Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3481

  • Attested title :
    • Liber de fructibus poenitentiae.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3481
    • Paris. BnF, Latin 3481
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : latin
  • Author : Augustin (saint, 0354-0430) | Gennade (04..-0496?)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Parchemin.
  • Composition :
    • III-118 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 230 × 160 mm.
  • Codicological details :
    • Initiales réservées. Rubriques. — 10 cahiers de 12 ff. avec réclames et signatures. Ces cahiers ont été numérotés au XVIIIe s. dans l'angle droit du 1er f. de 2 à 11, ce qui laisse supposer qu'il existait alors un premier cahier aujourd'hui disparu. Les feuillets ont été numérotés au XVe s. de façon irrégulière, les ff. 87 et 88 manquent sans qu'il y ait de lacune dans le texte. Les ff. Iv, 118, 120-120v sont blancs. — Au f. 120v, mention du XIVe s., lisible à la lumière ultra-violette : « Debet dominus Guillelmus Grinvilla... ». III-118 ff. à 2 colonnes. 230 × 160 mm.
  • Binding :
    • Reliure maroquin rouge aux armes et chiffre de Colbert. Titre au dos : « Tract. de poeniten. ».

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. I Titre du XVIIe s. « De poenitentia et ejus fructibus libri XV ex variis sanctorum Patrum sententiis concinnati, auctore P. quo[n]dam doctissimo ordinis Fratrum Praedicatorum in provincia Longobardiae, sub anno Domini... ».

    F. II-IIIv Table des 15 livres : « Incipiunt capitula prime partis libri de fructibus penitentie, videlicet de penitentia in communi... —... De labore manuum et bonis occupationibus. 116. Expliciunt capitula omnium partium precedentium ».

    F. IIIv et 1-117v « Incipit liber de fructibus penitentie » ; — Prologue : « Quoniam peccantibus post baptismum... — ... de vigiliis et opere manuali » (1) ; — L. I : « Capitula Ie partis... » (1), « ... Rabbanus super Matheum. Omnis inquit arbor... — ... separetur a sacramentis celestis panis » (1-4) ; — L. II : « Incipiunt capitula secunde partis... » (4), « ... Cyprianus in libro de lapsis. Ira Dei est non cognoscere delicta... — ... sine Spiritus sancti dono non est » (4-8) ; — L. III : « Capitula tercie partis... » (8), « ... Origenes super Génesim omelia XVIIa. Juda, inquit, te laudabunt fratres... — ... in impacientiam animum ejus deiciant » (8-11v) ; — L. IV : « Incipiunt capitula quarte partis... » (11v), « ... Augustinus in libro de penitentia. Est itaque satisfactio penitentie... — ... unicuique reddit quod suum est » [GENNADIUS MASSILIENSIS, De ecclesiasticis dogmatibus, c. 24] (11v-12) ; — L. V : « Incipiunt capitula quinte partis... » (12-12v), « ... Athanasius in exortatorio ad monachos. Abstinentia continentie nutrix est... — ... continentiam postulant hii dies » (12v-23v) ; — L. VI : « Incipiunt capitula VIe partis... » (23v-24), « ... Leo papa in sermone quodam. Quia non solo jejunio salus acquiritur... — ... vultu serenus verbo serus » (24-37) ; — L. VII : « Incipiunt capitula VIIe partis... » (37-37v), « ... Cassiodorus super Psalmum XVII [sic pro : XVI]. Oratio cum apud omnes homines... — ... quam Christus composuit impetratur » (37v-53v) ; — L. VIII : « Incipiunt capitula VIIIe partis... » (53v), « ... Jeronimus super Ysayam. Invenietur in ea, id est, in Ecclesia... — ... devotionis dulcedo contemplationis » (53v-58) ; — L. IX : « Incipiunt capitula IXe partis... » (58), « ... Ysydorus de Summo bono [Liber Sententiarum] li° III° C° VII°. Oratio cordis est non labiorum... — ... nec valentes nec volentes tacere » (58-59) ; — L. X : « Incipiunt capitula Xe partis... » (59), « Hugo super Ecclesiasten, omelia Ia. Meditatio est assidua et sagax... — ... nisi accipientis fides caduca defecerit » (59-70v) ; — L. XI : « Incipiunt capitula undecime partis... » (70v), «... Bernardus li° , I° de consideratione ad Eugenium papam. Primum quidem ipsum... — ... et mortem moriendo securam reddidit » (70v-89v) ; — L. XII : « Incipiunt capitula XIIe partis ... » (89v), « Hugo de sacramentis li° II°. Est autem pena que purgatoria dicitur... — ... vitam omnibus peccatoribus dandam esse credidit » (89v-94) ; — L. XIII : « Incipiunt capitula XIIIe partis... » (94-94v), « ... Jeronimus ad Eustochium virginem. Quotiens te vana seculi delectat ambitio... — ... pro diebus quibus nos humiliasti » (94v-104) ; — L. XIV : « Incipiunt capitula XIIIIe partis... » (104), « ... Hugo in libro de Arra anime. Quid est illud dulce quod in ejus... — ... sicut qui profectum appetit studiosus » (104-114) ; — L. XV : « Incipiunt capitula XVe partis... » (114), « ... Ambrosius super Psalmum : Beati immaculati : Memor fui, inquit David... — ... salutaris operatio perseveret. Amen. Explicit liber de fructibus penitentie editus et compilatus per quemdam fratrem de ordine Predicatorum in provincia Lombardie. Deo gratias » (114v-117v).

    F. 118v-120 Table alphabétique : « Abstinencia a licitis. 13. Abstinencia carnium. 13... — ... Voracitas cavenda post jejunium. 21. Vox laudis. 54 », d'une autre main du XIVe s.

    Attribué par Quétif - Echard, SS. Ord. Praed., I, 239, à un frère lombard qui aurait remanié le Tractatus de poenitentia de Vincent de Beauvais ; cf. A. Teetaert, dans Miscellanea Giovanni Mercati, II, Cité du Vatican, 1946, 321-324, édit. du prologue, et M. W. Bloomfield, dans Traditio, XI (1955), 349 n° 825 a et 353 n° 851 a.

    Pour le titre calligraphié au XVIIe s. du f. I ; cf. add. du ms. Latin 2897 ; ms. Moreau 849, f. 151v.

Participants

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Donné à Colbert par Charles-Armand de La Porte, duc de Mazarin ; cf. ms. Latin 9363, f. 31v et Delisle, Cab. des mss., I, 444.

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • [...] Abstinentia continentiae nutrix est...

    f. 12v

    Ambrosius super Psalmum Beati immaculati : Memor fui, inquit, David nocte...

    f. 114

    Athanasius in exhortatorio ad monachos : Abstinentia continentiae nutrix est...

    f. 12v

    Augustinus in libro De Paenitentia : Est itaque satisfactio paenitentiae...

    f. 11v

    Bernardus libro primo De Consideratione ad Eugenium papam : Primum quidem ipsum fontem tuum...

    f. 70v

    [Cassiodorus] super Psalmum [XVI] : Oratio cum apud omnes homines agitur...

    f. 37v

    Cyprianus in libro De Lapsis : Ira Dei est non cognoscere delicta...

    f. 4

    [...] Est autem poena quae purgatoria dicitur...

    f. 89v

    [...] Est itaque satisfactio paenitentiae peccatorum causas excidere...

    f. 11v

    Hieronymus ad Eustochium virginem : Quotiens te vana saeculi delectat ambitio...

    f. 94v

    Hieronymus super Isaiam : Invenietur in ea, id est in Ecclesia gratiarum actio...

    f. 53v

    Hugo De Sacramentis, libro secundo : Est autem poena quae purgatoria...

    f. 89v

    Hugo in libro De Arra animae : Quid est illud dulce quod in ejus recordatione...

    f. 104

    Hugo super Ecclesiasten, homilia prima : Meditatio est adsidua et sagax...

    f. 59

    [...] Invenietur in ea, id est in Ecclesia gratiarum actio...

    f. 53v

    [...] Ira Dei est non cognoscere delicta...

    f. 4

    Isidorus De Summo bono... : Oratio cordis est, non labiorum...

    f. 58v

    Incipit du lemme biblique

    [...] Juda, inquit, te laudabunt fratres tui... (Gen. XLIX, 8).

    Incipit

    Judas confessio interpretatur. Qui enim peccata sua...

    f. 8

    Leo papa in sermone quodam : Quia non solo...

    f. 24

    [...] Meditatio est adsidua et sagax...

    f. 59

    [...] Memor fui, inquit, David nocte...

    f. 114

    Incipit du lemme biblique

    [...] Omnis, inquit, arbor quae non facit... (Mt. VII, 19)

    Incipit

    Quattuor sunt species arborum...

    f. 1

    [...] Oratio cordis est, non labiorum...

    f. 34v

    [...] Oratio cum apud omnes homines agitur...

    f. 37v

    Incipit du lemme biblique

    Origenes super Genesim homilia XVIIa : Juda, inquit, te laudabunt fratres tui... (cf. Gen. XLIX, 8).

    [...] Primum quidem ipsum fontem tuum, id est mentem...

    f. 70v

    [...] Quia non solo jejunio salus acquiritur...

    f. 24

    [...] Quid est illud dulce quod in ejus recordatione...

    f. 104

    Quoniam peccantibus post baptismum mortaliter sola paenitentia remedium est...

    f. 1

    [...] Quotiens te vana saeculi delectat ambitio...

    f. 94v

    Rabbanus super Matthaeum (III, 10) : Omnis, inquit, arbor quae non facit... Quattuor sunt species arborum...

    f. 1

    AUGUSTINUS HIPPONENSIS ep. (s.) -- De Ecclesiasticis dogmatibus. Excerpta
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    FLORILEGES PATRISTIQUES -- De Fructibus paenitentiae
    DE FRUCTIBUS PAENITENTIAE LIBER
    GENNADIUS MASSILIENSIS -- De Ecclesiasticis dogmatibus. Excerpta
    GUIDI DI BAGNO (Giovanni Francesco), card. -- Possesseur
    GUILLELMUS GRINVILLA -- Mention (XIVe s.)
    MAZARIN (Ch.-A. de La Porte, marquis de La Meilleraye, duc de) -- Possesseur
    Pénitence -- De Fructibus paenitentiae
    RELIURE -- Reliures aux armes de Colbert (Jean-Baptiste)
    Titres -- Pages de titre ajoutées au XVIIe s. d'une main que l'on trouve sur plusieurs manuscrits ayant appartenu au cardinal Giovanni Francesco Guidi di Bagno

Data source

Cite this page

Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3481, Portal Biblissima. Permalink: https://biblissima.demo.logilab.fr/ark:/43093/mdataa05f6c06b4b835afbe421b9ca8c7457b0c18ba26 (seen 16/10/2026)