Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3190

  • Attested titles :
    • Guido de Monte Rocherii
    • S. Gregorius
    • Statuta synodalia Rothomagensis ecclesiae
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3190
    • Paris. BnF, Latin 3190
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Guido de Monterocherio (13..-13..) | Grégoire I (pape, 0540?-0604) | Pierre de Colmieu (11..-1253)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Parchemin.
  • Composition :
    • 141 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 255 × 180 mm.
  • Codicological details :
    • Deux mains différentes (ff. 1-88v et 89-141). Initiales rouges, la première (f. 1) ornée de filigranes. — 18 cahiers de 8 ff., les 15 premiers signés : « a » - « l », « n » - « q » sauf le 6e et le 14e dont les signatures ont été rognées, les 15e, 16e et 17e cahiers ne comportent chacun que 7 ff., un feuillet ayant été coupé entre les ff. 118 et 119, 119 et 120, 127 et 128. — Réclames. — Quelques notes et corrections marginales contemporaines ; essais de plume et notes du XVIIe s. 141 ff. à 2 colonnes. 255 × 180 mm.
  • Binding :
    • Reliure ancienne peau de truie sur ais de bois.

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-88v GUIDO DE MONTE ROCHERII, Manipulus curatorum : Epître dédic. : « Fons sapiencie Dei Verbum dispositione... — ... Scriptum Karoli [sic] anno Domini millesimo CCCmo XXXmo » (1) ; — « Incipit prologus istius appellati libri manipulus curatorum compositi a Domino Guidone de Monterocherii. Quoniam sicut dicit propheta Malachias... — ... que circa suum officium sunt agenda » (1-2) ; — « Incipit libellus qui manipulus curatorum dicitur tres habens partes. Dividitur presens opusculum in tres partes... — ... de eorum numero et distinctione » (2) ; « Capitulum primum de institutione sacramentorum... Sciendum ergo quod ommia sacramenta nove legis... — ... bene corrigat et emendet. Explicit prima pars principalis » (2-42v), le c. 9, tract. IV s'arrête sur les mots : « ... a parentibus vel amicis per modum qui dictus est supra » (24), le c. 11, tract. IV s'arrête sur les mots : « ... ille species de levi possint corrumpi », le début du tract. V jusqu'à : « ... deinde de sacramento extreme unctionis » s'ajoute au c. 11 tract, IV, le tract. V commençant par les mots : « Quoniam conferre sacramentum ordinis... » (30) ; — « Incipit pars 2a de penitentia. Verus ac pius samaritanus dulcis Jhesus... — ... sed benigno corrigat et emendet », divisée en trois traités seulement (42v-78) ; — « Incipit 3a pars principalis... Quoniam Dominus ac magister noster Jhesus... — ... ad Dominum preces fundat. Amen. Amen » (78-88v) (édit. Anvers, 1556, f. 1v-218v).

    F. 89-130v S. GREGORIUS : « Incipit liber pastoralis cure Gregorii pape Urbis Rome scriptus ad Johannem episcopum Ravenne urbis. Pastoralis cure me pondera fugere delitescendo... — ... prepediat, vectes a circulis nunquam recedant. Explicit liber primus » [Pars Ia et IIa] (89-104v) ; — « Incipit secundus [liber] capitulum XXIII. Quia igitur qualis esse debeat pastor... — ... tui meriti manus levet » [Pars IIIa et IVa] (104v-130v), lacunes : entre les ff. 118v et 119 ; le c. 20 depuis : « ... eternis gehenne ignibus [mancipantur]. .. » et le c. 21 jusqu'à : « ... [aliud pro misericordia] facienda peccare... » manquent ; entre les ff. 119v et 120 : le c. 22 depuis : « ... quia feriendis noluit peccatoribus [parcere]... », le c. 23 et le c. 24 jusqu'à : « ... [perversa non raperet] nisi prius superbia inflaret... » manquent ; entre les ff. 127 et 128, le c. 33 depuis : « ... victam mentem etiam foras per [mala majora prosternunt] et le c. 34 jusqu'à : « ... [retrorsum converti. Audiant] quod scriptum est : Utinam frigidus... » manquent (P. L.., LXXVII, 13-127).

    F. 131-140v Statuts synodaux de la province de Rouen. [Praecepta antiqua Petri de Collemedio archiepiscopi, a. 1235] « Quomodo ecclesiastice persone debent sibi providere ante synodum. Rubrica. Die dominica synodum precedente sacerdotes qui... — ... familia ejus ab ingressu ecclesie arceantur » (édit. Bessin, Concilia Rotomagensis provinciae, Rouen, 1717, II, 52-65, d'après ce ms.) (131-136) ; un chapitre ajouté après le c. Eucharistia : « Dictum doctorum theologie. Doctores theologie dicunt quod si sacerdos sciat venenum... — ... incipiat consecrationem sanguinis » (131v) ; — « Nova statuta Domini Petri de Collemedio Rothomagensis archiepiscopi. Precipimus quod singulis diebus dominicis... — ... per mensem sequentem ad minus suspendatur » [a. 1235-1244] (ibid. 75-76) (136-136v) ; — « Sententia generalis. In nomine Domini. Nos Gualo miseratione divina sancte Marie in Porticu presbiter cardinalis, apostolice sedis legatus. Excommunicamus omnes sacerdotes et clericos... — ... premissa inviolabiliter observari » [JACOBUS GUALA DE BECCARIA, a. 1208] (ibid., I, 107-108) (136v-137) ; — « Hec sunt precepta facta decanis post synodum hyemale anno Domini millesimo CCCmo XLVto [sic pro 1245] et data eis in scriptis. In primis ut precepta sua synodalia... — ... si opus fuerit solvere compellantur » (ibid., II, 78-79) (137-137v) ; — « Nova precepta recitata per magistrum Johannem de Cropio vicarium reverendi patris Domini G. [Guillelmus de Flavacuria, a. 1278] Rothomagensis archiepiscopi. Precipimus propter reverentiam sacrorum vestium... — ... legatum faciant, plene restituant » (ibid., 84-85) (137v-138) ; — « Iste est modus quem debent servare presbiteri in confessionibus audiendis. Primo sacerdos debet inquirere utrum confitens... — ... vel modica penitentia sunt injungenda. Isti casus revertendi sunt ad archiepiscopum. Quando aliquis cognoscit carnaliter... — ... istos casus sibi retinuit. Isti casus revertendi sunt ad papam. Primo quando aliquis percutit enormiter clericum... — ... ut sciant se confiteri de ipsis » (138-139) ; — « Hec sunt statuta ordinata in concilio provinciali celebrato per nos Egidium archiepiscopum Rothomagensem in prioratu Beate Marie de Prato juxta Rothomagum, anno Domini millesimo trecentesimo XIII° , circa festum Sancti Luce evangeliste. Non debet reprehensibile judicari si secundum... — ... quatenus continetur in istis » (ibid., I, 171-173) (139-140) ; — « Sequuntur statuta provincialia facta per beate memorie Dominum G. archiepiscopum predecessorem nostrum [Guillelmus de Flavacuria, Pont. Audomari, a. 1305]. Renovantes statuta Concilii volumus... — ... seculares si videatur expediens » (ibid., 168-170) (140-140v) ; — Tableaux des vertus, des articles de foi, des oeuvres de miséricorde, des dons du Saint-Esprit : « Septem sunt virtutes... — ... contra avariciam » (ibid., 170) (140v) ; — « Audeo mira loqui, solem sine lumine vidi... », « Qui fuit ille qui fuit bis natus... — ... et in ligno positus pro nobis peccatoribus » (140v) ; — « Sumus per sapientiam... — ... per timorem humiles. Expliciunt statuta synodalia secundum usum Rothomagensem » (ibid., 170) (140v) ; — « Hugo de Sancto Victore. Liber vite est cujus origo eterna... — ...tamen verbum unum omnia » (140v-141) ; — « Hec sunt festa que generaliter... sunt indicendo [sic]. In mense januarii. Circumcisio Domini... — ...Sancti Thome martiris » (ibid., 170-171), addition contemporaine (141). Des traits de plume et de crayon rouge dans les marges correspondant aux lacunes de l'édit. Pommeraye, S. Rotomagensis ecclesiae concilia, Rouen, 1677, semblent indiquer que le ms. a été collationné pour cette édition.

    F. 131-140v. Statuts synodaux de la province de Rouen. [Statuta antiqua] (ms. R de l'éd. O. Pontal, Les Statuts synodaux francais du XIII e s. I. Les Statuts de Paris et le synodal de l'Ouest, Paris, 1971, 137-196, §§ 1-82) ; promulgués par Maurice archev. de Rouen [1231-1235] ; cf. A. Artonne, L. Guizard et O. Pontal, Répertoire des statuts synodaux, Paris, 1963, 378 (131-136). — Nova statuta PETRI DE COLLEMEDIO [1235-1244] ; cf. ibid., 378-379 (136-136v). — [JACOBUS GUALA DE BECCARIA, 1208] (éd. cit., 98-99) (136v-137). — [Statuta ODONIS CLEMENTIS, 1245] ; cf. A. Artonne, op. cit., 379 (137-137v). — [Statuta AEGIDII ASCELINI, 1311] Lire « Nova precepta recitata per magistrum Johannem de Cropio vicarium reverendi patris Domini E. [Egidii, et non Guillelmi de Flavacuria] Rothomagensis archiepiscopi. Precipimus... — ... apponemus » ; cf. A. Artonne, op. cit., 379-380 (137v-138). — Extraits du Synodal de Paris. « Secundum usum Parisiensium. Prohibemus... — ... plene restituant » ; cf. O. Pontal, éd. cit., 130 (138). — Extraits pénitentiels à l'usage des confesseurs et cas réservés (138-139), etc.

Participants

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Provient de la Bibliothèque de Mesme ; cf. l'ex-libris : « Codex Memmiano-Bigot. » au verso du plat supérieur ; a été introduit dans le catalogue de la Bibliothèque des Bigot rédigé par les libraires en 1706 ; cf. Delisle, Bibl. Bigotiana, XIX.

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • MURATORE, Davide (2006), Le Epistole di Falaride : catalogo dei manoscritti, Roma, Ed. di Storia e letteratura (Pleiadi, 1), ici p. 107 (note n° 441)

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Audeo mira loqui, solem sine lumine vidi et lucem sine die...

    f. 140v

    Circumcisio Domini, Epiphania, conversio s. Pauli...

    f. 141

    De paenitentia ergo tractaturus primo aliqua dicam...

    f. 43

    De sacramentis primo tractabimus in generali...

    f. 2

    Die dominica synodum praecedente, sacerdotes qui capellanos non habent...

    f. 131

    Dividitur igitur praesens opusculum in tres partes...

    f. 2

    Doctores theologiae dicunt quod si sacerdos sciat venenum...

    f. 131v

    Excommunicamus omnes sacerdotes et clericos quoscumque qui post legitimam admonitionem focarias...

    f. 136v

    Incipit du lemme biblique

    Fons sapientiae, Dei verbum... (cf. Eccli. I, 5)

    Incipit

    Dispositione mirabili...

    f. 1

    In primis ut praecepta sua synodalia antequam recedant...

    f. 137

    Liber vitae est cujus origo aeterna, incorruptibilis essentia...

    f. 141

    Non debet reprehensibile judicari si secundum varietatem...

    f. 139v

    Praecepimus propter reverentiam sacrorum vestium quod quomodolibet...

    f. 137v

    Praecipimus propter reverentiam sacrarum vestium quod quilibet sacerdos...

    f. 137v

    Praecipimus quod singulis diebus dominicis et festivis excommunicent...

    f. 136

    Primo quando aliquis percutit enormiter clericum...

    f. 139

    Primo sacerdos debet inquirere utrum confitens sit de parochia sua...

    f. 138

    Prohibemus etiam ne sacerdotes excommunicent in generali...

    f. 138

    Quando aliquis cognoscit carnaliter aliquam de genere suo...

    f. 139

    Quantum ad primam partem primo videbuntur aliqua de sacramentis...

    f. 2

    Qui fuit ille qui fuit bis natus, et post mortem baptizatus...

    f. 140v

    Quoniam Dominus ac magister noster Jesus Christus de mundo ascensurus...

    f. 78

    Quoniam, sicut dicit propheta...

    f. 1

    Renovantes statuta concilii volumus et hoc placet consilio...

    f. 140

    Sciendum ergo quod omnia sacramenta novae Legis...

    f. 2

    Septem sunt virtutes, quattuor cardinales : temperantia...

    f. 140v

    Sumus per sapientiam maturi, per intellectum pervidi [sic], per consilium cauti...

    f. 140v

    Teste Apostolo, impossibile est sine fide placere Deo...

    f. 78v

    Verus et pius Samaritanus, dulcis Jesus, qui vinum et oleum...

    f. 42v

    Vestio, poto, cibo, tectum do, visito, solvo //...

    f. 140v

    AEGIDIUS ASCELINUS, archiep. Narbonnensis, postea Rothemagensis -- Statuta synodalia Rothomagensia
    BIGOT (famille) -- Possesseur
    CONCILES -- Pont-Audemer (1305)
    CONCILES -- Rouen (1214)
    CONCILES -- Rouen (1235)
    Confession -- Manuels ou formules à l'usage du confesseur
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XVe s.)
    Dons du Saint-Esprit -- Tableau
    Évêque -- Cas réservés Listes concernant papes et évêques
    GREGORIUS Magnus I (s.), papa -- Regula pastoralis
    GUIDO DE MONTE ROCHERII -- Manipulus curatorum
    GUILLELMUS DE FLAVACURIA, Rothomagensis archiep. -- Statuts synodaux
    HUGO DE SANCTO VICTORE -- Extraits à lui attribués par les mss.
    JACOBUS GUALA DE BECCARIA, card. -- Constitutio synodalis
    JOHANNES DE CROPIO, vicarius Rothomagensis -- Mention
    JOHANNES RAVENNATENSIS ep. -- Traité à lui dédicacé
    MAURITIUS ROTHOMAGENSIS archiep. -- Statuta synodalia
    MESMES (famille de) -- Possesseur
    Miséricorde -- Oeuvres de miséricorde. Vers
    ODO CLEMENTIS, Rothomagensis archiep. -- Statuta synodalia
    Pape -- Cas réservés Liste des cas réservés aux papes et aux évêques
    PETRUS DE COLLEMEDIO, Rothomagensis archiep., card. -- Statuts synodaux
    RAIMUNDUS GASTON, ep. Valentinensis -- Épître dédicatoire à lui adressée
    RELIURE -- Reliures XVe s.
    RELIURE -- Reliure Peau de porc sur ais de bois
    STATUTS SYNODAUX -- Angers. Synodal
    STATUTS SYNODAUX -- Paris. Synodal (extrait)
    STATUTS SYNODAUX -- Rouen
    SYMBOLUM APOSTOLORUM -- Notes
    Vers anonymes latins -- Divers
    Vertus -- Tableau des vertus

Data source