Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.3304

Codicological aspects

  • Parch., XVe s. (c. 1449-1450), II + 99 ff. (f. 97v°-99v° blancs), 260 x 185 mm. Au début de chaque pièce et de chaque argument, initiales mauves sur fond d’or et d’azur, se prolongeant dans la marge en rinceaux de feuillages et de fruits multicolores; l’initiale du f. 1 contient le portrait d’un jeune homme tenant un livre (Plaute?); dans la marge inférieure du même feuillet, deux anges soutiennent les armes. Gloses marginales régulières du copiste jusqu’au f. 69, corrections éparses d’une autre main, attribuée à tort par P. de Nolhac, op. cit. infra, à Antonio Beccadelli Panormita.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //iusta autem

    f. 1-96v°: Plavtvs, Comoediae.

    f. 1-18v°: Amphitruo.

    titre: «Plauti Asinii poetae Clarissimi Comedie incipiunt feliciter. Et primo comoedia cui titulus est Amphitrio ».

    en marge du premier argument, division en cinq actes de la main du copiste.

    expl. mutilé: «... animo male est aquam uelim corrupta sum atque absumpta sum// » (v. 1058).

    4 feuillets manquent.

    f. 19-31v°: Asinaria.

    inc. mutilé: «//Ego edepol te faciam ut quȩ sis nunc et quȩ fueris scias... » (v. 140).

    expl. mutilé: «... etiam cubat cuculus surge amator i domum// » (v. 923).

    2 feuillets manquent.

    f. 32-43v°: Aulularia.

    inc. mutilé: «//Decies die uno sȩpe extrusistit [sic] ȩdibus... » (v. 70)

    à la fin: «Plauti Asinii Poetae clarissimi Aulularia comoedia tercia explicit ».

    f. 43v°-59v°: Captiui.

    titre: «Incipit eiusdem quarta feliciter cui titulus est Captiui duo ».

    f. 59v°-68v°: Curculio.

    titre: «Incipit eiusdem Quinta feliciter cui Titulus est Curculio ».

    expl. mutilé: «... per tua genua te obsecro ut nos facias certiores// » (v. 630-631).

    2 feuillets manquent.

    f. 69-80v°: Casina.

    inc. mutilé: «//adit extemplo ad mulierem quȩ illam exponebat...» (v. 41-42).

    l'argument suit le prologue.

    f. 80v°-86v°: Cistellaria.

    titre: «Plauti Asinii poete clarissimi comedia septima cui titulus est Cistellaria ».

    expl. mutilé: «... Cistellam hic mihi euolauit adolescens//» (v. 731).

    1 ou 2 feuillets manquent (?).

    f. 87-96v°: Epidicus.

    inc. mutilé: «//Certe oculis uteris. salue.. dii dent quȩ uelis... » (v. 5-6)

    à la fin: «Plauti Asinii poete clarissimi comoediarum auspice deo liber feliciter expedit... ».

    f. 96v°: Gellivs, Noctes Atticae (extrait: Vvlcacivs Sedigitvs, De poetis).

    titre: «Ex Agelio libro XV noctium Athicarum. Publius Nigidius homo in omnium bonarum artium disciplinis egregius libro quem de poetis scripsit sic habet »

    inc.: «Multos incertos certare hanc rem uidemus... » (13 v. -XV, 24).

    - Hieronymvs presbyter, Chronicon Eusebii (extrait: Vita Plauti)

    titre: «Ex Eusebio hieronimo temporibus exceptum ».

    inc.: «Plautus ex Vmbria Arsinas [sic] Romȩ moritur anno ab Vrbe condita milesimo... ».

    expl.: «... uendere solicitus consueuerat» (éd. G. Goetz et F. Schoell, T. Macci Plauti Comoediae, 1, Leipzig, Teubner, 1922, p. XXIV; L. Helm, Eusebius Caesariensis Werke..., Berlin, 1956, p. 135-136).

    Suivi de: «Plautus ex Vmbria Sarginas [sic] Romȩ moritur XIII mundi. VI. Olimpiade et LV. Ante aduentus Christi CC annis moritur et ante mortem Terentii similiter moritur annis XLII» (éd. G. Goetz et F. Schoell, T. Macci Plauti comoediae, 1, Teubner, 1922, p. XXIV, var., et F. Ritschl, op. cit. infra, p. 65).

Former owners

Formerly part of

Origin

  • Origine: italienne, écriture très archaïsante de style gothique. Le copiste a achevé sa transcription le 20 février 1449 (ou n. st. 1450?), d'après la souscription du f. 96v°: «... millesimo quadragentesimo quadragesimo nono, nono Kallendas Martias ».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: les armes peintes au f. 1 : d'or à la bande jumelée d'argent chargée de dix monts du même, n’ont pas été identifiées; au f. II, ex-libris de la seconde moitié du XVIe s., en partie gratté: «Iste Plautus est mei Carlini de zer[...]is qui est filius comitis Marci ciuis (?) parmensis et egregii »; Paolo Pallavicini, protonotaire vers 1555 et gouverneur de Bologne pendant le pontificat de Paul V († 1559), d'après l’ex-libris du XVIe s., qui est écrit au-dessous du précédent: «Iste Plautus est Pauli Francisci Palavicini Appostolici [sic] Protonotarii etc»., c’est à la bibliothèque de ce personnage que pourrait renvoyer la cote «N° 21 », selon C. Questa, op. cit. infra; Fulvio Orsini († 1600).

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 233 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • F. Ritschl, Parerga zu Plautus und Terenz, 1, Leipzig, 1845, p. 65
    • P. de Nolhac, La bibliothèque..., 1887, Paris, p. 218 et 374
    • C. Questa, Plauto diviso in atti prima di G. B. Pio, Codd. Vatt. latt. 3304 e 2711 (Riv. cult. class. med., 4, 1962, p. 209-217 et pl. I, 1-2 [= f. 1 et 3], description détaillée)
    • P. O. Kristeller, Iter italicum, 2, Londres-Leyde, 1967, p. 318, simple mention
    • G. Nonni, Contributo allo studio della commedia umanistica: La «Poliscena» (Atti e mem. dell’Accad. lett. ital., 6, 1975/76, 425)
    • C. Questa, Parerga plautina: struttura e tradizione manoscritta delle commedie, Urbino, [1985] (Università degli studi di Urbino, Scienze umane, linguistica, letteratura, arte, 5) p. 245-254, 266 n. 10, 268, pl. XXXVIII, 1 et 2 [= f. 1 et 3]
    • R. Cappelletto, La «lectura Plauti » del Pontano. Con edizione delle postille del cod. Vindob. Lat. 3168 e osservazioni sull’Itala recensio, Urbino, 1988, p. 56 n. 7, 63 n. 32, 211, 230, 261
    • C. S. Celenza, The will of Cardinal Orsini (ob. 1438) (Traditio, 51, 1996, p. 258-259)
    • A. Tontini, Censimento critico dei manoscritti Plautini, I, Biblioteca apostolica Vaticana, Rome, 2002 (Atti della accad. Naz. Dei Lincei, Memorie s. 9, 15,4) p. 467-472
    • Réf.: BAMAT 7 (1997) 944
    • BMBV (1986) 23310, (1994) 11040, (2005) p. 647.

Life cycle of this document

Data source