Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q63398
Manifeste IIIF
Numérisation :
Source des données : BnF Archives et manuscrits
F. 115v-116v. [PETRUS COMESTOR] ; cf. ms. Latin 2952, f. 2v ; M. M. Lebreton, dans Bull. d'inf. I.R.H.T., II (1953), 41.
F. 117, 120-120v, 125-128v. (Sancti Bernardi opera, éd. J. Leclercq, H. Rochais, IV-VI, Rome, 1966-1970, passim) ; au f. 126-126v, De Misericordiis sermo (ibid., VI1, 40-43).
F. 117-119, 121v-125, 132v. [STEPHANUS TORNACENSIS] ; cf. Hauréau, Notices, IV, 6 et V, 137 ; Schneyer, Repert. lat. Serm., V, 510, nos 2, 9, 16 et 8.
F. 120v-121, 132-132v. PSEUDO-BERNARDUS, Meditationes.
F. 130v-132. [GUIGO II, prior Carthusiensis, Meditationes] (éd. E. Colledge et J. Walsh, Paris, 1970). Meditatio XII : « Ne pluas super nos... » (éd. cit., 198-202) (130v-131) ; Meditatio III : « Dives es Domine et indeficiens... » (ibid., 136-140) (131-131v) ; Meditatio IV : « Indurasti Domine cor... Opposuisti nubem... Aufer a nobis Domine... » (ibid., 142-146) (131v) ; Meditatio V : « In principio Domine celum et terram... — ... et fiet lux » (ibid., 148-152) (131v-132).
F. 1-6v Calendrier, avec, au 9 janvier, mention de la dédicace de l'église de Châtillon (Eure) et, aux ff. 1-1v, 2v, des vers mnémoniques.
F. 8-84v PETRUS CANTOR. « Verbum abreviatum. Verbum abreviatum fecit Deus super terram. Si enim Verbum Patris... — ... inmensum et inexplicabile. Explicit verbum abreviatum magistri Petri primum cantoris Parisiensis, postea novicii Longipontis in quo novicius defuctus [sic] est. Anima ejus requiescat in pace. Amen » (P.L., CCV, 23-366, c.I-CLII, variantes) ; cf. pour la bibliographie, la notice du ms. Latin 3487.
F. 86-96v INNOCENTIUS III papa, De miseria humane conditionis. « Incipit tractatus domini Innocentii tercii pape de contemptu mundi » (P.L., CCXVII, 701-746 ; M. Maccarone, Lucani, 1955, 3-98). Prologue : « Domino patri karissimo Petro, Dei gratia Portuensi episcopo, Lotharius... Modicum ocii quod inter multos [sic] angustias... » (Maccarone, éd. cit., 3) (86) ; — [Prima pars] : « Quare de vulva matris... [Jer. XX] Si talia locutus est de se... » ( ibid., 1-36) (86-89v) ; — « Secunda pars. Tria maxime homines solent... — ... peribunt a facie Dei » (ibid., 39-72, variantes) ; les rubriques des deux premiers chapitres sont interverties ; le premier chapitre du l. III (ibid., 75-76) est compris dans la deuxième partie ; le f. intercalé 94 comble une lacune de la 3e partie (89v-93v, 95) ; — « Tercia pars... Exibit ergo spiritus... O quanta mortales... — ... et ignis ardens in secula seculorum. Amen. Explicit Summa domini Pape de contemptu mundi » (ibid., 75-98, variantes). Les c. 2, 3 et 8 de l'édition manquent (ibid., 76-79, 83-84) (95-95v, 94-94v, 96-96v).
F. 97-115v « Incipit Mariale » ; en rubrique : « mr. Hug. » [Magister Hugo]. Série de 13 sermons, 12 par séries de 3 pour chacune des quatre fêtes de la Vierge et un treizième pouvant servir pour toutes les fêtes. « In principio creavit Deus celum et terram. Duo sunt opera Dei, primum quo mundum creavit... » ; cf. ms. Latin 583, 43-44 (97-98) ; — « Sermo secundus. Ecce Virgo concipiet... Quoniam per prophetam dictum fuerat ad Achad... » (98-98v) ; — « Sermo tertius. Missus est Gabriel... Per Galileam qua transmigratio... » (Pedrosa, El Mariale de Saint-Evroul, Madrid, 1961, 57-64) (98v-99v) ; — « Sermo in purificatione b. Marie. Adorna thalamum tuum... Per Syon que specula interpretatur... » (99v-100v) ; — « Sermo secundus unde supra. Postquam impleti sunt dies... In hac evangelice lectionis historia... » (100v-101) ; — « Sermo tertius. Videte manus meas... Audistis horaculum, vidistis miraculum... » (101-102) ; — « Sermo primus in assumptione b. Marie. Paradisi porta... Multiplicia nobis venerunt mala per Evam... » (102-102v) ; — « Sermo secundus in Assumptione. Maria virgo assumpta est ad ethereum thalamum. Quam ideo post se... » (102v-103) ; — « Sermo tercius in Assumptione. Ferculum fecit rex Salomon... Duo sustentamentorum genera legimus... » (103-104) ; — « Sermo primus in nativitate b. Marie. Nativitas est hodie... Stella fulgens et preclara... » (104-105) ; — « Sermo secundus. Ego quasi vitis... Virga Jesse, que prius germinaverat... » (éd. cit., 64-71) (105-106) ; — « Sermo tertius. Liber generationis Jhesu Christi fili David... In hujus diei veneranda celebritate... » (106-107) ; — « Communis sermo ad quamlibet festivitatem b. Marie. Multe virgines congregaverunt divitias, b. Maria sola... — ... decoramur et coronamur ut in eternum gloriemur. Amen » (107-115v). A la suite, conclusion dans laquelle les initiales de chacune des phrases forment le nom « Mariale » : « Mirande Virginis laudes qui miratur mirandus est... — ... quia in qualibet ejus sollempnitate eo poteris uti » (ibid., 34-36) (115v). Ce passage est placé en tête du traité dans plusieurs mss.
F. 115v-116v Sermon : « [S]urge Aquilo et veni Auster... Videndum est quis loquatur et quibus et de quo et propter quid loquatur. Quis loquatur ? Christus... — ... Clamemus ergo unanimiter et dicamus : surge Aquilo... Quod ipse facere dignetur... » (P.L., CLXXI, 893-895, sous le nom d'Hildebert de Lavardin) ; cf. Hauréau, dans Not. et Extr., XXXII2, 159 ; W. Lampen, dans Antonianum, XIX (1944), 145-168.
F. 116v Sentences : « Non omnes uniformiter gradiuntur ad Deum... — ... Porte Sion Ecclesie sunt sacramenta... habituri sumus ».
F. 117-132v Sermons, extraits de sermons et de méditations, la plupart de s. Bernard. « In adventu Domini. Dignum est, fratres, ut tota cum devotione Domini celebremus Adventum... » [S. BERNARDUS, In adv. Dom., s. IV, c. I-IV] (éd. Gsell et Janauschek, I, fasc. I, 20-22) (117) ; — « In nativitate Domini. Verbum adbreviatum faciet Dominus super terram... Festum Verbi est et in Verbi festo festivo... » ; cf. mss. Latin 14935, 3v-6, sous le nom d'Étienne de Tournai ; 16463, 98-100v, sous le nom de Maurice de Sully ; 3733, 44-46 (117-119) ; — « Quis ascendet in montem Domini... Sumus hic in valle lacrimarum... » (119-120) ; — « In Passione. Necesse est ut loquamur hodie brevius propter angustias temporis... » [S. BERNARDUS, In Dom. Palm., s. II] (éd. cit., I, fasc. I, 306-310) (120-120v) ; — « D.N.J.C. in die Palmarum Jerusalem iturus... » [S. BERNARDUS, Expositiones morales] (J. Hommey, Suppl. Patr., Paris, 1685, 85-87) (120v-121) ; — « Egenus sum ego et pauper... — ... aptus est regno Dei » [S. BERNARDUS, Meditatio in passionem et resurrectionem Domini, c. VI] (P.L., CLXXXIV, 747-750) (121-121v) ; — « In Pascha. Hec est dies quam fecit Dominus... Philosophi seculares diffiniunt... » ; cf. ms. Latin 16463, 113v-116, sous le nom de Maurice de Sully (121v-123v) ; — « Sint lumbi vestri precincti... Tradunt qui originem dictionum... » ; cf. ms. Latin 3733, 51v-53 ; 16463, 116-117v, sous le nom de Maurice de Sully ; 17282, 104-106 (123v-125) ; — « In Nativitate. Sonuit in terra nostra vox leticie... » [S. BERNARDUS, In vig. Nat., s. I] (éd. Gsell et Janauschek, I, fasc. I, 74-78) (125-126) ; — « Miserere mei Deus... Sicut sunt peccata minima... » [S. BERNARDU´S, De diversis, s. XIII] (éd. cit., I, fasc. III, 785-787) (126) ; — « Misericordias Domini in eternum... Quis enim mihi insipiens... », lié au sermon précédent [S. BERNARDUS, In dom. VI post. Pent., s. II] (éd. cit., I, fasc. I, 417-419) (126-126v) ; — « In Septuagesima. Magna mihi consolatio, fratres mei... » [S. BERNARDUS, In Septuag. s. I] (éd. cit., I, fasc. I, 178-182, variantes) (126v-127v) ; — « Quotiens de oratione loquor... » [S. BERNARDUS, In Quadrag., s. V, c. 5-9] (éd. cit., I, fasc. I, 200-203) (127v-128) ; — « In Purificatione. Hodie Templi Dominum in Templum Domini... » [S. BERNARDUS, In Purif. b. M., s. I] (éd. cit., I, fasc. II, 488-491) (128-128v) ; — « Afferte Domino, filii Dei... Vobis dicitur, novitii : Attendite... — ... custodire non studeant » [RICARDUS DE SANCTO VICTORE, In Ps. XXVIII] (P. L., CXCVI, 285-288) ; cf. ms. Latin 2588, 116-117v ; 14517, 11-12v ; Cassin. 184, 49, sous le nom de s. Bernard (128v-129) ; — « De s. Benedicto. Convenientibus vobis in unum ad audiendum verbum salutis... » [S. BERNARDUS, In natali s. Benedicti abbatis] (éd. Gsell et Janauschek, I, fasc. II, 503-511) (129-130v) ; — « Ne pluas super nos, conturnices Domine... — ... et fiet lux » [S. BERNARDUS, Expositiones morales] (Hommey, op. cit., 75-85) (130v-132) ; — « In Passione. Videns vidisti, Domine Deus, afflictionem populi tui... » [Id.] (ibid., 90-94) (132-132v) ; — « Dignus es, Domine, accipere librum... In principio est ut aliquid... — ... facile sit cognos[cere]... », incomplet de la fin par suite de lacune matérielle ; cf. ms. Latin 14935, 13v, sous le nom d'Étienne de Tournai ; 3733, 49v ; 16463, 104, sous le nom de Maurice de Sully (132v).
F. 133-143v [PETRUS CANTOR, De tropis theologicis] « Videmus nunc per speculum et in enigmate... Hoc verbum apostolicum multiplicem... — ... ergo in lege peccaverunt » ; cf. Fr. Stegmüller, Repertorium biblicum, IV, nos 6452-6453.
F. 144 RABENTINUS GUIDO BONACELLIS. Lettre sur la prise de Damiette (1219) reproduisant les termes d'une lettre de Pelagius Galvanus de Guimares, évêque d'Albano, légat en Orient, sur le même sujet, incomplet de la fin : « Dilecto P. etc. Rabentinus Guido Bonacellis Januensis civitatis potestas... Desiderio desiderantes quod de prosperis successibus... sicut per litteras patentes venerabilis legati Albanensis episcopi didicimus quarum tenorem... destinamus... Nobili ac egregio viro potestati, clero et populo Januensi P., ... Albanensis episcopus... Exaudivit Dominus de excelso sancto suo preces servorum suorum... — ... Hoc enim significari volumus ex parte... » ; cf. une lettre des chefs de la croisade à Honorius III, publiée parmi les lettres de Pierre de Blois (P. L., CCVII, 478-479, ep. CXCV) et une lettre de Gilles de Lerres, pénitencier du légat (Martène, Thes anecd., I, 874-875) ; cf. R. Röhricht, Studien zur Geschichte des fünften Kreuzzuges, Innsbruck, 1891, 41-46.
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Adferte Domino, filii Dei... (Ps. XXVIII, 1)
Vobis dicitur, novicii adtendite...
f. 128v
Adorna thalamum tuum... (Ant. in Purificatione).
Per Sion quae specula interpretatur...
f. 99v
Desiderio desiderantes quod de prosperis successibus...
f. 144
Dignus es, Domine, accipere librum... (Apoc. V, 9).
In principio est ut aliquid de reverendo sacrosanctae Romanae Ecclesiae matris nostrae consilio...
f. 132v
Dives es, Domine, et indeficiens...
f. 131
Dominus noster Jesus Christus in die Palmarum Jerusalem iturus...
f. 120v
Ecce virgo concipiet... (Is. VII, 14).
Quoniam per Prophetam dictum fuerat ad Achad...
f. 98
Egenus sum ego et pauper...
f. 121
Ego quasi vitis fructificavi... (Eccli. XXIV, 23).
Virga Jesse quae prius germinaverat...
f. 105
Exaudivit Dominus de excelso sancto suo preces servorum suorum...
Ferculum fecit sibi rex Salomon... (Cant. III, 9).
Duo sustentamentorum genera legimus...
f. 103
Haec est dies quam fecit Dominus... (Ps. CXVII, 24).
Philosophi saeculares definiunt diem...
f. 121v
[...] Hoc est : angelicam creasti et humanam naturam...
f. 131v
[...] Hoc verbum apostolicum multiplicem...
f. 133
In principio creavit Deus caelum et terram... (Gen. I, 1).
Duo sunt opera Dei, primum quo mundum creavit...
f. 97
In principio, Domine, terram fundasti... (Hebr. I, 10)
Hoc est : angelicam creasti et humanam naturam...
Indurasti cor nostrum, Domine... (Is. LXIII, 17).
Opposuisti... Aufer a nobis, quaesumus, Domine...
Liber generationis Jesu Christi... (Mt. I, 1).
In hujus diei veneranda celebritate...
f. 106
Maria virgo adsumpta est ad aethereum thalamum... [Ant. in Adsumptione Mariae].
Quam ideo post se reliquit...
f. 102v
Mirandae Virginis laudes qui miratur mirandus est...
f. 115v
Misericordias Domini in aeternum cantabo... (Ps. LXXXVIII, 2).
Quis enim mihi insipiens...
f. 126
Missus est angelus Gabriel... (Lc. I, 26).
Per Galilaeam qua transmigratio...
f. 98v
Multae virgines congregaverunt divitias, beata Maria sola...
f. 107
Nativitas est hodie sanctae Mariae Virginis...
Stella fulgens et praeclara...
f. 104
Ne pluas super nos coturnices, Domine...
f. 130v
Non omnes uniformiter gradiuntur ad Deum...
f. 116v
[...] O quanta mortales de mundanae provisionis incertitudine...
f. 95
Paradisi porta per Evam cunctis clausa est... Multiplicia nobis venerunt mala per Evam...
f. 102
Postquam impleti sunt dies purgationis... (Lc. II, 22).
In hac evangelicae lectionis historia...
f. 100v
Quis ascendet in montem Domini ?... (Ps. XXIII, 3).
Sumus hic in valle lacrimarum...
f. 119
Quotiens de oratione loquor, audire mihi videor in corde meo...
f. 127v
[...] Si talia locutus est ille de se quem Deus sanctificavit...
f. 86
Sint lumbi vestri praecincti... (Lc. XII, 35).
Tradunt qui originem dictionum in varia significatione...
f. 123v
Surge, Aquilo, et veni, Auster... (Cant. IV, 16).
Videndum est quis loquitur et quibus et de quo...
Verbum abbreviatum faciet Dominus super terram... (Rom. IX, 28).
Festum Verbi est et in Verbi festo festivo...
f. 117
Videmus nunc per speculum... (I Cor. XIII, 12).
Hoc verbum apostolicum multiplicem...
Videns vidisti, Domine Deus, adflictionem populi tui qui est in Aegypto...
f. 132
Videte manus meas... (Lc. XXIV, 39)
Audistis oraculum, vidistis miraculum...
f. 101
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index