Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3625

  • Attested title :
    • Nicolaus de Clamengiis
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3625
    • Paris. BnF, Latin 3625
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Nicolas de Clamanges (1355?-1437) | Gontier Col (1350-1418)
  • Date of Origin :
  • Composition :
    • II ff. de garde parchemin, II ff. de garde papier, puis cahiers de papier encartés de parchemin ; filigrane : licorne ; cf. Briquet, , n° 10014. II-220 ff., précédés et suivis de 2 ff. de garde papier moderne.
  • Format :
    • 215 × 145 mm. (justification 150 × 100 mm.).
  • Codicological details :
    • Initiales réservées. — 15 cahiers de 14 ff., sauf le 13e de 10 ff. (171-180), le 14e de 18 ff. (181-198) et le 15e de 22 ff. (199-220). Réclame à chaque cahier. Les ff. I-II et 1-2 sont des ff. de garde. Les ff. 214v-220 sont blancs. — Sur le f. I, texte du XIVe s., effacé, et traces de l'ancienne reliure verte. Au f. IIv, essai de plume : « Monsieur, monsieur Vallin ». Au f. 1, titre : « Nicolai de Clamengiis cantoris Baiocensis opera quae extant », et, au verso, contenu du ms. (XVIIe s.). — Le ms. a appartenu à Antoine Faure ; cf. Omont, Anciens inventaires, IV, 405.II ff. de garde parchemin, II ff. de garde papier, puis cahiers de papier encartés de parchemin ; filigrane : licorne ; cf. Briquet, Les Filigranes, n° 10014. II-220 ff., précédés et suivis de 2 ff. de garde papier moderne. 215 × 145 mm. (justification 150 × 100 mm.).
  • Binding :
    • Demi-reliure maroquin rouge aux armes de Napoléon III, signée : « J. WEBER 1853 ». Titre doré au dos : « NICOLAI DE CLEMENGIIS OPERA ».

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 3-17 « Incipit liber de filio prodigo per Nicolaum de Clamengiis cantorem Bajocensem editus. [A]udite o penitentes sermonem de fratre vestro... — ... et inventus est » (éd. J.M. Lydius, Lugduni Batavorum, 1613, [I] 109-121).

    F. 17-30 « Incipit liber de fructu heremi N. de Clamengiis. Doceri per me desideras... — ... odorifere expers fragrantie etc. » (ibid., 121-132).

    F. 30-42v « Incipit liber de prosperitate adversitatis N. de Clamengiis. Cum maxime predicatoris... — ... oppilabit os suum » (ibid., 132-143).

    F. 42v-63 « Incipit liber de novis festivitatibus N. de Clamengiis. Non puto conveniens... — ... cohortari » (ibid., 143-160).

    F. 63-81v « Incipit liber de studio theologico N. de Clamengiis. Non fuit animus... — ... minus fuerit explicatum » (L. d'Achery, Spicilegium, I, Parisiis, 1723, 473-480).

    F. 81v-89 « Incipit tractatus brevis contra prelatos symoniacos N. de Clamengiis. Multa michi in presulibus... — ... hoc facias » (éd. J.M. Lydius, [I] 160-166).

    F. 89-95 [De morte Floridani et Elvidis]. « Discriptio cujusdam rei mirabilis que in Galliis accidisse fertur etc. Rem recenti uti accipio eventu gestam... — ... nequaquam abnuisse » (J. Hommey, Supplementum patrum, Paris, 1684, 508-518) ; cf. A. Coville, Recherches sur quelques écrivains du XIVe et du XVe s., Paris, 1935, 209-215.

    F. 95-117 « Incipit liber de lapsu et reperacione [sic] justicie N. de Clamengiis. [J]amdudum princeps illustris... — ... medullam norunt elicere » (éd. J.M. Lydius, [I] 41-53).

    F. 117-148 « Incipit liber de ruina et reparacione Ecclesie N. de Clamengiis. Cum hesterno die sacrorum eloquiorum... — ... promisisti omnibus diebus usque ad consumacionem seculi » (A. Coville, Le Traité de la ruine de l'Eglise, Paris, 1936, 111-158 ; description du ms., 18-19).

    F. 148v-214 [Epistulae] « [N]on meum, princeps christianissime, fugit animum... — ... Datum Parisius » (éd. J.M. Lydius, [II] 3-6, n° 1) (148v-151v) ; — « Grandis, pater beatissime forsitan... — ... Datum Parisius etc. » (ibid., 6-10, n° 2) (151v-156v) ; — « [U]t tibi stomacum... » (ibid., 11-20, n° 3) (156v-164) ; — « Per pulcras, pater venerendissime [sic], litteras tuas multa... — ... Scriptum Parisius » (ibid., 20-24, n° 4) (164-168v) ; — « Quod in superiori epistola, pater venerabilissime ne nimia... — ... Datum Parisius » (ibid., 24-30, n° 5) (168v-174) ; — « Ad Johannem de Monsterolio... Vidi, Johannes carissime, non epistolam... — ... datum Parisius » (ibid., 31-33, n° 6) (174-176v) ; — « Epistula sub nomine Gontherii Collii regis secretarii, ad eumdem Ambrosium... Justum erat Ambrosii [sic] si saperes... » (ibid., 33-36, n° 7) (176v-178v) ; — « Ad Johannem cognomento Muretum, pape secretarium... Miraris, amice dilectissime, dolensque... — ... salutem dicito Motieque percaro. Datum Parisius » (ibid., 36-40, n° 8) (178v-182v) ; — « Ad Johannem prepositum Insulensem regium secretarium etc. Unde tibi comodius scribere... — ... vice verbi penderet » (A. Coville, op. cit., 289-290, n° 1) (182v-183) ; — « A[d] Johannem de Gersonno... Tuas litteras pridie accepi quibus incredibilia... — ... Datum Avinione etc. » (éd. J. M.) Lydius, [II] 40-42, n° 9) ; cf. Jean Gerson, Oeuvres complètes, éd. P. Glorieux, II, Paris [1951], X-XI g (183-185) ; — « Ad Johannem prepositum Insulanum... Quanquam lues hoc in loco... — ... temperaturam vocant. Vale. Datum Avinione » (A. Coville, op. cit., 291-292, n° 2) (185-185v) ; — « Ad eumdem. [S]epe lacius scribere credidi... — ... Datum Avinione » (ibid., 294, n° 3) (185v-186) ; — « Item ad eumdem... Jocos iterum fabulasque... — ... te voce nom[inare]. Vale. Datum Avinione » (éd. J. M. Lydius, [II] 42-47, n° 10) (186-191) ; — « Ad Gontherum Colli, regis secretarium... Meas frequenter exigis litteras, nichil autem... — ... Datum Avinione » (ibid., 48-49, n° 11) (191-192v) ; — « Ad eumdem Gontherum... Malem tibi letiora scribere... — ... Datum Avinione » (ibid., 49-50, n° 12) (192v-193v) ; — « Ad eundem. Nulla queo tibi nova... — ... Datum Avinione » (A. Coville, op. cit., 303-304, n° 1) (193v-194) ; — « Ad Benedictum XIII... Multa, pater beatissime, super hujus execrandi scismatis... » (éd. J. M. Lydius, [II] 51-57, n° 13) (194-198) ; — « Ad Johannem prepositum Insulensem. [A]udio te summopere laborare... — ... Datum Cathalanis » (ibid., 57-59, n° 14) (198-200) ; — « Ad Johannem de Gersono cancellarium ecclesie Parisiensis. Post gravem nimium periculosamque... — ... Datum Lingonis » (ibid., 59-60, n° 16) ; cf. Jean Gerson, éd. cit., XI h (200-202) ; — « Ad eundem... Novum me esse scito echonomum... — ... Datum Lingonis » (ibid., 72-79, n° 18) (202-209v) ; — « Ad eumdem... Nescio quo refferente accepisse... — ... necessariis est habundantissime totus... » (ibid., 79-82, n° 19), incomplète de la fin (209v-214).

    Sur la vie et les oeuvres de Nicolas de Clamanges, cf. P. Glorieux, dans Mélanges M.D. Chenu, Paris, 1967, 291-310.

Participants

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Audio te summopere laborare supramodumque niti...

    f. 24

    Audite, o paenitentes, sermonem de fratre vestro, de filio scilicet prodigo...

    f. 30

    Cum hesterno die sacrorum eloquiorum codicem...

    f. 262

    Cum maxime praedicatoris officium sit et prosperis adfluentibus ad timorem...

    f. 47v

    Doceri per me desideras, qui ita in solitudinibus atque in eremo...

    f. 39v

    Grandis, pater beatissime, et forsitan multorum existimatione...

    f. 3

    Jamdudum, princeps illustris, ante annos...

    f. 270

    Jocos iterum fabulasque proponis...

    f. 27v

    Justum erat, Ambrosi, si saperes aut boni in te viri imaginem...

    f. 21

    Mallem tibi laetiora scribere, sed nunc...

    f. 33

    Meas frequenter exigis litteras...

    f. 55

    Miraris, amice dilectissime, dolensque quereris...

    f. 23

    Multa mihi in praesulibus nostris hodiernis...

    f. 143

    Multa, pater beatissime, super hujus exsecrandi schismatis sedatione...

    f. 21v

    Nescio quo referente accepisse te dicis...

    f. 46v

    Non fuit animus, vir diserte, quando ad tuam...

    f. 254v

    Non meum, princeps christianissime, fugit animum...

    f. 1

    Non puto conveniens esse quod cum prudentiorum venia...

    f. 246

    Novum me esse scito oeconomum et talem...

    f. 26

    Nulla queo tibi nova scribere, quoniam nulla hic...

    f. 193v

    Perpulchras, pater reverendissime, litteras tuas multa dicendi copia...

    f. 12

    Post gravem nimium periculosamque valetudinem...

    f. 25

    Quamquam lues hoc in loco saeviat valde infesta...

    f. 27v

    Quod in superiori epistola, pater venerabilis, ne nimia...

    f. 168v

    Rem recenti uti accipio eventu gestam...

    f. 262v

    Saepe latius scribere credidi sed alia...

    f. 17

    Tuas pridie litteras accepi quibus incredibilia...

    f. 26

    Unde tibi commodius scribere ordiar...

    f. 25v

    Ut tibi stomachum, Germani loco, dilecte amice...

    f. 6

    Vidi, Johannes carissime, non epistolam sed hostilem potius accusationem...

    f. 19v

    AMBROSIUS DE MIGLI -- Lettre à lui adressée
    CHARLES VI, roi de FRANCE -- Lettres à lui adressées
    FAURE (Antoine) -- Possesseur
    FILIGRANES -- Licorne à forme de chèvre
    GALEOTUS TARLATUS DE PETRAMALA, card. -- Lettres à lui adressées
    GONTERUS COLLI -- Lettres à lui adressées
    GONTERUS COLLI -- Epistola a Nicolao de Clamengiis redacta
    JOHANNES GERSON -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES GERSON -- Traité à lui dédicacé
    JOHANNES DE MONSTEROLIO, praepositus ecclesiae Sancti Petri de Insula -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES MURETUS -- Lettres à lui adressées
    JOHANNES DE PEDEMONTIUM -- Traité à lui dédicacé
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Corrupto Ecclesiae statu
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Descriptio cujusdam rei mirabilis
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- Epistolae
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Filio prodigo
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Fructu eremi
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Fructu rerum adversarum
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Lapsu et reparatione justitiae
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Novis celebritatibus non instituendis seu De Novis festivitatibus
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Praesulibus simoniacis
    NICOLAUS DE CLAMENGIIS -- De Studio theologico
    PETRUS DE LUNA (Benedictus XIII, antipapa) -- Lettres à lui adressées
    RADULPHUS DE PORTA -- Traité à lui adressé
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Napoléon III
    WEBER (J.) -- Reliures signées (XIXe s.)

Data source