Colmar. Bibliothèque municipale, Ms. 376

Codicological aspects

  • Papier (filigrane Briquet 15097 : Augsbourg, 1470), XVe s., 210 ff. (f. 99-99 v°, 164 v°, 172 v°, 176-176 v°, 205, 207-208, 210 blancs), réglure à la mine de plomb. Reliure ancienne dont seul subsiste le plat inf. en ais de bois recouvert de peau de chamois avec traces de fermoirs. Recueil de cinq parties :

    2 — f. 11-142, just. : 180 X 115 mm., 32 long. lignes. Cahiers : 1-810, 912, 10-1310, avec réclames verticales ornées à la fin de chaque cahier et signatures de b à M aux cinq premiers feuillets des cahiers 2 à 12. Emplacements réservés pour des lettres ornées non exécutées sans lettres d’attente.

    4 — f. 165-204, just. : 222 X 130 mm., 45/43 long. lignes. Cahiers : 18, 28, 3-410, 58, sans réclames ni signatures. Quelques gloses marginales contemporaines.

    inc. : « ad bellum... » (f. 2).

    expl. : «... simul libenter » (f. 203 v°).

    : « exercemur [sic] propter... » (f. 204).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XLI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XLI

  • 2 — f. 11-93 v° : CICERO, Orationes (cum argumentis ANTONII LVSCHI).

    début de chacun des commentarii in XI Orationes détaché en tête des discours correspondants.

    f. 11-23 v° : de imperio Cn. Pompei.

    titre : « M.T.C. (au-dessus, de la même main « Marci Tulii Ciceronis ») oratio Pompei incipit de imperatore deligendo contra mandatum. Que quidam in genere deliberatiuo est. Accessorie uero in demonstratiuo et graui figura ; primo captat beniuolentiam a se ipso ».

    f. 23 v°-28 : ‹pro M. Marcello›.

    f. 28-33 v° : ‹pro Q. Ligario›.

    f. 33 v°-41 : pro rege Deiotaro.

    (arg.) inc. : « ‹D›EIOTARVS REX GALLIORVM Grecie amicissimus p.r. cum Pompeio fuit... ».

    expl. f. 34 : «... quas accusationes Cicero purgat et confutat egregie coram Cesare » (éd. Q. Asconii Pediani... commentarii... in aliquot M. T. Ciceronis Orationes... his adiecti sunt Antonii Luschi... in XI Ciceronis orationes commentarii, Paris, 1536, p. 259).

    (texte) titre : « M.T.C. Oratio pro rege Deiotharo ».

    f. 41 v°-60 : pro T. Annio Milone.

    (arg.) titre marge gauche d’une main contemporaine : « Argumentum orationis pro Tito Annio Milone ».

    inc. : « ‹TI›TVS ANNEVS MILO CIVIS Romanus sibi infestissimum... ».

    expl. f. 42 : «... hanc orationem habuit insignem atque notabilem et summo artificio singularem » (éd. cit., p. 156-157).

    (texte) inc. : « ‹E›TSI VEREOR... ».

    f. 60-78 : pro L. Flacco.

    (arg.) inc. : « ‹L›VCIVS Flaccus ciuis Romanus unus de adiutoribus Ciceronis... ».

    expl. : «... a Cicerone hac notabili oratione defenditur » (éd. cit., Paris, 1520, f. CCCXV).

    (texte) inc. f. 60 v° : « ‹C›VM IN MAXIMIS... ».

    f. 78-93 v° : ‹pro M. Caelio›.

    f. 93 v°-106 : ‹BONACVRSVS DE MONTEMAGNO seu Ps. SCIPIO›, De nobilitate.

    titre : « Publii Cornelii Scipionis Oracio Incipit ».

    f. 94, autre titre : « CONTROVERSIA DE NOBILITATE ».

    (prol.) inc. : « Apud maiores nostros sepe... ».

    expl. f. 94 v° : «... huius modi habite sunt orationes ».

    (texte) (Oratio P. Cornelii Scipionis) inc. f. 95 : « ‹S›I ex nobis Lucretia nobiliorem... ».

    expl. f. 97 v° : «... de iis rebus sententiam dicite amen » (éd. de l’ Oratio P. Cornelii Scipionis, S. Prete, Contentio de nobilitate di Bonaccorso da Pistoia dedicata a Guidantonio di Montefeltro duca d’ Urbino (Studia Picena, 28, 1960, p. 127-135).

    (Oratio Gaii Flaminii) titre : « Gai Flaminei oracio incipit ».

    inc. : « ‹M›Agna mihi gratia est patres... ».

    expl. : «... in uestra sententia est. Finis. Amen » (éd. de l' Oratorio Gaii Flaminii, E. Garin, Prosatori latini del Quattrocento, Milan-Naples, 1952, p. 142-165 ; éd. complète, G. B. Casotti, Prose e rime de’ due Buonaccorsi da Montemagno..., Florence, 1718, p. 1-96).

    ~ f. 106 v°-109 : BALTHASAR RASINVS, Oratio in funeralibus doctorum et scolarium gymnasii Ticinensis.

    titre : « Oratio edita per dominum Baldasarem de Risinis in funeralibus doctorum et scolarium iacentium in capella sancte Katirine [sic] uniuersitatis famosissimi ginasii Ticinensis ».

    inc. : « Nouum orationis genus ac meis rationibus... ».

    expl. : «... sine controuersia comparabunt. Ad quam ille nos perducat qui uiuit et regnat per infinita secula. AMEN » (autre ms. Bâle, Universitätsbibl., F. VIII. 18 (XVe s.), f. 74 v°-77 v°).

    ~ f. 109-111 v° : MATTHAEVS DE HVGVTIONIBVS, Orationes.

    1) f. 109-111 : Oratio in concilium Basiliense.

    titre : « Oratio splendidissimi legum doctoris domini Mathei de Vgutionibus de Triuixio facta et recitata in publico consistorio coram s. d. Papa Felice quinto in Basilea anno dominice natiuitatis M°CCCC°XL, die XX° septembris ».

    inc. : « Vereor et lingua officium locutionis... ».

    expl. : «... in futuro per gloriam quam prestare dignetur ille Dei filius qui cum patre... secula benedictus. Amen » (cf. ms. cit. supra, f. 94 v°-97).

    2) f. 111-111 v° : Oratio coram Papa Felici V.

    titre : « Alia breuis oratio secundum suprascriptum ».

    inc. : « ‹C›um multa diuinitus, beatissime pater... »

    expl. : «... pro tanta dignitate gratias ago et dum uixero agam. Amen » (cf. ms. cit. supra, f. 97-97 v°).

    ~ f. 112-115 v° : FRANCISCVS PHILELPHVS, Oratio funebris Stephano Federico Todeschino.

    titre : « Francisci Philelphi oratio funebris ».

    inc. : « ‹Q›uamquam non obscure futurorum... ».

    expl. : «... modo inuidere felicitati. Mediolani, in templo diui Ambrosii MCCCC°XL. Amen » (cf. ms. cit. supra, f. 106 v°-111 v°, éd. F. Philelphus. Orationes et nonnulla alia opera, Milan, 1489, f. 39-42).

    ~ f. 115 v°-116 v° : ‹PETRVS CANDIDVS DECEMBRIVS, Platonis, Republica› (Préface, transl. lat.).

    inc. : « ‹C›um singularis ac prope diuine uirtutis... ».

    expl. : «... scriptum esse quod non horum librorum elegantia superatum sit. Amen » (cf. ms. cit. supra, f. 111 v°-112 v°, anépigraphe ; éd. de cette préface dédiée à Humphrey, duc de Gloucester, M. Borsa, Correspondence of Humphrey duke of Gloucester and Pier Candido Decembrio (English historical Review, 14, 1904, p. 525-526).

    ~ f. 116 v°-121 : TOBIAS DE BORGO VERONENSIS, Epistula ad Guarinum Veronensem.

    titre : « Tobias Veronensis preclarissimo patri ac preceptori suo Guarino salutem plurimum dicit ».

    inc. : « Si tu cum omnibus nostris istic ualetis... » (cf. ms. cit. supra, f. 113-120; éd. R. Sabbadini, Il Cardinale Branda da Castiglione e il rito romano (Archivo storico lombardo, 30, 1903, p. 397-408) et Epistolario di Guarino Veronese raccolto, ordinato, illustrato (Miscellanea di storia veneta, I-III), Venise, 1915, 1916 et 1919, n° 759).

    ~ f. 121-124 : GVINIFORTVS BARZIZIVS, Epithalamium.

    titre : « GVNIFORTI BARZIZII ORATIO HABITA PRO SPONSALIBVS ».

    inc. : « Video, magnifici domini spectabiles ciues et egregii uiri... » (éd. J. A. Furiettvs, Gasparini Barzizii Bergomatis et Guiniforti filii opera..., Rome, 1723, p. 1-6 ; cf. ms. Fulda, Hessische Landesbibl., 4° C. 10 (XVe s.) f. 33-34).

    ~ f. 124-131 : ‹IOHANNES ZELLER›, Sermo de laudibus beatissime uirginis matris Marie.

    titre : « ORATIO DE LAVDIBVS BEATISSIME VIRGINIS MATRIS MARIE ».

    inc. : « Si unquam, patres clarissimi, ad commendationem cuiusquam... ».

    expl. : «... oratio me participem efficere. Amen. LAVS VIRGINI » (cf. ms. Fulda, supra, f. 75-78 v° d’après A. Sottili, I codici del Petrarca nella Germania occidentale (Ital. med. e uman., 11, 1968, p. 359).

    ~ f. 131 v°-139 : BALTHASAR RASINVS, Orationes.

    1) f. 131 v°-135 : de laudibus principis.

    titre : « Eloquentissimi domini Baltasar Rasini oratio de laudibus principis » (add. d’une autre main contemporaine, marge sup. : « De laudibus illustrissimi principis Philippi Marie ducis Mediolanensis ».

    inc. : « Superiori quidem tempestate, patres lectissimi, uestram... ».

    expl. : «... atque sui nominis studiosissimos iam dudum agnouissem. FINIS » (cf. ms. Fulda, supra, f. 40-42).

    2) f. 135-139 : de laudibus disciplinarum.

    titre : « Eiusdem domini Baltasar oratio de laudibus disciplinarum ».

    inc. : « Non possum non contremiscere spectatissimi patres... » (éd. W. Hammer, Balthazar Rasinus and his Praise of Studies and the University of Pavia (Studies in Philology, 27, 1940, p. 137-146) ; cf. ms. Fulda, supra, f. 43-45 v°).

    f. 139-142 (add. de plusieurs mains contemporaines) : « Epistulae »

    parmi lesquelles f. 140-140 v° : FRANCISCVS PHILELPHVS, Epistula ad Aenam Syluium Piccolomineum.

    inc. : « Mihi plurimam tuo nomine nuntiauit... ».

    f. 142 v° : CICERO, De senectute (extraits).

    titre : « Excerpta ex tractatu de senectute ».

    inc. : « Senectutem ut adipiscantur omnes exoptant quam tamen adeptam... » (2 § 4).

    expl. : «... hominis natura morte dissoluitur omnia abeunt illuc unde orta sunt (22 § 80) haec sunt dei signa hic sompniculoseque etatum ydea ymago » (non identifié).

    4 — f. 165-204 : Ps. CICERO, Rhetorica ad Herennium.

    titre : « Incipit rethorica noua Tullii in arte orandi scilicet ad Herennium ».

    pas de division en livres.

    f. 204 v° (add. contemporaine) : ‹De rhetorica›.

    titre : « Pro exordio introducendo ».

    inc. : « Boethius de consolatione philosophie in prima prosa primi libri refert se a philosophia Eleaticis atque achademicis studiis inutritrum... » (= BOETHIVS, Consolatio Philosophiae, I., P. 1 § 10).

Former owners

Formerly part of

Origin

  • Origine : 2 — probablement italienne, écritures humanistiques cursives ; 4 — écriture humanistique cursive.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XLI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XLI

  • Possesseur : 1-5 — abbaye de Murbach, puis les Antonites d’Issenheim, diocèse de Bâle près de Gwebwiller (cf. A. M. P. Ingold, op. cit. infra, p. 122).

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • JEUDY, Colette, RIOU, Yves-François (1989), Les manuscrits classiques latins des bibliothèques publiques de France. Tome I : Agen-Évreux, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires de l'Institut de Recherche et d'Histoire des Textes, 41), ici p. 466-469 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1989_cat_41_1)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • Cat. gén., 56, Paris, 1969, p. 142-144
    • A. M. P. Ingold, Les manuscrits des anciennes maisons religieuses d’Alsace (Le Bibliographe moderne, 2, 1898, p. 122)
    • P. O. Kristeller, Iter italicum, III. Alia itinera, 1..., Londres-Leyde, 1983, p. 209.

Life cycle of this document

Data source