentionis » (en marge), « Ad predam ascondisti fili mi... (Gen. XLIX, 9). Quoniam ut alia tractat scientia... » (88v-96) ; — « Sermo in Pentecoste » (en marge), « Ba[p]tizabit vos [in] Spiritu sancto et igni... (Mt. III, 11). Precursoris Christi preconis euvangelici prenunciantis adventum... » (96-104v) ; — « Sermo in festo Purificacionis » (en marge), « Statim veniet ad templum sanctum... (Mal. III, 1). Mediator Dei et hominum homo Christus... » (104v-108) ; — « Sermo in Annunciacione b. Marie » (en marge), « Ecce ancilla Domini... (Lc. I, 38). Hec dictat naturalis ratio... » (108v-113v) ; — « Prothema » (en marge), « Ecce ancilla Domini... Sacre predicacionis exsequcio... » (113v-114) ; — « Sermo in nativitate b. Marie » (en marge), « Liber generationis Jhesu Christi... (Mt. I, 1). Quoniam ut constat ex aliis finis est... » (114-118v) ; — « Sermo in Assumpcione b. Marie. [A]d locum unde exeunt flumina... (Eccl. I, 7). Naturalis convincit ratio ut quod solus locus originis... » (118v-123) ; — « Sermo in festo Omnium sanctorum » (en marge), « Vobis datum est nosse... (Mt. XIII, 11). Quod militans et subcelestis ecclesia... — ... ut in illo modo ad illud valeat appropinquare, sed sic est in illo bonorum regno ad quod nos perducat etc. Amen » (123-129).

    F. 129v-130 Table des sermons précédents.


    F. 131-157v S. RAYMUNDUS [LULLUS, Liber de articulis fidei sacrosanctae et salutiferae legis christianae sive Liber Apostrophae]. Dédicace à Boniface VIII en vers : « Apostrofe ad dominum Bonifacium papam octavum... Suscipiat sublimis apex reverenda corona|| ... Raymundus... Scripsit ut in robur fidei pertranseat istud » (131) ; — texte : « Deus in virtute tua sperantes... incipimus probare articulos fidei per neccessarias rationes. Ad probationem articulorum fidei accedentes antequam probemus unum Deum esse... — ... armis eorum nobiliora et etiam fortiora. Factus fuit iste tractatus Rome, anno Domini M.CCXC° . sexto et completus ibidem in vigilia b. Johannis Babtiste... infideles conversi nobiscum secure occurrant eidem Domino Jhesu Christo cui est honor... Amen. Hoc opus exegi... » (éd. Paris, 1578, 7-64v) ; cf. traduction différente dans éd. Salzinger, IV, Mayence, 1729 ; Littré, dans Hist. litt., XXIX, 162-166 ; Glorieux, Maîtres en théol., II, 156 bo ; J. Avinyó, Les Obres autèntiques del beat Ramon Llull, Barcelona, 1935, 129-132, n. 61 (131-157v).

Participant

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • A appartenu à Étienne Baluze. —

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Ad locum unde exeunt flumina... (Eccl. I, 7). Naturalis convincit ratio ut quod solus locus originis...

    f. 118v

    Incipit du lemme biblique

    Ad praedam ascendisti fili mi... (Gen. XLIX, 9)

    Incipit

    Quoniam ut alia tractat scientia omnis...

    f. 88v

    Ad probationem articulorum fidei accedentes antequam probemus unum Deum esse...

    f. 131

    Incipit du lemme biblique

    Ad vos, o reges, sunt hi sermones mei... (Sap. VI, 10)

    Incipit

    Competit istud verbum praesenti collegio...

    f. 9

    Incipit du lemme biblique

    Adtendite ad petram... (Is. LI, 1).

    Incipit

    Petra fluens flumina, petra manans oleum...

    f. 8

    Apertus est liber vitae... Verbum istud scriptum est in Apoc. (XX, 12) quod liber continens dispositionis decretum...

    f. 26v

    Incipit du lemme biblique

    Baptizabit vos in Spiritu sancto et igni... (Mt. III, 11)

    Incipit

    Praecursoris Christi praeconis evangelici praenuntiantis adventum...

    f. 96

    Incipit du lemme biblique

    Datae sunt mulieri alae duae... (Apoc. XII, 14)

    Incipit

    Mundus iste plenus venatorum...

    f. 3

    Incipit du lemme biblique

    De capite vestro descendit corona... (Jer. XIII, 18)

    Incipit

    Quia, carissimi, flere magis libet quam aliquid dicere...

    f. 7

    Incipit du lemme biblique

    Dedisti metuentibus te significationem... (Ps. LIX, 6).

    Incipit

    Minus jacula feriunt quae praevidentur...

    f. 60v

    Incipit du lemme biblique

    Dominus sit vobiscum... (cf. I Par. XXII, 18)

    Incipit

    Cogitanti mihi, carissimi, quomodo praelatus debet praeesse, adesse...

    f. 5v

    Incipit du lemme biblique

    Ecce ancilla Domini... (Lc. I, 38).

    Incipit

    Haec dictat naturalis ratio, haec quae...

    f. 108v

    Incipit

    Sacrae praedicationis exsecutio fructuosa...

    f. 113v

    Incipit du lemme biblique

    Ego sum genus et radix David... (Apoc. XXII, 16)

    Incipit

    Sicut in regno quolibet tria temporalia adtenduntur...

    f. 43

    Incipit du lemme biblique

    Erat convivium quasi convivium regis... (I Reg. XXV, 36)

    Incipit

    Consideranti mihi hujus regis grandem magnificentiam...

    f. 14

    Incipit du lemme biblique

    Faciem tuam velabis... (Ez. XII, 6)

    Incipit

    Quia communiter ad perditionem animarum...

    f. 4

    Incipit du lemme biblique

    Hodie rex est, et cras morietur... (Eccli. X, 12).

    Incipit

    Jesus Syrac filius de Jesu filio Dei loquens sub velamine...

    f. 73

    Incipit du lemme biblique

    Invenerunt congregatos undecim... (Lc. XXIV, 33)

    Incipit

    Legum positores experti et acti illud solent...

    f. 83

    Incipit du lemme biblique

    Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces... (Ps. LXVIII, 4)

    Incipit

    Dolor cum tam anxius usualiter triplici signo...

    f. 77

    Incipit du lemme biblique

    Leva clipeum contra Hai... (Jos. VIII, 18)

    Incipit

    Hai civitas infesta contra Dominum...

    f. 13

    Incipit du lemme biblique

    Liber generationis Jesu Christi... (Mt. I, 1).

    Incipit

    Quoniam ut constat ex aliis finis est causarum...

    f. 114

    Incipit du lemme biblique

    Mutabo habitum et sic ad pugnam... (II Par. XVIII, 29)

    Incipit

    Apud belligeros viros necesse est peritia...

    f. 9v

    Incipit du lemme biblique

    Non est vestra pugna sed Domini... (II Par. XX, 15)

    Incipit

    Quoniam secundum leges civiles licitum est pugnare...

    f. 12v

    Incipit du lemme biblique

    Non in multitudine exercitus victoria belli... (I Mac. III, 19)

    Incipit

    Haec dictat ratio quia in omni periculo ad illum est recurrendum...

    f. 23v

    Incipit du lemme biblique

    Omne quod dedit mihi Pater... (Joh. VI, 39)

    Incipit

    Summi praelati Christi verba sunt. Haec ad litteram translata...

    f. 6

    Incipit du lemme biblique

    Pax Dei quae exsuperat... (Phil. IV, 7).

    Incipit

    Videmus sensibiliter quod in opere quolibet...

    f. 15 et 17

    Incipit du lemme biblique

    Postquam consummati sunt dies octo... (Lc. II, 21).

    Incipit

    Secundum quod dicit Beda ex peccato primi parentis...

    f. 36

    Incipit du lemme biblique

    Praecidentes ramos de arboribus certatim... (Judic. IX, 49)

    Incipit

    Tria sunt per quae consueverunt homines honorari...

    f. 67v

    Incipit du lemme biblique

    Propter hoc relinquit homo patrem et matrem... (cf. Mt. XIX, 5)

    Incipit

    Consideranti mihi quam sit religio alta...

    f. 10

    Incipit du lemme biblique

    Quaeramus Domino nostro regi adulescentulam... (III Reg. I, 2).

    Incipit

    In omni bona oblatione quattuor occurrunt...

    f. 2v

    Incipit du lemme biblique

    Revela Domino viam tuam... (Ps. XXXVI, 5)

    Incipit

    Quia non est tuum pedem in via ponere nisi...

    f. 11v

    Incipit du lemme biblique

    Speciositas mulierum immutata est... (I Mach. I, 27)

    Incipit

    Interrogantibus quae est haec gens tam incluta...

    f. 1

    Incipit du lemme biblique

    Statim veniet ad templum... (Mal. III, 1).

    Incipit

    Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus...

    f. 104v

    Suscipiat sublimis apex reverenda corona //...

    f. 131

    Incipit du lemme biblique

    Tolle quod tuum est et vade... (Mt. XX, 14)

    Incipit

    Cum religiosos viros pro re aliqua litigare non deceat...

    f. 11

    Incipit du lemme biblique

    Vacuus apparuit locus David... (I Reg. XX, 25)

    Incipit

    Quia, carissimi, moritur doctus pariter et indoctus...

    f. 7v

    Incipit du lemme biblique

    Videte qualibus litteris vobis scripserim... (Gal. VI, 11)

    Incipit

    Quoniam secundum Dionysium De Angelica hierarchia...

    f. 19

    Incipit du lemme biblique

    Vidimus stellam ejus in Oriente... (Mt. II, 2).

    Incipit

    Novo rege primitus et noviter suum regnum intrante...

    f. 39

    Incipit du lemme biblique

    Virgines enim sunt et sequuntur Agnum... (Apoc. XIV, 4)

    Incipit

    Interroganti quale est istud dominarum collegium...

    f. 1v

    Incipit du lemme biblique

    Vobis datum est nosse mysterium regni caelorum... (Mt. XIII, 11)

    Incipit

    Quod militans et subcaelestis Ecclesia...

    f. 123

    Incipit du lemme biblique

    Voca operarios et redde illis mercedem... (Mt. XX, 8).

    Incipit

    Quamvis secundum quod tradit alia scientia...

    f. 55

    BALUZE (Étienne) -- Possesseur
    BONIFATIUS VIII, papa -- Dédicace en vers à lui adressée
    DÉCORATION -- Hastes ornées à la plume
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    FRANCE -- Rois et empereurs Sermo cum rex Franciae est processurus ad bellum
    Guerre -- Sermones cum rex Franciae est processurus ad bellum
    Guerre -- Sermones pro euntibus ad bellum
    J. BRIDARD -- Signature (XVe s.)
    Paix -- Sermo de pace
    RAIMUNDUS LULLUS (b.) -- De Articulis fidei sacrosanctae et salutiferae legis christianae sive liber Apostrophae
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Louis-Philippe
    SERMONS ANONYMES -- Collectiones
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Nativitate Domini
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Circumcisione Domini
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Epiphania
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Septuagesima
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In feria quarta Cinerum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Ramis
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Cena Domini
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Parasceve
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Pascha
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Ascensione
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Pentecoste
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Adsumptio
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Annunciatio
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Nativitas Mariae
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Purificatio
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Omnium sanctorum festum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis Ad clericos
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis in capitulo monacharum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis in velatione virginum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis Cum rex Franciae est processurus ad bellum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis pro morte magni praelati vel superioris
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis De pace
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis In electione praelati
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis In synodo
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis Pro euntibus ad bellum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis pro aliquo nobili intrante religionem
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis pro nobili virgine intrante religionem
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis Quando praelatus noviter intrat capitulum
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis Si sit divisio inter duos fratres vel duos ordines
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De diversis Si vadas longe et velis te fratrum orationibus commendare
    Voyageurs -- Sermo si vadas longe

Data source