Colmar. Bibliothèque municipale, Ms. CPC 26 (1939)

  • Attested title :
    • TERENTIUS, Comoediae, cum gloss. et comment.
  • Other label of the document :
    • COLMAR, Bibl. mun., Consistoire 26 (ms. 1939)
    • Colmar, Bibliothèque des Dominicains, CPC 26 (1939)
    • Colmar. Bibliothèque municipale, Ms. CPC 26 (1939)
    • France, Colmar, Bibliothèque des Dominicains, CPC 26 (1939)
  • Held at : Colmar. Bibliothèque municipale
  • Languages : Latin, German
  • Author : Térence (0190?-0159 av. J.-C.)
  • Date of Origin :
  • Place of Origin :
  • Support Material : papier
  • Codicological details :
    • 300 x 210 ; 185 f.

Digitisations

Codicological aspects

  • Papier (filigranes Briquet 14792 : Ratisbonne 1455 ; 14875 : Straubing-Munich-Bamberg 1452-1460), XVe s. (a. 1464), 189 ff. (+ f. 159 bis ; f. 186-189 blancs ; f. 189 v°, essais de plume), 302 X 212 mm., just. : 205 X 110 mm., 20 long. lignes, réglure à la pointe sèche. Cahiers : 114, 2-1512, 168, avec traces de réclames horizontales dans le coin droit. Initiales, titres, noms des personnages et didascalies rubriqués, initiale de chaque vers rehaussée de rouge, titres courants. Nombreuses gloses marginales et interlinéaires avec gloses allemandes de la main du copiste. Reliure en peau de truie estampée sur ais de bois avec restes de deux fermoirs en cuivre reliés par deux lanières de cuir.

    inc. : « Que conuenere in... » (f. 3).

    expl. : «... autem inmineat » (f. 184 v°).

    : « sicut in hiis... » (f. 185).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XLI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XLI

  • f. 1 v° : ‹Commentarius in Terentii comoedias›.

    (Vita) inc. : « Therencius Publius poeta Carthaginensis Rome claruit tempore Octauiani... ». : «... huius tale epitaphium legitur Natus » (3 lignes).

    (accessus) « Publii Therencii Affri poete comici comediarum patria Andros incipit. Pro primo titulo... ».

    expl. : «... properata comedie Therencii dicitur fabule » (30 lignes).

    f. 2-178 : TERENTIVS, Comoediae (cum glossis).

    f. 2 : ‹Epitaphium Terentii› (Anthol. lat. 487e).

    f. 2-32 : Andria.

    (gloses) f. 3 marge droite : « Quaeque comedia diuiditur in quinque actus et hoc primus actus continet simulationem nuptiarum...» (I, 1, 28).

    f. 32-66 : Eunuchus.

    précédé f. 32 de la didascalie.

    f. 32 v° : ‹DONATVS, Commentum Terenti› (extrait).

    inc. : « ‹R›Apta quaedam miles [sic] ex Attica uirgo nobilis adducta Rhodum... ».

    expl. inachevé : «... rerum omnium emit tamen et » (Eunuchus, Praef., II, 1).

    titre f. 33 : « Eunuchus Therencii ».

    f. 33-33 v° : ‹PETRVS LVDER, Commentarius in Terentii comoedias› (extrait).

    inc. : « Laches senex, ciuis Atheniensis, fuit nobilis et diues cui duo fuerunt filii... ».

    : «... ut succinto sermone comedie series anectatur » (cf. infra, f. 179 v°-184).

    : « Fuit in ciuitate Atheniensi iuuenis nomine Phedria... ».

    expl. marge sup. : «... dum omnia pace componuntur debito fine clauduntur ».

    avec aussi l’arg. « Meretrix... ».

    (gloses) f. 35 marge droite : « Actus huius comedie est de reconciliatione Phedrie ad Thaidem que fit... » (I, 1, 46).

    f. 66-96 v° : Heautontimorumenos.

    précédé de la didascalie : « Acta ludis Megalensibus Lucio Cornelio Lentulo...» avec une interpolation d’un passage de la didascalie de l' Andria : « Lucius Ambiuius Turpio Lucius Attilius » signalée en marge de droite par le rubricateur : « hoc dicit esse Andria ».

    (gloses) f. 68 marge droite : « Primus actus de conueniencia et familiaritate collocutorum inter Menedemum et Cremetem, Cliniam et Antiphonem...» (I, 1, 53).

    f. 76 v°-77, interpolation entre II, 4, 389-390 de VERGILIVS, Eclogae seu Bucolica (extrait).

    inc. : « Tytire tu patule recubans sub tegmine fagi... ».

    expl. : «... sed tamen iste deus quid sit da Titire nobis » (I, 1-18).

    Ces vers sont encadrés de rouge par le rubricateur qui note : « hoc non pertinet huc et est Virgilio scripta ».

    f. 96 v°-126 : Adelphoe.

    précédé de la didascalie.

    (gloses) f. 98 marge droite : « Primus actus demonstrat moralitatem senum scilicet de nimia mollicia Micionis et nimia duricia... » (I, 1, 26).

    f. 126 v°-151 : Hecyra.

    (comm.) f. 126 v° marge sup. : « Echira id est socer. Echira id est Sosia. Est autem hec comedia dicta Echira a Sosia Pamphili... » (19 lignes).

    (gloses) f. 128 v° marge gauche : « Hic incipit primus actus de narratione et rumore praeteritorum. Narratur tamen acta Pamphili... ».

    f. 151 v°-178 : Phormio.

    (arg.) f. 151 v° marge gauche : « Demipho et Cremes fratres erant. Demiphonis filius Antipho Cremeti filius erat Phedria. Cremes habebat duas uxores... ».

    (gloses) f. 152 v° marge gauche : « Hic incipit primus actus de narratione quomodo Cremes et Demipho absentes alter Lemnum alter in Ciliciam [sic]... ».

    f. 178 v° : ‹Disticha in Terentium›.

    1) en regard de chaque distique, nom de la comédie en marge.

    inc. : « Andria quid portet iuuenes que sponte sequantur... ».

    expl. : «... Est tibi sat notum cetera inde uide » (12 v.).

    2) : « Andria uel Eunuchus, Eautontumeromenos, Adelphus

    Echira, Phormio succedens fabula sexta datur » (2 v. — éd. cf. supra, Amiens, Bibl. mun. 441, f. 2).

    f. 179-185 v° : ‹Commentarius in Terentii comoedias›.

    titre : « Introductio quedam compendiosa ad comoedias Therencii affricani prelibata primum uita eius incipit feliciter ».

    f. 179 : ‹FRANCISCVS PETRARCA›, Vita Terentii.

    inc. : « Thereneii uita in antiquis libris multa reperiuntur...» (éd. J. Abel, Az ó-és Közepkori Terentius biographiak, Budapest, 1887, p. 47-51).

    f. 179 v°-180 v° : Andria.

    f. 179 v° : ‹Praefatio Monacensis in Terentium : Argumentum in Andriam ›.

    inc. : « Orto bello Athenis Cremes quidam senex... ».

    expl. remanié ligne 15 : «... omnia in iocunditate clauduntur (éd. cf. supra, Amiens, Bibl. mun. 441 f. 1-1 v°).

    — ‹Commentarius›.

    (arg.) inc. : « Poeta cum primum animum (prol. 1) Hic auctor non prosequitur legem prologi in declarando materiam presentis operis... ».

    ligne 28 : «... item tragedia incipit a felicitate et desinit in tristitia comedia uero siue uersa ».

    (accessus) : « Circa Therencii expositiones tria considerantur primo quid autor, 2° que materia, 3° quis finis... ».

    expl. ligne 37 : «... apposuerunt aliis titulos ».

    f. 179 v°-185 v° : ‹PETRVS LVDER, Opera›.

    f. 179 v°-184 : ‹Commentarius in Terentii comoedias›.

    (prol.) inc. : « Iniungitis mihi onus eximii uiri quibus nequeo refragari... ».

    (ligne 50) : «... quoniam alias scrupulum generare possent ».

    : « Simo senex ciuis Atheniensis fuit multe peritie...

    f. 180 : «... ad fabulam succinte texendam accedo ».

    titre : « Andria ».

    : « Cremes ciuis Atheniensis animaduertens periculosum esse diucius Athenis immoratur... ».

    expl. : «... sic que factum est ut comedia debito fine claudetur scilicet ut omnia gaudio terminarentur per cognitionem Glicerii factam narrante Critone et sic est finis expositionis Andrie ».

    f. 180 v° : Eunuchus.

    titre : « Sequitur Eunuchus declaranda et eius declaratio habita est inscripta circa comediam Eunuchi » (cf. supra, f. 33-33 v°).

    f. 180 v°-181 v° : Heautontimorumenos.

    titre : « Heatuntu id est seipsum excrucians ».

    inc. : « Cremes ciuis Atticus fuit cui uxor Sostrata... ».

    : «... digito alligato dum clausulum exponendo traderetur ».

    : « Erat in ciuitate Atheniensi Cremes uir generosus... ».

    expl. : «... et Menedemo patre insultante Archomidis filiam sibi uxorem elegit sic que pace clauduntur finisque comedie imponitur ».

    f. 181 v°-182 : ‹ Adelphoe ›.

    inc. : « Micio quasi Mitis is senex fuit qui sibi Eschinum filium adoptauit... ».

    f. 182 : «... quanta maiori leticia illis gauisi fuimus ».

    : « Eschina componitur ab esta et chino quod est commune qui libenter cum sociis uestebatur... ».

    expl. : «... et morigeras patri licet non propter medium igitur tenuere beati ».

    f. 182-183 : Hecyra.

    inc. : « Syra lena quondam meretrix ab autore hic introducitur... ».

    f. 182 v° : «... admodum citius pacificat. Nunc uero ad historiam more solito transeamus ».

    titre : « Eschira ».

    : « Laches Pamphili pater ciuis Atticus animaduertens filium suum... ».

    expl. : «... uxorem recipit omniaque pacificuntur debitum que finem nacta comedia hic clauditur ».

    f. 183-184 : ‹Phormio›.

    inc. : « Dauus fuit seruus amicus Geta donatus autem libertati... ».

    : «... in quo iacet uis comedie ».

    : « Cremes ciuis Atticus fuit cui uxor Nausistrata... ».

    expl. ligne 23 : «... Antipho Phanio uxore potitur et in hoc finem per optatum summit Phormio ultima comedia ».

    à la fin : « Absolutio questionis que moueri possit contra Therencium eo quod obzene fauere uidetur dum propter errata adolescentum optimo fine claudit in fine comediarum et sic posset instare quod finis eius non esset mores defendere malos impungnare et mores hominum malos corrigere et ad bonos in libro posito immutare. Laus Deo ».

    f. 184-185 v° : ‹Tractatus defensorius pro Terentio et optimis poetis›.

    (prol.) : « Nunc fauente Deo maiores mei colendissimi quod tanto opere a me expetere uidebamus... ».

    : «... reliquum uero quicquid in me aut est enim esse apparet licet illud exiguum uotis uestris iam diu oblatum offero ».

    (texte) inc. : « Queritis fortasse doctores egregii et maiores mei obseruandissimi... ».

    expl. : «... in finem dictis et dicendis imponendi. Ista pro defensione contra Therencium et contra poetarum delatores sufficiant. Finit feliciter » (éd. d’après le ms. Klosterneubourg, Stiftsbibl. 743 A (a. 1452), f. 285 v°-290, Cernik, Die Anfänge des Humanismus in Klosterneuburg (Jahrbuch des Stiftes Klosterneuburg, 1908, 1, p. 77-86)

Participant

Former owner

Formerly part of

Origin

  • Origine : allemande (Bade-Wurtemberg) d’après les filigranes, les gloses allemandes et la grosse écriture d’une seule main pour le texte, d’un module plus petit pour le commentaire. La copie a été achevée le 14 juin 1464 à Ulm d’après la note du copiste au f. 178 : « Explicit praeclarus et excellens poeta Therencius in uigilia Viti, anno Domini 1464, pronunciatus a tercio locatorum, Ulme ».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XLI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XLI

  • Possesseur : Frère Jacob Wig d’après la reconnaissance d’une dette de deux florins de Bernard Metzger habitant le cimetière de Mörschwyl, village du canton de Saint-Gall (Suisse), dont la femme s’appelle Nicole de Langenberg, d’après la note d’une main du XVe s. au verso du plat sup. : « In obren‹dario› ? Morswil habitat Bernhart Metzger qui habet in uxorem Nicolai de Langenberg. Ille Bernhardus obligatur fratri Iacobo Wig in duobus florenis ».

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • JEUDY, Colette, RIOU, Yves-François (1989), Les manuscrits classiques latins des bibliothèques publiques de France. Tome I : Agen-Évreux, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires de l'Institut de Recherche et d'Histoire des Textes, 41), ici p. 478-481 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1989_cat_41_1)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • P. Bolchert, Catalogue de la Bibliothèque du Consistoire de l' église de la Confession d’ Augsbourg à Colmar, Strasbourg, [1957], p. 20
    • C. Samaran et R. Marichal, Catalogue, 5, Paris, 1965, p. 145, pl. CXL = f. 178
    • C. Villa, La « Lectura Terentii », I. Da Ildemaro a Francesco Petrarca, Padoue, 1984. p. 311 n° 68
    • C. Jeudy et Y.-F. Riou, Notes, p. 315-316.

Life cycle of this document

Data sources