Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q346842
Manifeste IIIF
Numérisation intégrale
Parchemin, 135 f., une seule main. Théologie. Oeuvres de l’inquisiteur Nicolas Eymerich
Source des données : BnF Archives et manuscrits
F. 1v Table : « In isto volumine sunt terdecim tractatus compositi per magistrum Nicholaum Eymerici ordinis predicatorum... ».
F. 3-6 (VIIII-XII) « Contra calumpniantes preeminentiam Christi et Virginis matris ejus », incompl. du début : « ... eo quod hiis pertinaciter... — ... cui sit laus... » (3) ; » Secunda pars seu secundus articulus est : An asserere gloriosam Virginem matrem Christi... — ... cui... sit laus... » (3-6) ; « Hec [ sic ] sunt responciones ad quinque prescriptas questiones... — ... per me in prologo protestatum. Explicit tractatus contra calumpniantes preeminentiam Christi et Virginis matris ejus, inceptus et perfectus Avinione per ffratrem Nicolaum Eymerici, ordinis predicatorum, Aragonie inquisitorem heretice pravitatis, anno... M° CCCXC quinto, pontifficatus vero sanctissimi Domini nostri pape Benedicti tercii decimi anno primo, relegacionis vero mee pro fidei defencione cum Johanne filio Zebedei anno secundo, mense quarto » (6). Mq. la dédicace à Benoît XIII et la majeure partie de la Prima pars ; cf. Quétif-Echard, Script. ord. Praed ., I, 712, n° 22 ;
F. 6v-21 (XIIv-XXVII) « Confessio fidei Christiane. Sanctissimo... Domino Benedicto... pape tercio decimo, Ffrater Nicolaus Eymerici... Si licuit, Pater Sancte, beato Jeronimo... » (6v) ; « Testificor et in primis coram Deo... firmiter credere... — ... et adhereo toto corde. Hec est... fidei mei confessio, que centum quinquaginta continet capitula... — ... bonorum omnium largitori, cui sit laus... Explicit tractatus, confessio fidei Christiane intitulatus, per me, ffratrem Nicolaum Eymerici, ordinis fratrum predicatorum, Aragonie inquisitorem heretice pravitatis, compilatus, Avinione iniciatus et terminatus anno... M° CCC° nonagesimo sexto, pontificatus autem... Domini nostri pape Benedicti terciidecimi anno secundo, meeque relegacionis cum Johanne evangelista filio Zebedei... pro fidei defensione... aliquorum lulistarum hereticorum vehemencia et impulso anno tercio » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 713, n° 28 (7-21) ;
F. 21-30 (XXVII-XXXVI) « Contra emissum in conclavi per papam et cardinales promissorium juramentum, et contra epistolam Parisiensium magistrorum », avec épître dédicatoire à Benoît XIII : « Questio de et super emisso in conclavi... juramento... sanctissimo ac beatissimo... Domino Benedicto... pape terciodecimo, ffrater Nicolaus Eymerici... Tu es Petrus et tu aliquando confirma fratres tuos... — ... ut eidem sanctitati videbitur faciendum » (21-21v) ; — Prologue : « Loquebantur adversus justum iniquitatem... Que verba possunt personare... — ... cui Deo sit honor et laus... » (21v-22) ; — « Utrum Dominus noster papa modernus Benedictus dictus si pro bono unitatis ecclesie obtinendo... — ... et dicit omnis populus : Fiat, fiat. Amen. Explicit questio de et super emisso in conclavi per papam et cardinales promissorio juramento, et ibi responsio ad universitatis Parisiensis epistolam... que... duo sunt compilata per fratrem Nicolaum Eymerici... Avinione anno... M° CCC° XC quinto, pontificatus... Benedicti terciidecimi anno primo » ; cf. Chartul. Univ. Paris ., n° 1683, III, 617-625 ; Quétif-Echard, op. cit ., 712, n° 23 ; N. Valois, La France et le Grand Schisme , III, 74 (22-30) ;
F. 30-45 (XXXVI-LI) « Contra universitatem Parisiensem Dei ecclesiam impugnantem, responsiones ad XXIX questiones » ; Prologue : « Cur temptavit Sathanas cor tuum... Hec est questio beati Petri... — ... cum stomaco conquirendo » (30-30v) ; — « Cur temptavit Sathanas cor tuum, hoc est quare permisisti te a Sathana decipi... Sane universitatis Parisiensis seu ejus magistrorum congregacio... — ... nec potest quis a papa appellare. Expliciunt responsiones ffratris Nicolai Eymerici, ordinis predicatorum, sacre theologie magistri, inquisitoris heretice pravitatis, ad XXIX questiones de quibus supra. Quibus respondit de expresso mandato... Domini nostri pape Benedicti terciidecimi vive vocis oraculo sibi facto... que responsiones sunt facte Avinione anno... millesimo CCC°XCV° pontifficatus... Domini nostri pape anno secundo, relegacionis vero ejusdem inquisitoris pro fidei deffensione cum Johanne filio Zebedei anno secundo mense octavo » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 712, n° 24 ; N. Valois, op. cit ., III, 71-74 (31-45) ;
F. 45v-50 (LIv-LVI) « Contra alchimistas », avec épître dédicatoire : « Reverendo in Christo patri... abbati de Rosis... Comitis Impuriarum cancellario, ffrater Nicolaus Eymerici... Si te lactaverint peccatores... Ecce consilium Salomonis... bonorum omnium largitori, cui sit laus... » (45v-46) ; — Prologue : « Incipit prologus... Ne laboretis, non enim perveniretis. Hec Ecclesiasticus XLIII Admonens alchimistas... — ... scilicet Jhesum Christum, cui sit laus... » (46-46v) ; — « In hoc presenti tractatu... questiones VIII persolvantur... — ... largitorem bonorum, cui sit laus... Explicit tractatus contra alchimistas intitulatus, per me ffratrem Nicolaum Eymerici,... compilatus, Avinione inceptus et consummatus anno... M° CCC° nonagesimo sexto, pontificatus... Domini nostri pape Benedicti terciidecimi anno secundo, relegacionis vero mee cum Johanne filio Zebedei... aliquorum lulistarum hereticorum... impulsu anno tercio mense secundo » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 713, n° 30 (46v-50) ;
F. 50-58 (LVI-LXIIII) « Correctorius Correctorii » [contra libellum De vilitate conditionis humanae, Innocentio papae III adscriptum, quem tamen Nicolaus Eymerici anonyme impugnat] Épître dédicatoire : « Reverendissimis in Christo patribus... archiepiscopo Terraconensi ejusque suffraganeis universis ffrater Nicolaus Eymerici... Memini me non multum longe ante... — ... cui sit laus, virtus, honor... » (50-50v) ; — « Primus articulus habet ita : Quare de vulva matris egressus sum... — ... consimiliter Arriani et alii heretici faciunt. Explicit tractatus Correptorius [ sic ] Correctorii intitulatus per me ffratrem Nicolaum Eymerici, ordinis predicatorum, in Aragonia inquisitorem... compilatus, Avinione inceptus et consummatus anno Domini millesimo CCC° nonagesimo sexto, pontificatus... Domini nostri pape Benedicti terciidecimi anno secundo, relegacionis vero mee cum Johanne filio Zebedei... anno tercio et mense tercio, quorundam hereticorum lulistarum vehementia et impulsu » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 713, n° 31 (50v-58) ;
F. 58-75 (LXIIII-LXXXI) « Contra prefigentes certum terminum fini mundi ». Épître dédicatoire : « Dies seculi quis dinumeravit ? Ecc. 1°. Incipit Epistola. Illustrissimo ac magnifico domino meo Domino Johanni comiti Impuriarum... ffrater Nicolaus Eymerici... Oaltitudo diviciarum scientie et sapientie Dei... cui sit laus, virtus... » (58-58v) ; « Ut presentis tractatus materia congruentius peragatur... viginti questiones principaliter dissolvantur. Prima questio est : Mundus si sui esse principium habuit... — ... ad laudem, honorem... nominis Domini Jhesu Christi. Explicit tractatus contra prefigentes terminum fini mundi editus, per ffratrem Nicolaum Eymerici... conflatus, Avinione inceptus et finitus, anno ab Incarnatione Domini M°CCC°XCV°, XXV marcii, Pontificatus... pape Benedicti tercii decimi anno secundo, relegacionis vero solempnis ejusdem inquisitoris cum Joanne filio Zebedei pro fidei defensione et heretici Raymundi Lull extirpatione, quorundam lulistarum hereticorum vehemencia et impulsu anno tercio » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 712, n° 21 (58v-75) ;
F. 75-89v (LXXXI-XCVv) « Contra astrologos imperitos, atque contra nigromanticos de occultis perperam judicantes » ; Épître dédicatoire : « Sacre theologie egregio professori... fratri Thome Ulzine Minorum ordinis... regis Aragonum confessori, ffrater Nicolaus Eymerici... Consideranti mihi eloquia Domini... — ... cui sit laus... » (75-75v) ; — Prologue : « Incipit prologus in tractatu : Numquid nosti ordinem celi... Difficile extimamus... — ... cui sit virtus... » (75v) ; « Circa istam materiam... XII articuli dissolvantur... Primus articulus est inquirere celi cujus sunt substantie ac nature... — ... cui sit laus... Explicit tractatus contra astrologos imperitos atque contra nigromanticos et ceteros magos seu mathematicos... editus per ffratrem Nicolaum Eymerici... inceptus et terminatus Avinione, anno Domini M° CCC XCV, pontificatus... Benedicti terciidecimi anno secundo, relegationis vero eiusdem inquisitoris cum Johanne filio Zebedei anno secundo, mense X° » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 712, n° 26 (75v-89v) ;
F. 89v-98 (XCVv-CIIII) « Elucidarius Elucidarii » ; Épître dédicatoire : « Incipit epistola in librum qui Elucidarius Elucidarii appellatur, quem compilavit ffrater Nicolaus Eymerici... Reverendissimis... patribus et dominis... archiepiscopo Terracone ejusque suffraganeis universis, ffrater Nicolaus Eymerici... Ad vestram, reverendissimorum patrum, noticiam... — ... qui elucidant me vitam eternam habebunt » (89v-90) ; « In prima parte Elucidarii elucidandi continentur articuli XII. Primus articulus est talis : Discipulus. Ubi habitat Deus ?... — ... ut predicti alii poterunt breviter elucidari. Explicit Elucidarius Elucidarii editus a ffratre Nicolao Eymerici... compilatus in civitate Sedis Urgelli anno Domini M° CCC° XCIII°, sue provide relegacionis mense sexto » (Y. Lefèvre, L'Elucidarium ... Paris, 1954, 483-521) ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 711-712, n° 19 (90-98) ;
F. 98-101 (CIIII-CVII) « Contra hereticaliter asserentes beatum Johannem evvangelistam fuisse Virginis Marie filium naturalem, et quedam alia falsa. Reverendissimo in Christo patri fratri Bonito, ordinis fratrum predicatorum, sacre theologie egregio professori, atque in regno Francie inquisitori heretice pravitatis, Carcassone communiter residenti, ffrater Nicolaus Eymerici... in regno Aragonie coinquisitor, socius et amicus... Reverende Pater... vos michi inquisitori Aragonie... manualiter tradidistis quandam cedulam duos articulos continentem... Primus articulus erat quod beatus Johannes evangelista... — ... ut in baculo arundineo non confidens. Explicit responsio facta per me ffratrem Nicolaum Eymerici... Avinione, pontificatus... pape Benedicti XIII anno primo, relegacionis vero mee... cum Johanne filio Zebedei anno secundo mense nono... » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 712, n° 25 ;
F. 101-114 (CVII-CXX) « De admiranda sanctificatione Dei et hominis Genitricis » ; Épître dédicatoire : « Sanctissimo atque illustrissimo principi... regi Aragonie preexcelso, ffrater Nicolaus Eymerici... Vidit Deus cuncta que fecerat... — ... cui sit laus... » (101-102) ; — Prologue : « Rex Salomon fecit sibi tronum... Doctor gentis splendor mentis... Paulus... — ... cui sit laus... » (102-102v) ; — « Verum ut de ista admiranda sanctificatione congruentius peragatur... questiones decem pertractentur... Primum declarandum est sanctificatio... — ... ad laudem, gloriam, et honorem nostri semper, et presertim vestri, unigeniti Domini J. C. Explicit tractatus de admiranda sanctificatione Dei et hominis Genitricis conflatus per fratrem Nicolaum Eymerici... editus, Avinioni inceptus et terminatus anno D.M° CCC° nonagesimo sexto, pontificatus ... pape Benedicti terciidecimi anno secundo, relegacionis vero ejusdem inquisitoris pro fidei deffensione cum Johanne filio Zebedei anno tercio » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 713, n° 27 (103-114) ;
F. 114-121 (CXX-CXXVII) « Incautacio studii Ilardensis super XX ti articulis per quendam Anthonium Riera studentem Valentinum, ut defertur, inibi seminatis » ; Épître déd. : « Honorabilibus dominis... utriusque juris, canonici et civilis, doctoribus, utriusque facultatis, medicine et artium, magistris, licenciatis, bacallariis, et studentibus cunctis, Herdensibus, frater Nicolaus Eymerici... inquisitor... delegatus in civitate eadem pro extirpanda lulistica heresis labe... Opportet hereses esse... inquid doctor gentium Paulus... — ... Et rursum videte quomodo caute ambuletis » (114-114v) ; — « Articuli autem Ilerde per dictum Antonium Riera seminati... Primus articulus est quod Filius Dei potest dimittere humanam naturam... — ... et publicas meretrices, ut Augustinus dicit. Explicit tractatus Incautacio universitatis studii Ilerdensis intitulatus, per me ffratrem Nicolaum Eymerici... conflatus, Avinione iniciatus et consummatus anno Domini millesimo CCC° nonagesimo sexto, de mense aprilis, pontificatus... Benedicti pape XIII anno secundo, relagacionis [ sic ] vero mee anno tercio mense tercio » (114v-121). La bulle de Grégoire XI : « Conservationi puritatis catholice... », condamnant les écrits de Raymond Lulle, d'authenticité contestée, est insérée f. 118v-119. ( Directorium Inquisitorum , ed. F. Pegna, Venetiis, 1607, 311-312 ; E. Grahit, El inquisidor Fr. Nicolas Eymerich , 112-114 ; D. Gazulla, dans Bolleti de la Societat arqueologica luliana , XII (1910), 22-23) ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 713 sqq ., n° 29 ; Menendez Pelayo, Historia de los heterodoxos españoles , nueva ed., II (1947). 305-306 ;
F. 121v-135 (CXXVIIv-CXLI) « Epistola missa fratri Marcho de Vilalba super declaratione XXII articulorum Magistri Sententiarum » ; Épître liminaire : « Magne religionis et sciencie insignito... fratri Marcho de Vilalba, ordinis S. Benedicti monasterii Rivipulli... ffrater Nicolaus Eymerici, ordinis fratrum predicatorum conventus Gerundensis... Declaratio sermonum tuorum illuminat... David propheta in suo Psalterio... — ... cui sit laus... » (121v-122) ; — « Tractatus seu declaratio articulorum. Cupiens istius libri Sententiarum ab articulis qui tenentur (ab) articulos qui non tenentur communiter segregare... — ... et ultimo articulo antedicto. Hec sunt, pater carissime... ad Dei... laudem, gloriam, et honorem. Amen. Explicit Declaracio articulorum XXII Magistri Sententiarum, in quibus articulis a magistris omnibus non tenetur, que declaracio fuit incepta Gerunde prima octobris, et terminata ibidem ultima novembris, per me fratrem Nicolaum Eymerici... anno... M.CCC. nonagesimo septimo, pontificatus... pape Benedicti terciidecimi anno quarto » (122-135) ; — Table des XXII articles : « Hii inffra scripti XXII articuli... — ... in presenti tractatu deducti, an sint veri vel falsi, seu aliqualiter sustinendi » ; cf. Quétif-Echard, op. cit ., 713, n° 34 ; Petri Lombardi Libri IV Sententiarum , 2 e éd., 1916, I, LXLXI, LXXVIII-LXXX, Quaracchi (135).
Source des données : Persée - DER-IRHT, LXXXIV
75ra-89va Nicolas Eymerich, Contra astrologos imperitos atque contra nigromanticos de occultis perperam iudicantes [Boudet 2006, 372 n. 74 ; éd. Véronèse 2010, 290-329].
Provient du Collège de Foix. et doit être rapproché du ms. Latin 1464 (Colbert 2846) ; cf. Delisle. Cab. des mss . I, 507.
Ce manuscrit se trouvait en 1429 dans la bibliothèque de Benoît XIII à Peñiscola ; cf. P. Martí, dans Estudios franciscanos , XXIX (1923), 269. Il fut recueilli par le cardinal Pierre de Foix qui le légua au Collège de Foix à Toulouse ; cf. Delisle, Cab. des mss. , I, 500, n° 9 de la liste des manuscrits de ce collège envoyés à Colbert le 7 octobre 1680.
collège de Foix à Toulouse ; Colbert
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source
Ad vestram reverendissimorum patrum notitiam tenore deduco...
f. 89v
[...] An adserere gloriosam Virginem matrem Christi non conceptam esse...
f. 3
Circa istam materiam venatur ut veritas facilius et congruentius habeatur...
f. 75v
Conservationi puritatis catholicae fidei...
f. 118v
Consideranti mihi eloquia Domini, eloquia casta...
f. 75
Cupiens istius libri Sententiarum ab articulis qui tenentur...
f. 122
Cur temptavit Satanas cor tuum ... (Act. V, 3).
Haec est quaestio beati Petri vicarii primi Domini nostri Jesu Christi...
f. 30
Hoc est quare permisisti te a Satana decipi...
f. 31
[...] David propheta in suo Psalterio decachordo...
f. 121v
Declaratio sermonum tuorum illuminat ... (Ps. CXVIII, 130)
David propheta in suo Psalterio decachordo...
Dies saeculi quis dinumeravit ? (Eccli. I, 2)
Illustrissimo ac magnifico domino Johanni...
f. 58
[...] Difficile extimamus quae in terris sunt...
[...] Doctor gentis splendor mentis...
f. 102
[...] Ecce consilium Salomonis verum quia sacra Scriptura...
f. 45v
[...] Haec est quaestio beati Petri vicarii primi Domini nostri Jesu Christi...
[...] Hoc est quare permisisti te a Satana decipi...
In hoc praesenti tractatu, ut ejus materia congruentius peragatur...
f. 46v
In prima parte Elucidarii elucidandi continentur articuli duodecim. Primus articulus...
f. 90
Loquebantur adversus justum iniquitatem ... (Ps. XXX, 19)
Psalmista et propheta : Locuti sunt adversum me lingua dolosa ... (Ps. CVIII, 3)
f. 21v
Memini me non multum longe ante, immo verius paulo ante persecutionem...
f. 50
[...] Mundus si sui esse principium habuit...
f. 58v
Ne laboretis, non enim perveniretis ... (cf. Eccli. XLIII, 34)
Haec Ecclesiasticus XLIII admonens alchimistas. Sacrae Scripturae divinitus revelatae evidentibus auctoritatibus...
f. 46
Numquid nosti ordinem caeli ... (Job XXXVIII, 33).
Difficile extimamus quae in terris sunt...
O altitudo divitiarum sapientiae ... (Rom. XI, 33).
Si enim caeli altitudinem, terrae latitudinem...
Oportet haereses esse ... (I Cor. XI, 19)
Nemo vos seducat inanibus verbis ... (Eph. V, 6)
f. 114
Prima quaestio est : Mundus si sui esse principium habuit...
Primum declarandum est sanctificatio quoad nomen quid sit...
f. 103
Primus articulus erat quod beatus Johannes evangelista illorum verborum Christi : Mulier, ecce filius (Joh. XIX, 26)...
f. 98
Primus articulus est inquirere caeli cujus sunt substantiae ac naturae...
Primus articulus est quod Filius Dei potest dimittere humanam naturam...
f. 114v
Primus articulus est talis. Discipulus. Ubi habitat Deus ?...
Primus articulus habet ita : Quare de vulva matris egressus sum ... (Jer. XX, 18)...
f. 50v
[...] Quae verba possunt personare et resonare...
Reverende pater, domine inquisitor, vos mihi inquisitori Aragoniae Aneclato [ sic ] manualiter tradidisti...
Rex Salomon fecit sibi thronum de ebore ... (III Reg. X, 18)
Doctor gentis, splendor mentis...
[...] Sacrae Scripturae divinitus revelatae evidentibus auctoritatibus...
Sane universitas Parisiensis seu ejus magistrorum congregatio...
Secunda pars seu secundus articulus est : An adserere gloriosam Virginem matrem Christi non conceptam esse...
[...] Si enim caeli altitudinem, terrae latitudinem...
Si licuit, Pater sancte, beato Hieronymo in secundo prologo super Job...
f. 6v
Si te lactaverint peccatores ... (Prov. I, 10-16)
Ecce consilium Salomonis verum quia sacra Scriptura...
Testificor et in primis coram Deo et Christo Jesu firmiter credere...
f. 7
Tu es Petrus ... (Mt. XVI, 18).
Et tu aliquando confirma fratres tuos ... (Lc. XXII, 32). Peccavit in te frater tuus ... (Mt. XVIII, 15). Petre, ecce Satanas... confirma fratres tuos ... (Lc. XXII, 31-32), proximos tuos, consiliarios tuos debito et amicos...
f. 21
Ut praesentis tractatus materia congruentius peragatur et evidentius veritas habeatur...
Utrum dominus noster papa modernus Benedictus dictus si pro bono unitatis Ecclesiae obtinendo...
f. 22
Verum ut de ista admiranda sanctificatione congruentius peragatur...
Vidit Deus cuncta quae fecerat ... (Gen. I, 31).
Eximio prophetarum Moyse adtestante...
f. 101
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index