Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.9991

Digitisations

IIIF Manifest

Codicological aspects

  • Parch., XIIe s (2ème moitié ou fin), 118 ff., 164 x 118 mm.

    Recueil de quatre parties: 1) f. 2-53: quelques gloses interlinéaires d’une main contemporaine; aux f. 2v°, 19 et 20, initiales zoomorphes à l'encre rouge; 2) f. 54-96: gloses marginales et interlinéaires contemporaines, de la main du copiste (?) jusqu'au f. 85v°; au f. 96v°, essais de plume (XIIe-XIIIe s): «Kyrie eleyson», répété une dizaine de fois et surmonté de neumes, «Beatus uir qui sperat in Deo » (cf. E. M. Bannister, op. cit. infra, p. 24 n° 86), en écriture inversée: «Iohannes, Matheus, Marcus, Lucas me benedicat » (2 fois); «Sancta Maria virgo intercede pro nobis ad dominum nostrum [sic]», etc...; 3) f. 97-104 2; 4) f. 105-118: quelques gloses marginales et interlinéaires de plusieurs mains contemporaines surtout au début. Le titre général inscrit au f. 1 au XIVe-XVe s.: «Salustius item flores rethorici » prouve que les deux premières parties au moins du recueil étaient déjà alors réunies.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 3 (2ème du texte): //poris sed ingenio

    f. 55: //perturbetis ex ea

    f. 98: //‹D›ictaminum grata

    f. 106: //hinc tibi que semper

    1 - ~ f. 1v° (add. XIIIe s.): Hymni duo ad beatam Mariam virginem (cum neumis - U. Chevalier, Rep. hymn., n° 14695 et 13326 et E. M. Bannister, op. cit. infra, p. 72 n° 214).

    f. 2-53v°: Sallvstivs, Opera.

    f. 2-19: De coniuratione Catilinae

    titre: «INCIPIT Salustivs ».

    f. 11v°: «... a Roma aberat. Preterea Gabinium accessit//» (40, 5-6); (add. en marge plus récente): «deest pagella ».

    1 feuillet manque.

    f. 12: «//tus ceteros se a multitudine gladio defindit... » (45, 4)

    à la fin: «finit Catilinarius ».

    f. 19-53v°: Bellum Iugurthinum (famille des integri)

    titre: «Incipit prologus in Iugurtinum bellum »

    à la fin du texte: «Si cupis ignotum Iugurtȩ noscere lȩtum

    Tarpeia rupe pulsus ad ima ruit» (éd. R. Sabbadini, Spogli ambrosiani latini dans Stud. ital. filol. class., 11, 1903, p. 304; C. Pascal, Note sopra alcuni epigrammi dell’Antologia latina, dans Stud. ital. filol. class., 15, 1907, p. 114 - éd. des quatre vers dans J. Ruysschaert, Codices vaticani latini 11414-11709, Vatican, 1959, p. 19).

    f. 53v°: Accessus in Sallustii Coniurationem Catilinae

    pas de titre.

    inc.: «In principio huius operis ista requiruntur, scilicet uita auctoris, materia... ».

    expl.: «... ad ethicam spectat quia de nominibus ait » (23 lignes).

    ~ - (add. XIVe s): ‹Sententiae, teutonice et latine›.

    inc.: «Andrew iar andrew got... » (6 lignes - éd. M. Vattasso et H. Carusi, op. cit. infra, p. 263).

    2 - f. 54-84v°: Ps. Cicero, Rhetorica ad Herennium (extrait)

    titre: «Incipiunt Rethorici flores ».

    inc.: «FIGURE orationis tres sunt, quas figuras alii genera nominauerunt in quibus omnis oratio non uiciosa... » (cf. IV, 8, 11).

    (gloses) inc. en marge: «figuram uocant composicionem - Ornata quantum ad concinnitatem et iocunditatem... ».

    (texte) expl.: «... si rationes preceptionis diligentia consequamur et exercitatione» (fin du texte).

    en marge: «Explicit opus Tullii ».

    f. 85-87v°: Commentarius in Rhetoricae ad Herennium librum

    pas de titre.

    inc.: «Sciendum quia quod alii appellant tres stilos ut Donatus alii tres caracteres ut Seruius... ».

    expl.: «... ergo qui fugiunt, ibi est una pars atque patriȩ alia pars ».

    ~ f. 88-93: ‹Marbodvs Redonensis, De ornamentis uerborum›.

    f. 93-96: Ps. Ovidivs, De nuce (ms. V de Lenz)

    titre: «Ouidius de nuce ».

    f. 95v°: «... Omnia cum faciam cum prestem sedula cunctis// » (v. 121).

    un feuillet manque.

    f. 96: «//Vel possem fructus excutere ipsa meos... » (v. 164).

    4 - f. 105-118v°: Vergilivs, Eclogae seu Bucolica.

    titre (add. XVe s): «Virgilius »; et rubriqué en marge: «Incipiunt Bucolica ».

    f. 112v°: «... Hac te nos fragili donabimus ante cicuta// » (V, 85).

    un feuillet manque.

    f. 113: «//At non tam turpes pecudum tamen ulla secuta es... » (VI, 49).

    expl. mutilé: «... Certe siue mihi Phillis siue esset Amintas// » (X, 37).

Former owners

Formerly part of

Origin

  • Origine: 1 - allemande, écriture épaisse de petit module plutôt irrégulière; 2 - peut-être française (d’après B. Munk Olsen, op. cit. infra), mais allemande d'après l’add. du XIIe-XIIIe s. du f. 96v°, neumée de la même main (cf. M. Bannister, op. cit. infra, p. 24 n° 86), écritures épaisses hautes et étroites, régulières et légèrement penchées; 4 - allemande ou française? (selon B. Munk Olsen, op. cit. infra), écritures assez grosses et régulières de plusieurs mains.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: le texte en langue allemande du f. 53v° prouve que le manuscrit a séjourné au Nord des Alpes au XIVe s; notes de possesseurs (?) dans les marges des f. 34: «Nos Henrichus Dei gratia comes palatin‹us› quia salus nostra fuit suspensa » (XIIIe s) et 94: «Ich Arnolt der Meissenhauser [...]» (XIVe s); l’abbaye cistercienne de Sittich en Carinthie (Autriche) dont l'ex-libris est au f. 96v°: «Iste liber est S. Marie Virginis Sitich » (XIIIe s); le volume, acheté en 1831 à la vente de la bibliothèque Scheppler à Würzburg par Anton Ruland (cf. J. Gutenbecker, op. cit. infra), a été acquis en 1874 par la Bibliothèque Vaticane avec les autres manuscrits de ce collectionneur qui les lui avait légués.

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • FALMAGNE, Thomas (1997), "Les Cisterciens et les nouvelles formes d'organisation des florilèges aux 12e et 13e siècles", Archivum latinitatis medii aevi, 55, p. 73-176, ici p. 100 (https://doi.org/10.3406/alma.1997.1715, https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_1997_num_55_1_1715)
  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 761 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • J. Gutenbecker, Variae lectiones Sallustianae ex tribus codicibus manuscriptis excerptae Particula I, Wurzbourg, 1837, p. 3-4
    • E. M. Bannister, Monumenti Vaticani di paleografia musicale latina, 1, Leipzig, 1913, p. 24 n° 86, tav. 8d et p. 72 n° 214
    • M. Vattasso et E. Carusi, Codices Vaticani latini : Codices 9852-10300, Vatican, 1914, p. 263-264
    • B. L. Ullman, Ancient writing and its influence, New York, 1932, p. 117 et pl. XIII C [= f. 2v°]
    • F. W. Lenz, Ps. Ovidii Halieutica, Fragmenta, Nux, Incerti Consolatio ad Liviam, Turin, 1956, p. 105 et 125
    • S. Gallick, Medieval Rhetorical in England and the manuscript Traditions (Manuscripta, 18, 1974, p. 93)
    • B. Munk Olsen, L’étude des auteurs classiques latins..., 1, Paris, 1982, p. 307-308
    • R. J. Tarrant, Pseudo-Ovid, «Nux» (Texts and transmission..., Oxford, 1983, p. 286)
    • B. Munk Olsen, L'étude des auteurs classiques latins..., 2, Paris, 1985, p. 171, 358 et 791
    • S. Schierling, «Bellum Jugurthinum » 113.3: a restoration of the text (Manuscripta, 31, 1987, p. 3-6)
    • J. O. Ward, Ciceronian rhetoric in treatise, scholion and commentary, Turnhout, 1995 (Typologie des sources du moyen âge occidental, 58), p. 133-134, 166 et 233
    • R. Leotta, Marbodo di Rennes De ornamentis verborum: liber decem capitulorum, Firenze, 1998 (Per verba, 10), p. XLI et XLVI
    • Réf.: BMBV (1986) 27263, (1991) 14892, (1998) p. 546 (4); (2005) p. 707 (2).

Life cycle of this document

Data source