Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3739

  • Attested titles :
    • Achardus de S. Victore
    • S. Bernardus
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3739
    • Paris. BnF, Latin 3739
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Bernard de Clairvaux (saint, 1090?-1153)
  • Support Material : Parchemin.
  • Composition :
    • 103 ff. + les ff. 12bis, 86bis, précédés et suivis de 2 ff. de garde parchemin.
  • Format :
    • 160 × 115 mm.
  • Codicological details :
    • 2 mss. Sur le f. de garde II, titre du XVII e s. : « Sermons divers manuscris sur le jeune et la prière ». 103 ff. + les ff. 12bis, 86bis, précédés et suivis de 2 ff. de garde parchemin. 160 × 115 mm.
  • Binding :
    • Reliure XVII e s. maroquin rouge aux armes et chiffre de Philippe de Béthune. Titre doré au dos : « SERMON. .SUR. .LE. IEUNE. ET. LA PRIERE ». Tranches dorées.

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 6-12bis, 97-101v. ( Sancti Bernardi opera , éd. J. Leclercq, H. Rochais, VI 1 -VI 2 , Rome, 1970-1972, passim ).


    F. 1-15v [S. BERNARDUS], florilège de sermons et d'extraits de sermons relatifs au jeûne et à la prière. [Sermo V in Quadragesima] (P.L., CLXXXIII, 178-181 ; éd. J. Leclercq et H. M. Rochais, S. Bernardi opera, Rome, 1966, IV, 372-376) (1-4) ; — [Sermo IV in Quadragesima] (P.L., CLXXXIII, 176-178 ; Leclercq et Rochais, 368-371) (4-5v) ; — [Sermo XXV de diversis] (P.L., CLXXXIII, 605-609 ; éd. Gsell et Janauschek, Sermones s. Bernardi, Vienne, 1891, I, fasc. III, 830-835) (6-9v) ; — [Sermo IX de diversis] (P.L., CLXXXIII, 565-567 ; Gsell et Janauschek, 774-776) (9v-11) ; — [Sermo X de diversis] (P.L., CLXXXIII, 567-569 ; Gsell et Janauschek, 777-779) (11-12bis) ; — [Sermo II in Quadragesima] « Ad parvulum converti necesse est, fratres, ut discamus a Christo... », incomplet du début et de la fin (P.L., CLXXXIII, 171-174 ; Leclercq et Rochais, 359-361) (12bisv-13v) ; — [Sermo IV de Adventu] « Discite a me quia mitis sum... (Mt. XI, 29). Considerate, fratres, in hiis verbis quoniam humilitas duplex est... », incomplet du début (P.L., CLXXXIII, 48-50 ; Leclercq et Rochais, 184-187) (13v-15v) ; — [De exercitio humilitatis] « Ad exercitium humilitatis quinque prodesse possunt... — ... quid desideret, quid meditetur » (J. Leclercq, dans Rev. Mabillon, XXXVII (1947), 9-10) ; cf. H. M. Rochais, dans Rech. théol. anc. méd., XXIX (1962), 154, n° 100 (15v).

    F. 16-65 [ACHARDUS DE SANCTO VICTORE], sermons XIII et XV (ms. a de J. Châtillon, Achard de S. Victor, sermons inédits, Paris, 1970, 10, avec liste des mss.) ; cf. Schneyer, Repert. lat. Serm., I, 39-41. [Sermo XV, prima dominica Quadragesime] « Ductus est Jhesus in desertum... (Mt. IV, 1). Prolixitatem vereor circa verbum etiam breve... », début différent et quelques lacunes (éd. cit., 196-243) ; cf. Schneyer, n° 7 (16-39v) ; — [Sermo XIII in dedicatione ecclesie] « Sapientia edificavit sibi domum... (Prov. IX, 1). Verbum proposui de edificatione... — ... sine fine lauderis pro toto me in te. Amen » (éd. cit., 131-168) ; cf. Hauréau, Notices, III, 53-56 ; Schneyer, n° 16 (40-65). Cf. J. Châtillon, Théologie, spiritualité et métaphysique dans l'oeuvre oratoire d'Achard de St.-Victor, Paris, 1969, 137-149.

    F. 65-93v Sermons. « Si de avibus holocausti oblatio fuerit Domino... (Lev. I, 14). Verba hec verba sunt Domini in libro Levitici loquentis ad Moysem... » (65-77) ; — « Sagitta Jonate nunquam abiit retrorsum... (II Reg. I, 22). Triumphator noster potens in prelio presenti die... » (77-86v) ; — « Tulit Manue hedum de capris et libamenta... (Judic. XIII, 19). Panis iste divine scripture subcinericius est... — ... formidolosum etiam pariter ac ve » (86v-93v).


    F. 95-96 Sermons. « ... Nisi cum portari voluerit intrare nec potest... », incomplet du début par lacune matérielle (95) ; — « Adducet Dominus ventum urentem... (Os. XIII, 15). In his verbis mortis designatur interitus... — ... sordida mente monda cogitatio » (95-96).

    F. 97-103 Sermons, sentences, notes diverses pour la plupart de s. Bernard ou d'inspiration bernardine. [S. BERNARDUS, sermo LXIII de diversis] (P.L., CLXXXIII, 686 ; Gsell et Janauschek, éd. cit., I, fasc. III, 937-938) (97) ; — [S. BERNARDUS, sententia XI] avec légères variantes (P.L., CLXXXIII, 750) (97) ; — [S. BERNARDUS] « Tria sunt que mortem sanctorum faciunt preciosam... » (H. M. Rochais, dans Studia Anselmiana, L (1962), 87-88) (97-97v) ; — « Ita Deus est in mundo sicut imperator... » ; cf. H. M. Rochais, art. cit., 90, 123-124 (97v) ; — « Lacrime alie comparantur aquis maris... » (97v) ; — [S. BERNARDUS] « Sapientia vincit malitiam... (Sap. VIII, 1). Assummo [sic pro A summo] celo superbientem angelum fortiter dejecit... », incomplet de la fin (J. Leclercq, dans Rev. Mabillon, XXXVII (1947), 11) ; cf. H. M. Rochais, dans Anal. Sacr. Ord. Cist., XVIII (1962), 45, n. 2 (97v-98) ; — [S. BERNARDUS, sermo LXXX de diversis] (P.L., CLXXXIII, 698-699 ; Gsell et Janauschek, 955) (98) ; — « Hec dicit Dominus : Dimitte populum meum... (Ex. V, 1). Non vult Moyses ut populus in Egipto serviat... » (98-98v) ; — [S. BERNARDUS] « Possunt et per oculos Ecclesie prelati designari... » (éd. partielle d'après le ms., Rochais, dans Studia Anselmiana, L (1962), 137-138) (98v-99v) ; — [S. BERNARDUS, sermo XLVIII de diversis] (P.L., CLXXXIII, 671 ; Gsell et Janauschek, 916-917) (100) ; — [S. BERNARDUS, sermo LXXXII de diversis] légères variantes (P.L., CLXXXIII, 699-700 ; Gsell et Janauschek, 956-958) (100-100v) ; — [S. BERNARDUS, sententia XCIX] (P.L., CLXXXIV, 1147) (100v) ; — [S. BERNARDUS, sententia LXXXVIII] (P.L., CLXXXIV, 1146) ; cf. J. Leclercq, dans Rev. Mabillon, XXXVII (1947), 10, n. 3 (100v) ; — [S. BERNARDUS, sententia CLXXVIII] légères variantes (P.L., CLXXXIV, 1154) (100v) ; — [S. BERNARDUS, sermo XCIII de diversis] (P.L., CLXXXIII, 715-717 ; Gsell et Janauschek, 978-980) (100v-101v) ; — [S. BERNARDUS, sententia VI] incomplet de la fin (P.L., CLXXXIII, 749) (101v) ; — [S. BERNARDUS, sermo LIII de diversis] incomplet de la fin (P.L., CLXXXIII, 676-677 ; Gsell et Janauschek, 923-924) (101v) ; — « Quid mirum si cruci suavitatem dedit... » (101v-103) ; — [S. BERNARDUS] « Miserere mei Deus... (Ps. L, 3). Triplex est Dei misericordia... » (J. Leclercq, dans Rev. Mabillon, XXXVII (1947), 10) (103) ; — « Egressa est Dina ut videret... (Gen. XXXIV, 1). Egreditur anima per aures... » (103) ; — « Tres festivitates habemus... — ... vita eterna coronat » (103).

Participant

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • A appartenu à Philippe de Béthune.

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Ad exercitium humilitatis quinque prodesse possunt...

    f. 73v

    Ad parvulum converti necesse est, fratres, ut discamus a Christo...

    f. 12bisv

    Incipit du lemme biblique

    Adducet Dominus ventum urentem ... (Os. XIII, 15)

    Incipit

    In his verbis mortis designatur interitus...

    f. 95

    Incipit du lemme biblique

    Discite a me quia mitis sum ... (Mt. XI, 29).

    Incipit

    Considerate, fratres, in his verbis quoniam humilitas duplex est...

    f. 13v

    Incipit du lemme biblique

    Ductus est Jesus in desertum ... (Mt. IV, 1).

    Incipit

    Prolixitatem vereor circa verbum etiam breve...

    f. 16

    Incipit du lemme biblique

    Egressa est Dina ut videret ... (Gen. XXXIV, 1)

    Incipit

    Egreditur anima per rures...

    f. 103

    Incipit du lemme biblique

    Haec dicit Dominus : Dimitte populum meum ... (Ex. V, 1)

    Incipit

    Non vult Moyses ut populus in Aegypto serviat...

    f. 98

    Ita Deus est in mundo sicut imperator...

    f. 97v

    Lacrimae aliae comparantur aquis maris...

    f. 97v

    Magna dico vobis, carissimi, et nimis inexcusabilis est...

    f. 11

    Incipit du lemme biblique

    Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam ... (Ps. L, 3).

    Incipit

    Triplex est Dei misericordia...

    f. 103

    Possunt et per oculos Ecclesiae praelati designari...

    f. 98v

    Quid mirum si cruci suavitatem dedit qui dedit et igni ?....

    f. 101v

    Incipit du lemme biblique

    Sagitta Jonathae numquam abiit retrorsum ... (II Reg. I, 22)

    Incipit

    Triumphator noster potens in proelio praesenti die...

    f. 77

    Incipit du lemme biblique

    Sapientia aedificavit sibi domum ... (Prov. IX, 1).

    Incipit

    Verbum proposui de aedificatione...

    f. 40

    Incipit du lemme biblique

    Sapientia vincit malitiam, [adtingit ergo a fine] ... (cf. Sap. VIII, 1).

    Incipit

    A summo caelo superbientem angelum fortiter dejecit...

    f. 97v

    Incipit du lemme biblique

    Si de avibus holocausti oblatio fuerit Domino ... (Lev. I, 14)

    Incipit

    Verba haec verba sunt Domini in libro Levitici loquentis ad Moysem...

    f. 65

    Tres festivitates habemus judaeis communes : hae sunt Pascha, Pentecostes...

    f. 103

    Tria sunt quae mortem sanctorum faciunt pretiosam...

    f. 97

    Incipit du lemme biblique

    Tulit Manue haedum de capris et libamenta ... (Judic. XIII, 19)

    Incipit

    Panis iste divinae Scripturae subcinericius est...

    f. 86v

    ACHARDUS DE SANCTO VICTORE -- Sermones
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- Sentences et extraits
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- De Exercitio humilitatis
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- Sermones de diversis
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- Sermones de tempore
    BETHUNE (Philippe de) -- Possesseur
    Jeûne -- Notes et extraits sur le jeûne. Florilège
    RELIURE -- Reliures aux armes de Béthune (Philippe de)
    RELIURE -- Éléments annexes Tranches dorées
    Sentences bibliques, patristiques ou théologiques
    SERMONS ANONYMES -- Sermones inter plurium auctorum collectionem
    Sermones inter unius auctoris collectionem
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- Sermones singuli
    Titres -- Pages de titre ajoutées au XVII e s. d'une main que l'on trouve sur des mss. ayant appartenu à Béthune

Data source