Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3732

  • Titres attestés :
    • Nicolaus de Byard
    • Sermones anonymi
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3732
    • Paris. BnF, Latin 3732
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Nicolas de Byart
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin. Réglure à la mine de plomb.
  • Composition :
    • I-170 ff. + f. 162bis, précédés et suivis d'un f. de garde parchemin, à 2 colonnes, 3 et 4 colonnes (148-148v) et à longues lignes (143v-148 et 149-166).
  • Dimensions :
    • 170 × 120 mm. (justification pour texte sur 2 col. : 140/122 × 90 mm.).
  • Aspects codicologiques :
    • Initiales réservées. Aux ff. 1-148v : rubriques ; pieds-demouche rubriqués ; quelques titres courants rubriqués. — Au corps du manuscrit (1-148), comportant 17 cahiers de 8 ff. et 1 cahier de 12 ff. (137-148), ont été ajoutés deux cahiers de 8 ff. (149-163) et 1 cahier de 7 ff. (164-170). Il y a 2 ff. 162. Réclames jusqu'au f. 136, parfois rognées. Du f. 1 à 143, texte divisé en haut des ff. de prima tabula (a- [ur]) à sexta tabula (a-l). Les ff. 155-156v et 166v-170v sont blancs. Signets de parchemin. — Au f. 166, essai de plume du XIVe s. Au f. de garde I, d'une main du XVIIe s. : « Sermons d'un cordelier ». — A appartenu à la cathédrale Saint-Étienne de Châlons-sur-Marne, dont on lit l'exlibris (XIVe-XVe s.) au f. de garde Iv : « De libraria S. Stephani Cath[alaunensis] » ; au f. 165v : « Joannes-Baptista-Lud.-Gasto de Noailles, abbas B.M. de Alto Fonte, anno reparatae salutis 1686, ex diruta Sancti Stephani Cathalaunensis sibi pretio paravit » [Jean-Baptiste-Louis-Gaston de Noailles, abbé de Notre-Dame de Hautefontaine, diocèse de Châlons-sur-Marne, de 1684 à 1692, puis évêque de Châlons]. Appartint au maréchal de Noailles. I-170 ff. + f. 162bis, précédés et suivis d'un f. de garde parchemin, à 2 colonnes, 3 et 4 colonnes (148-148v) et à longues lignes (143v-148 et 149-166). 170 × 120 mm. (justification pour texte sur 2 col. : 140/122 × 90 mm.).
  • Reliure :
    • Reliure XVIIIe s. maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre doré au dos : « SERMONE. ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-148v [NICOLAUS DE BYARD,] Summa De abstinentia. « Sunt hec collecta libro vulgalia multa||Ex alphabeto distincte scripta. Teneto||Et positum titulo quodlibet est proprio.||[D]uplex est abstinencia, detestabilis et laudabilis... — ... que preparavit Deus electis suis ad que nos perducere dignetur... Amen », texte réparti sous 133 rubriques, groupées en CXXXI têtes de chapitres (1-143) ; — tables : « Incipiunt adaptationes omnium sermonum in hoc libello contemptorum [sic] prout competunt sabbatis, dominicis et feriis totius anni » (143-147) ; « Incipit adaptatio prout competit martiribus, virginibus et confessoribus » (147-148) ; « Incipiunt capitula tocius libri secundum ordinem alphabeti [I-CXXXI]... — ... Explicit liber qui vocatur De Abstinencia » (148-148v) (Nombreuses éditions sans nom d'auteur sous le titre de Dictionarius pauperum, Paris 1498, 1512, 1530 ; Cologne 1504 et 1505 ; Strasbourg, 1518) ; cf. Hauréau, Notices, VI, 264-265 ; A. Wilmart, dans Mémorial Lagrange, Paris, 1940, 336, 344-346 et n. ; M.W. Bloomfield, dans Traditio, XI (1955), 296-297 n° 314 ; Stegmüller, Repertorium biblicum, IV, n° 5695.

    F. 149-165 Sermones anonymi. « Convertimini ad me in toto corde vestro... (Joel II, 12). Primi parentes nostri cum tota familia... » (149-150v) ; — « Quecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam... (Rom. XV, 4). Karissimi, sicut in eo qui milicie seculari ascribitur... » (151-152v) ; — « De Omnibus sanctis. Credentes etiam etc. Preconia omnium sanctorum recommendantur... » (152v-153v) ; — « Katerine. Gratiam inveni apud oculos tuos... (Ruth II, 13). Verba ista ad litteram de Ruht [sic] dicta congrue de beata Katerina... » (153v-154v) ; — « Faciamus ei adjutorium simile (simile) sibi... (Gen. II, 18). De prima muliere dicta sunt verba ista... » (157-157v) ; — « [V]identibus illis elevatus est... (Act. I, 19). Verba ista sunt depositum testium Jhesu Christi et specialiter de ejus ascentione... » (157v-158v) ; — « Diligamus Deum quoniam ipse prior... (I Joh. IV, 19). Nota : ilh nos prie d'amurs. Hortamur ergo fideliter... » (158v-159) ; — « [M]isit Deus Spiritum Filii sui... (Gal. IV, 6). Dicitur vulgariter : Una bonitas aliam requirit... in die Penthecostes... » (159-160) ; — « [M]ulier dum parit tristiciam habet... (Joh. XVI, 21). Karissimi, tria sunt in mundo... » (160-161) ; — « [G]audium vestrum sit plenum... (Joh. XVI, 24). Sicut moris est regum... Gaudium vestrum... Et notantur hic tria... » (161-162) ; — « [S]icut sol oriens in mundo... (Eccli. XXVI, 21). Tanta est excellentia Virginis gloriose... » ; cf. Bruges, ms. 290, f. 1 (162-162bis) ; — « Dominica IIIa post octavam Epyphanie. [N]emini quicquam debeatis... (Rom. XIII, 8). Secundum quod videmus : Qui male solvit... — ... si Deum habemus et vitam eternam, quod nobis concedat. Amen » (162bisv-163v) ; — note sur l'« emptio » : « Emptione duplici eget homo, passiva scilicet et activa... — ... unam guttam aque » (164-165).

Intervenant

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Adulator est nutrix diaboli...

    f. 2v

    Incipit du lemme biblique

    Convertimini ad me in toto corde vestro... (Joel II, 12).

    Incipit

    Primi parentes nostri cum tota familia sive PARENTELE forefactum perdiderunt...

    f. 149

    Credentes etiam... Praeconia omnium sanctorum recommendantur in his verbis quod duplicem statum...

    f. 152v

    Incipit du lemme biblique

    Diligamus Deum quoniam ipse prior dilexit... (I??? Joh. IV, 19).

    Incipit

    Nota : ILH NOS PRIE D'AMURS. Hortamur ergo fideliter cum dicit...

    f. 158v

    Duplex est abstinentia : detestabilis et laudabilis...

    f. 1

    Emptione duplici eget homo, passiva scilicet et activa, id est ut ematur et emat...

    f. 164

    Incipit du lemme biblique

    Faciamus ei adjutorium simile sibi... (Gen. II, 18)

    Incipit

    De prima muliere dicta sunt verba ista...

    f. 157

    Incipit du lemme biblique

    Gaudium vestrum sit plenum... (Joh. XVI, 24).

    Incipit

    Et notantur hic tria : primo quod haec solemnitas est celeberrima...

    f. 161

    Incipit

    Sicut moris est regum ut quia strenue in regno suo...

    f. 161

    Incipit du lemme biblique

    Gratiam inveni apud oculos tuos... (Ruth II, 13)

    Incipit

    Verba ista ad litteram de Ruth dicta congrue de beata Catherina possunt exponi...

    f. 153v

    Incipit du lemme biblique

    Misit Deus Spiritum Filii sui... (Gal. IV, 6).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : Una bonitas aliam requirit. In die sancto Ascensionis...

    f. 159

    Incipit du lemme biblique

    Mulier cum parit tristitiam habet... (Joh. XVI, 21).

    Incipit

    Carissimi, tria sunt in mundo, quibus totus destruitur mundus...

    f. 160

    Incipit du lemme biblique

    Nemini quidquam debeatis... (Rom. XIII, 8).

    Incipit

    Secundum quod videmus : Qui male solvit creditorem...

    f. 162bisv

    Incipit du lemme biblique

    Quaecumque scripta sunt ad nostram doctrinam... (Rom. XV, 4).

    Incipit

    Carissimi, sicut in eo qui militiae saeculari ascribitur...

    f. 151

    Incipit du lemme biblique

    Sicut sol oriens mundo... (Eccli. XXVI, 21).

    Incipit

    Tanta est excellentia Virginis gloriosae...

    f. 162

    Sunt haec collecta libro vulgaria //...

    f. 1

    Incipit du lemme biblique

    Videntibus illis elevatus est... (Act. I, 9).

    Incipit

    Verba ista sunt depositum testium Jesu Christi et specialiter de ejus ascensione...

    f. 157v

    CHALONS-SUR-MARNE (Marne). Cathédrale Saint-Étienne -- Possesseur
    NICOLAUS DE BYARD, O.F.M. -- Summa distinctionum secundum ordinem alphabeti, quae dicitur De Abstinentia
    NOAILLES (Adrien-Maurice, maréchal de) -- Possesseur
    NOAILLES (Jean-Baptiste de), abbé de Haute-Fontaine -- Possesseur
    RELIURE -- Reliures XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux
    SERMONS ANONYMES -- Collectiones
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In dom. 2a de Adventu
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In dom. 4a post Epiphaniam
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Ascensione
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Pentecoste
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Catharina, m. Alexandriae
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis alii sermones
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Omnium sanctorum festum

Source des données