Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3115

  • Attested titles :
    • Quaestiones.
    • Robertus Holcot, Quaestiones super libris Sententiarum.
  • Other label of the document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3115
    • Paris. BnF, Latin 3115
  • Held at : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Languages : Latin
  • Author : Robertus Holkot (1290?-1349)
  • Date of Origin :
  • Support Material : Parchemin ff. 3-74 à 2 colonnes.
  • Format :
    • 285 × 205 mm.
  • Codicological details :
    • Initiales bleues ou rouges à filigranes. Pieds-de-mouche. — Réclames à chaque cahier. — Corrections et notes marginales contemporaines. — Foliotation, tables et notes marginales de la 2e moitié du XIVe s. — Les 2 premiers ff. manquent ; les ff. 3 et 4 sont mutilés. 285 × 205 mm.
  • Binding :
    • Reliure XVIIe s. veau raciné aux armes et au chiffre de Colbert. Titre au dos.

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-55 ROBERTUS HOLCOT, Quaestiones super IV libris Sententiarum (Ed. Lyon, 1518, avec variantes). L. I à partir de : « ... ad assentiendum illi quod per talem rationem... » [q. 1, éd. cit., f. av] (3-18v) ; au f. 5, manque la q. 2 qui figure dans l'éd. cit. ; aux ff. 16v-17 est transcrit à la suite de la q. 4 un passage omis au f.16 ; — L. II : « Super librum secundum. Distinctione prima secundi libri agit magister de creatione hominis... » (18v-30v) ; au f. 24, la fin de la rédaction de la q. 1 est différente de celle de l'éd. cit. : « quod autem Deus juste gubernet mundum... — ... quod concedo minus in quantitate sed equale in proportione quia utrobique terciam partem » ; au f. 30v, le l. II s'achève avec la q. 2 : « ... quod nunquam fuerunt confirmati » ; les q. 3 et 4 manquent ; — L. IV « Questiones super quartum. Circa quartum librum queritur utrum baptismus rite susceptus conferat baptizato gratiam... » (30v-38v) ; au f. 38v, le l. IV s'achève avec la q. 7 ; la q. 8 manque ; — L. III : « Tertii libri questiones. Circa tercium librum primo queritur utrum Filius Dei potuerit incarnari... », texte de l'éd. cit. (38v-43v), suivi de : « Utrum finale premium boni viatoris sit beatitudo... » [L. IV, q. 8] (43v-46) ; « Utrum angelo confirmato conveniat deputari ad custodiendum hominem viatorem... » [L. II, q. 4] (46-51v) ; « Utrum demones libere peccaverunt... » [l. II, q. 3] (52-53) ; — « Quidam articuli replicati. Sex sunt articuli qui in diversis materiis dicti sunt... », jusqu'à : « Ad quartum dico quod talis est dubius sed credens determinate licet erret... » (éd. cit., f. q. IXv), suivi de la mention « Require plura de ista materia supra in prima questione super tercium : Utrum Filius Dei potuerit incarnari in articulo quinto dicte questionis » (53-55) ; au f. 55 : « Expliciunt Questiones venerabilis doctoris fratris Roberti Holcotz ordinis Predicatorum Anglici natione super quatuor libros Sententiarum » ; cf. C. Michalski, Le criticisme... dans la philosophie du XIVe s., dans Bull. intern. de l'Acad. polon. sc. et lettres, 1926, 47 ; La Physique nouvelle et les différents courants philosophiques au XIVe s., ibid., 1927, 102-106 ; Stegmüller, Répert. comment. in Sent., 2e éd., 1947, nos 737 et 738.

    F. 55-69 Questions anonymes disputées vraisemblablement par un dominicain : « Utrum Pater in illo priori originis in quo perfecte beatus est ante productionem Filii cognoscat in sacramentis nove legis esse alicam virtutem inherentem ad creationem gratie... — ... sic in divinis aliud est origo etc. » (55-55v) ; — « Utrum Deus possit dispensare in preceptis secunde tabule... — ... sed ut lesio personalis et injusta » (55v-56v) ; — « Queritur utrum status religiosorum sit perfectior quam status curatorum... — ... distingui sicut dixi circa finem 2i articuli hujus opinionis ad argumenta principalia solutum est » (56v-58) ; — « Cum merces quam expectant a Deo credentes... vocetur beatitudo... Tamen quidam ad sobrietatem sapere nescientes dicunt quod anime quorumcumque sanctorum post vitam istam non admittuntur ad claram visionem Dei que est facie ad faciem usque ad diem extremi judicii post resurrectionem corporum. Ad quorum errorem convincendum... — ... ne pergat in illud summum celum sed dicit etc. Ad alias dic ut sciveris quia plus de hac materia non inveni » (58-60) ; — « Queritur de casu tali : quidam juvenis XIII annorum inductus intravit ordinem Predicatorum. Mater que secundo nupserat infra annum ipsum repetit et ipse postea juravit cuidam avunculo suo quod infra certum diem novitiatus ordinem exiret redeundo ad secularem vitam. Ex hoc facto insurgunt quatuor questiones : Primo utrum matri convolanti ad secunda vota competat jus irritandi ingressum talis pupilli que marito premortuo secundo nupsit... » (60) ; « Secunda questio principalis est utrum parentibus vel tutoribus competat jus irritandi ingressum filii vel pupilli proximi pubertati... » (60-60v) ; « Tercia questio principalis est [utrum] juramentum novicii de exeundo ordinem et redeundo ad secularem vitam sit licitum et obligatorium aut non... » (60v) ; « Quarta questio principalis est, supposito quod predictum juramentum sit licitum, quod ipso non impleto possit licite in ordine remanere... — ... sed melius si non servatur » (60v) ; — « Utrum Deus possit precipere mala fieri... — ... quod eo non faciente esset nichil » (61-61v) ; « Circa sacramentum confessionis queritur utrum Ecclesia possit dispensare quod in alico casu reveletur secretum confessionis... — ... quia tempore necessitatis omnia sunt communia » (61v-62) ; — « Utrum baptizans rem inanimatam vel irresponsabilem sit hereticus... — ... et contra Christi facta » (62-62v) ; — « Utrum punitio usure de jure divino pertineat ad judicem ecclesiasticum... — ... qui non exercent immoderatas usuras. Ad rationes patet per dicta ad questionem » (62v-63) ; — « Utrum papa posset usurarium absque restitutione absolvere... » (63-63v) ; « Utrum in alico liceat ad usuram comodare... » (63v) ; « Tercio queritur utrum in usura transferatur dominium peccunie usurarie a debitore in creditorem... — ... tamen in usura transfertur translatione semiplena non plena » (64) ; — « Utrum omne mendacium sit peccatum... » (64) « Secundo queritur de mendacio officioso utrum alica necessitate sua vel aliena mentiri licitum sit... — ... sed ex parte qualitatis » (64-64v) ; — « De juramento queruntur quatuor. Primo utrum jurare in se sit bonum vel malum... » (64v) ; « Secundo queritur utrum sit licitum jurare per creaturam... » (64v-65) ; « Tercio queritur utrum juramentum de re illicita que est contra preceptum Dei sit obligatorium et servandum... » (65-65v) ; « Quarto queritur utrum juramentum quod est de re licita que tamen est contra Dei consilium ut de non intrando religionem sit obligatorium et servandum... — ... vel non consummare si nolit » (65v) ; — « Quantum ad quintum preceptum quedam queruntur : primo utrum judici liceat maleficum occidere... » (65v) ; « Secundo queritur utrum judex possit condempnare morte quem scit innocentem qui tamen coram eo probatus est nocens... » (65v-66) ; « Tercio queritur utrum judex in alico casu possit reum impunitum dimittere... » (66) ; « Quarto queritur utrum liceat se deffendendo hominem occidere... — ... Non licet se occidere etc. » (66-66v) ; — « De sexto precepto : non mechaberis, queritur utrum cognoscere solutam, quod appellatur fornicatio, sit peccatum mortale... — ... quod non de jure communi » (66v-67) ; — « De tercio precepto, queritur utrum sabbatum adhuc tempore gratie sit observandum... — ... bonum glorie quam gratie » (67) ; — « Queritur de quarto precepto : honora patrem tuum, primo an per ingressum religionis absolvatur quis a parentum debita sustentatione... — ... qui si boni sunt obediendum est eis, si non, non » (67v-68) ; — « Queritur an conscientia erronea excuset a peccato, faciendo illud quod dictat... — ... necdum sumptus preda censetur » (68-68v) ; — « Utrum quilibet teneatur scire de quolibet peccato an sit mortale... — ... ubi peccatum non est » (68v) ; — « Utrum committens homicidium in ebrietate peccet mortaliter... — ... et si minus, minus » (68v) ; — « Utrum in sollempni voto continentie cadat dispensatio... — ... unde dicit glosa : non potest, id est non consuevit » (68v-69).

    F. 69 « Incipiunt tituli questionum que sunt in hoc libro preter illas que sunt de opere Sententiarum Alchoti... » suivi de la mention : « Hic sunt tituli questionum Scoti [sic] super quartum Sententiarum, vacat et bene credo quod sit ita. »

    F. 69v-74 Table idéologique des questions contenues dans le ms. : « Hec est tabula super librum sive lecturam magistri Roberti Alchoti de ordine Predicatorum quam fecit super Sententias. Verum alique questiones que sunt in hoc libro a 55 folio usque in finem non sunt de lectura dicta nec ipsius magistri, quod aparet quia in eadem materia aliquando contrarie questiones ponuntur... » ; au f. 74 : « Explicit tabula super questiones Alcot per alphabetum ».

Participant

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • HOLKOT, Robertus, STREVELER, Paul Andrew (éd.), TACHAU, Katherine H. (éd.), GELBER, Hester Goodenough (coll.), COURTENAY, William J. (coll.) (1995), Seeing the future clearly : «Questions on future contingents», Toronto, Pontifical Institute of Mediaeval Studies (Pontifical institute of mediaeval studies. Studies and texts, 119), ici p. 17, 18, 37
  • TACHAU, Katherine H. (1994), "Robert Holcot on Contingency and Divine Deception", dans BIANCHI, Luca (éd.), Filosofia e teologia nel trecento : studi in ricordo di Eugenio Randi, Louvain-la-Neuve, Fédération internationale des instituts d'études médiévales, p. 157-196, ici p. 162 (https://doi.org/10.1484/M.TEMA-EB.4.00410)

Subjects and themes

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • [...] An conscientia erronea excuset a peccato, faciendo illud quod dictat...

    f. 68

    Circa quartum librum quaeritur utrum baptismus rite susceptus conferat baptizato gratiam...

    f. 30v

    Circa sacramentum confessionis quaeritur utrum Ecclesia possit dispensare quod in aliquo casu reveletur secretum confessionis...

    f. 61v

    Circa tertium librum primo quaeritur utrum Filius Dei potuerit incarnari...

    f. 38v

    Cum merces quam exspectant a Deo credentes...

    f. 58

    De juramento quaeruntur quattuor. Primo utrum jurare in se sit bonum vel malum...

    f. 64v

    De sexto praecepto : Non moechaberis, quaeritur utrum cognoscere solutam quod appellatur fornicatio...

    f. 66v

    De tertio praecepto, quaeritur utrum sabbatum adhuc tempore gratiae sit observandum...

    f. 67

    Distinctione prima secundi libri agit Magister de creatione hominis... quaero istam quaestionem : Utrum creator...

    f. 18v

    Quaeritur de casu tali : quidam juvenis tredecim annorum inductus...

    f. 60

    Quaeritur de quarto praecepto : Honora patrem tuum, primo an per ingressum religionis absolvatur quis a parentum debita sustentatione...

    f. 67v

    Quantum ad quintum praeceptum quaedam quaeruntur : primo utrum judici liceat maleficum occidere...

    f. 65v

    Quarta quaestio principalis est, supposito quod praedictum juramentum sit licitum...

    f. 60v

    Quarto quaeritur utrum juramentum quod est de re licita quae tamen est contra Dei consilium...

    f. 65v

    Quarto quaeritur utrum liceat se defendendo hominem occidere...

    f. 66

    Secunda quaestio principalis est utrum parentibus vel tutoribus competat jus irritandi ingressum filii...

    f. 60

    Secundo quaeritur de mendacio officioso utrum aliqua necessitate sua vel aliena mentiri licitum sit...

    f. 64

    Secundo quaeritur utrum judex possit condemnare morte quem scit innocentem qui tamen coram eo probatus...

    f. 65v

    Secundo quaeritur utrum sit licitum jurare per creaturam...

    f. 64v

    Sex sunt articuli qui in diversis materiis dicti sunt...

    f. 53

    Tertia quaestio principalis est [utrum] juramentum novicii de exeundo ordinem...

    f. 60v

    Tertio quaeritur utrum in usura transferatur dominium pecuniae usurariae a debitore in creditorem...

    f. 64

    Tertio quaeritur utrum judex in aliquo casu possit reum impunitum dimittere...

    f. 66

    Tertio quaeritur utrum juramentum de re illicita quae est contra praeceptum Dei...

    f. 65

    [...] Utrum aliqua necessitate sua vel aliena mentiri licitum sit...

    f. 64

    Utrum angelo confirmato conveniat deputari ad custodiendum hominem viatorem...

    f. 46

    Utrum baptismus rite susceptus conferat baptizato gratiam...

    f. 30v

    Utrum baptizans rem inanimatam vel irresponsabilem sit haereticus...

    f. 62

    [...] Utrum cognoscere solutam, quod appellatur fornicatio, sit peccatum mortale...

    f. 66v

    Utrum committens homicidium in ebrietate peccet mortaliter. Videtur quod non, quia Augustinus dicit...

    f. 68v

    Utrum creator generis humani juste gubernet genus humanum...

    f. 18v

    Utrum daemones libere peccaverunt...

    f. 52

    Utrum Deus possit dispensare in praeceptis secundae tabulae...

    f. 55v

    Utrum Deus possit praecipere mala fieri...

    f. 61

    [...] Utrum Ecclesia possit dispensare quod in aliquo casu reveletur secretum confessionis...

    f. 61v

    Utrum Filius Dei potuerit incarnari...

    f. 38v

    Utrum finale praemium boni viatoris sit beatitudo...

    f. 43v

    Utrum in aliquo liceat ad usuram commodare...

    f. 63v

    Utrum in sollemni voto continentiae cadat dispensatio...

    f. 68v

    [...] Utrum in usura transferatur dominium pecuniae usurariae a debitore in creditorem...

    f. 64

    [...] Utrum judex in aliquo casu possit reum impunitum dimittere...

    f. 66

    [...] Utrum judex possit condemnare morte quem scit innocentem qui tamen coram eo probatus...

    f. 65v

    [...] Utrum judici liceat maleficum occidere...

    f. 65v

    [...] Utrum juramentum de re illicita quae est contra praeceptum Dei...

    f. 65

    [...] [Utrum] juramentum novicii de exeundo ordinem et redeundo ad saecularem vitam...

    f. 60v

    [...] Utrum juramentum quod est de re licita quae tamen est contra Dei consilium...

    f. 65v

    [...] Utrum jurare in se sit bonum vel malum...

    f. 64v

    [...] Utrum liceat se defendendo hominem occidere...

    f. 66

    [...] Utrum matri convolanti ad secunda vota competat jus irritandi...

    f. 60

    Utrum omne mendacium sit peccatum...

    f. 64

    Utrum papa posset usurarium absque restitutione absolvere...

    f. 63

    [...] Utrum parentibus vel tutoribus competat jus irritandi ingressum filii...

    f. 60

    Utrum Pater in illo priori originis in quo perfecte beatus est ante productionem Filii cognoscat...

    f. 55

    Utrum punitio usurae de jure divino pertineat ad judicem ecclesiasticum...

    f. 62v

    Utrum quilibet teneatur scire de quolibet peccato an sit mortale. Dicendum quod quaedam peccatorum...

    f. 68v

    [...] Utrum sabbatum adhuc tempore gratiae sit observandum...

    f. 67

    [...] Utrum sit licitum jurare per creaturam...

    f. 64v

    Utrum status religiosorum sit perfectior quam status curatorum...

    f. 56v

    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    Commandements de Dieu -- Questions
    Confession -- Questions sur la confession
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    DIEU -- Questions sur Dieu
    FRERES PRECHEURS -- Questions les concernant
    Péché -- Questions sur le péché
    Questions disputées
    RELIURE -- Reliures aux armes de Colbert (Jean-Baptiste)
    ROBERTUS HOLCOT, O.P. -- Quaestiones super IV libris Sententiarum
    Signets -- de parchemin
    Théologie -- Questions
    Usure -- Questions sur
    Vices capitaux -- Mensonge Question
    Vie monastique -- Question

Data source