Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Pal.lat.1539

Numérisations

Aspects codicologiques

  • Parch., XIVe s., 167 ff. (+f. 8 bis), 2 col., 400 x 246 mm. Au f. 3 v°, initiale d’or à rinceaux bleus, roses, rouges et verts prolongée sur 3 côtés par des feuilles d’acanthe; dans le bas médaillon d’or encadrant les armes. Autres initiales peintes à feuilles d’acanthe. Au f. 3, table du contenu d’une main contemporaine.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Heidelberger historische Bestände – digital

  • Langue(s) des textes dans le manuscrit : latin

    Titre(s) :
    2r-3r - Seneca: Epistulae ad Lucilium (capitula)
    3v-4r - Ps.-Seneca: De paupertate
    4r-72v - Seneca: Epistulae ad Lucilium (1-124)
    72r - Hieronymus presbyter: Vita Senecae
    72r-73r - Ps. Seneca: Epistulae ad Paulum
    73r-74v - Publicius Syrus: Sententiae
    74v-76r - Ps. Seneca: Prouerbia
    76r-77v - Martinus Bracarensis seu Ps. Seneca : Formula uitae honestae
    77v-78v - Seneca: De remediis fortuitorum
    78v-106v - Seneca: De beneficiis
    84r-85r - Ps. Seneca: Liber de moribus
    85r - Ps. Aristoteles: Aenigmata
    85r - Ps. Seneca: Epistula II ad Paulum
    107r-112r - Seneca: De clementia
    112r-158r - Seneca: Dialogi
    112r-114v - De prouidentia
    114v-117v - De constantia sapientis
    114v-131v - De ira
    131v-136r - De tranquillitate animi
    136r-140r - De breuitate
    140r-143r - Ad Polybium de consolatione
    143r-147r - De uita beata
    147r-148v - De otio
    149r-153v - Ad Marciam de consolatione
    154r-167v - Ad Heluiam de consolatione

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2-3: Seneca, Epistulae ad Lucilium (capitula).

    inc.: «Capitula libri primi. De colligenda et sistenda fuga temporis...».

    expl.: «...CXXIIII quod bonum in nullo est nisi in quo ratio est».

    f. 3 v°-4: Ps. Seneca, De paupertate.

    titre: «Annei Lucii Senece de paupertate ».

    expl.: «...magnanimitatem [sic] dant diuitie insolentiam».

    f. 4-72: Seneca, Epistulae ad Lucilium (1-124).

    division en XXII livres.

    titre: «Ad Lucilium R‹ubrica› de cursu uite ad mortem ».

    à la fin: «Explicit liber epistolarum Senece. Deo gratias ».

    f. 72: Hieronymvs presbyter, Vita Senecae.

    titre: «Sanctus Ieronimus in cathalogo sanctorum» (éd. cf. supra, Pal. lat. 381, II, f. 72).

    — Epitaphium Senecae (Anthol. lat. 667).

    titre: «Epitaphium Senece ».

    f. 72-73: Ps. Seneca, Epistulae ad Paulum.

    titre: «Senece Neronis imperatoris magister ad Paulum apostolum et Pauli ad Senecam » (éd. cf. supra, Pal. lat. 381, II, f. 72-73).

    f. 73-74 v°: Pvblilivs Syrvs, Sententiae.

    titre: «Incipiunt prouerbia eiusdem Senece ».

    f. 74 v°-76: Ps. Seneca, Prouerbia.

    titre: «Incipiunt notabilia Senece ».

    inc.: «Numquid sed quemadmodum feras interest...» (De prouid., 2, 4).

    expl.: «...reddunt rationem quibus hoc diutius propositum est. Explicit liber notabilium Senece. Deo gratias Amen » (De clementia, II, 7, 1 - cf. supra, Pal. lat. 1538, f. 82 v°-84).

    f. 76-77 v°: Martinvs Bracarensis seu Ps. Seneca, Formula uitae honestae.

    titre: «Lucii Annei Senece de quatuor uirtutibus tractatus breuis » (éd. cf. supra, Pal. lat. 226, f. 109-116).

    f. 77 v°-78 v°: Seneca, De remediis fortuitorum.

    précédé d’un prologue.

    inc.: «Hunc librum composuit Seneca... » (éd. d’après le ms. Ottob. lat. 1713, Y.-F. Riou, Notes..., p. 220).

    (texte) titre: «Lucii Annei Senece ad Galionem de remediis fortuitorum liber incipit ».

    f. 78 v°-106 v°: Seneca, De beneficiis.

    titre: «Lucii Annei Senece de beneficiis ad Aebutium Liberalem incipit liber primus ».

    f. 107-112: Seneca, De clementia.

    titre: «Incipit eiusdem ad Neronem Cesarem de clementia liber primus ».

    f. 112-158: Seneca, Dialogi.

    f. 112-114v°: De prouidentia.

    titre: «Incipit liber Senece de mundi gubernatione prouidentia diuina quare multa mala bonis iuris [sic] accidunt ».

    f. 114 v°-117 v°: De constantia sapientis.

    titre: «Incipit IIus quomodo sapiens non in iuiuriam cadit ».

    f. 117 v°-131 v°: De ira.

    titre: «Incipit liber primus de ira ».

    division en 4 livres.

    (liv. III) inc. f. 123: «Quoniam que de ira queruntur... » (II, 18).

    (liv. IV) inc. f. 125 v°: «Quod maxime desiderasti...» (III, 1).

    f. 131 v°-136: De tranquillitate animi.

    titre: «Lucii Annei Senece ad Serenum de tranquillitate animi ».

    f. 136-140: De breuitate uitae.

    titre: «Lucii Annei Senece ad Paulinum de breuitate uite ».

    f. 140-143: Ad Polybium de consolatione.

    suit sans séparation le texte précédent.

    inc. f. 140 col. 1 l. 7: «Sinite [sic] nostre compares firma sunt... ».

    f. 143-147 v°: De uita beata.

    titre: «Annei Senece ad Galionem de uita beata incipit liber primus ».

    f. 147 v°-148 v°: De otio.

    suit sans séparation le texte précédent.

    inc. l. 19 depuis le bas: «Cur nobis magno consensu...».

    à la fin: «Explicit liber de uita beata. Deo gratias. Amen ».

    f. 149-153 v°: Ad Marciam de consolatione.

    titre: «Lucii Annei Senece de consolatione ad Martiam ».

    f. 154-158: Ad Heluiam de consolatione.

    titre: «Lucii Annei Senece de consolatione ad Albinam matrem suam ».

    f. 158-167: Seneca, Epistulae ad Lucilium (extraits).

    titre: «Incipit liber de copia uerborum ».

    inc.: «Turpissima iactura est que per negligentiam fit. Magna pars uite elabitur nichil agentibus... » (Ep . 1, 1).

    expl.: «... iam ut longissime fines suos proferat carmina » (Ep. 88, 3).

Intervenant

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: les armes en partie grattées au bas du f. 3 v°: coupé, au 1 d’azur à deux croix d’or, au 2 d’or (?) n’ont pas été identifiées; selon de nombreuses notes de prêt en hébreu au f. 167 v°, le manuscrit a appartenu successivement à Francesco di Gabriele, entre 1400 et 1411, à son frère Bartolomeo de Mantoue, entre 1412 et 1428, à Stefane degli Dottori en 1435-1436 et à Gerardino di Antonio, de Borolenta, en 1445; Ulrich Fugger (au f. 1 v° cote: 182 seors.); bibliothèque palatine de Heidelberg (au f. 1 note concernant l’édition Gruter: «Palatinus secundus sic nominavit istum codicem in Animadversionibus suis Gruterus » (cf. supra, Pal. lat. 1538), cote ancienne: 82, et cote du transfert: C. 44/1539).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.


Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • C. R. Fickert, L. Annaei Senecae ad Lucilium epistularum moralium libri XX, 1, Leipzig, 1842, p. xxiv
    • P. Lehmann, Eine Geschichte..., 2, p. 124 et 517
    • B. L. Hijmans et M. P. Forder, De XXXII codicibus recentioribus L.A. Senecae libellum De prouidentia continentibus (Mnemosyne, 13, 1960, p. 43)
    • F. Giancotti, Ricerche sulla tradizione manoscritta delle Sentenze di Publilio Siro, Messine-Florence, [1963], p. 108
    • B. L. Hijmans, Two Seneca manuscripts and a commentary (Mnemosyne, 21, 1968, p. 245 n. 1), simple mention
    • J. Fohlen, Trois manuscrits parisiens des «Epistulae ad Lucilium » de Sénèque (Rev. hist. textes, 1, 1971, p. 78 n. 4 et 82), simples mentions
    • F. Giancotti, Emendazioni publiliane (Riv. filol. e istr. class., 97, 1969, p. 144), simple mention
    • J. Fohlen, Un apocryphe de Sénèque mal connu: le «De uerborum copia » (Mediaeval Studies, 42, 1980, p. 169).

Vie du document

Sources des données