Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3769

  • Titres attestés :
    • Hugo de Sancto Victore
    • Petrus de Alliaco
  • Autre libellé du document :
    • France, Paris, Bibliothèque nationale de France, Manuscrits, Latin, 3769
    • Paris, Bibliothèque nationale de France, Manuscrits, Latin, 3769
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3769
    • Paris. BnF, Latin 3769
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Pierre d'Ailly (1351-1420) | Hugues de Saint-Victor (1096?-1141) | Alain de Lille (11..-1202?) | Bernard de Clairvaux (saint, 1090?-1153)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • I-113 ff. + f. 111bis.
  • Format :
    • 105 × 75 mm. (justification 70 × 50 mm.).
  • Aspects codicologiques :
    • De la main de Jean de Campagne : au f. 112v : « Tractatus iste super tribus canticis euvangelicis compilatus per reverendissimum patrem dominum P. de Aillyaco cardinalem Cameracensem in Avinione, anno Domini millesimo quadringentesimo decimo nono in mense januarii et hoc in fine 68 etatis sue anni, scriptusque per me Johannem Campani in mense februarii ejusdem anni... » ; cf. Ch. Samaran et R. Marichal, Catal. des mss. en écriture latine, II, 193 et pl. LXXXVI ; sur Jean de Campagne, cf. M. Lieberman, op. cit., XV (1967), 69-74. — Initiales rubriquées. Rubriques. Pieds-de-mouche et boutsde-ligne rubriqués. Capitales rehaussées de rouge. Lemmes soulignés en rouge. — 14 cahiers de 8 ff., sauf le 3e de 10 ff. (17-26), le dernier f. du 14e cahier est collé sur le contreplat. Les six premiers cahiers sont signés de a à f. Réclame à chaque cahier. La foliotation contemporaine du ms. est en chiffres arabes. Il y a 2 ff. 111. — A fait partie de la bibliothèque de Mazarin ; cf. Omont, Anciens inventaires, IV, 313.I-113 ff. + f. 111bis.105 × 75 mm. (justification 70 × 50 mm.).
  • Reliure :
    • Reliure XVIIe s. parchemin à rabats. Traces de lanières.

Numérisations

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Recueil d'oeuvres ou de compilations faites par Pierre d'Ailly ; cf. description de ce ms. par M. Lieberman, dans Cahiers de joséphologie, XIV (1966), 288-305 et XV (1967), 81-82.

    F.A Table du ms.

    F. 1-26 PETRUS DE ALLIACO. « Tractatus de XII honoribus beatissimi Joseph a domino P. cardinali Cameracensi. Si colligimus in unum que sparsim de s. Joseph euvangelica Scriptura commemorat... Primus ejus honor est quod ex nobilissima stirpe... — ... premia consequi valeamus, qui cum Patre... Tractatus de XII honoribus beatissimi Joseph a domino Petro de Ailliaco cardinali Cameracensi explicit feliciter » (Tractatus et sermones compilati a Petro de Aillaco, Strasbourg, 1490, f. o 1-o 4v) ; cf. M. Lieberman, op. cit., XIII (1965), 227-272 ; XIV (1966), 271-314, autres éd. signalées, 278 ; XV (1967), 5-113.

    F. 27-46 HUGO DE SANCTO VICTORE, De modo orandi, sans le prologue. « Tractatus de oratione venerabilis Hugonis de Sancto Victore... Quo affectu, quo studio a nobis orandus sit... — ... adoletur. Amen... » (P.L., CLXXVI, 977-988) ; cf. D. Van den Eynde, Essai sur la succession et la date des écrits de Hugues de Saint-Victor, Romae, 1960, 26.

    F. 46-50v [PETRUS DE ALLIACO]. « Sequitur devota meditacio ex dictis ejusdem. Terret me tota vita mea Domine Deus meus ... — ... ad te pervenire valeam, qui vivis... Amen. Devota meditatio ex dictis H. de Sancto Victore. Explicit », compilation extraite du De interiori domo, anonyme cistercien attribué tantôt à Hugues de Saint-Victor, tantôt à s. Bernard ; cf. P.L., CLXXXIV, 525-532 et 522-523 passim ; Cavallera, Dictionnaire de spiritualité, I, 1500 ; Lieberman, op. cit., XIV (1966), 290-292.

    F. 51-60v HUGO DE SANCTO VICTORE. « De quinque septenis venerabilis fratris Hugonis de Sancto Victore », c. I-IV (P.L., CLXXV, 405-410) ; cf. Van den Eynde, op. cit., 30-31, 149-150.

    F. 61-63v « De sex alis Cherubim ex dictis Alani. Sex alas Cherubim quidem moraliter exponentes... — ... fruens beatitudine. Amen... », adaptation abrégée du De sex alis Cherubim attribué à Alain de Lille ; cf. P.L., CCX, 273-280 passim ; même abrégé dans ms. Latin 3682, f. 143-144v.

    F. 63v-71 [PETRUS DE ALLIACO]. « Sequitur tractatulus de quatuor gradibus spiritualibus ex dictis b. Bernardi. Quatuor sunt spirituales gradus anime : lectio, meditacio, oratio... — ... indeficientis repleamur. Amen. Explicit... » (éd. cit., Strasbourg, 1490, f. d 4-d 5), remaniement de la Scala claustralium de Guigues II le Chartreux, cf. Lieberman, op. cit., XIV (1966), 292-294.

    F. 71-71v PETRUS DE ALLIACO. « Devota protestacio a domino Petro de Ailliaco cardinali Cameracensi. Coram te, dulcissime Jhesu, corde protestor... — ... salutifere crucis. In nomine Patris ... Amen. Explicit » (M. Lieberman, op. cit., XIV (1966), 294).

    F. 71v-76v PETRUS DE ALLIACO. « Sequitur devota meditacio super salutacione beatissime Virginis a domino P. cardinali Cameracensi. Cogitanti michi, o sanctissima virgo... O beata mater et innupta virgo... — ... impetres fieri consortem, quod ipse prestare... Explicit » (éd. cit., Strasbourg, 1490, f. m 3v-m 4v) ; cf. Stegmüller, Repertorium biblicum, n° 6412.

    F. 76v-79v PETRUS DE ALLIACO. « Reverendissimus pater dominus P. cardinalis Cameracensis apostolice sedis legatus omnibus devote orantibus pro pace Ecclesie et dicentibus orationem sequentem quadraginta dies indulgenciarum concessit. Datum Basilee anno 1414 mensis julii die sexta. Oratio dominica anagogice exposita a domino P. cardinali Cameracensi. Pater noster... O Pater qui spirituales filios generas... — ... valeat summo bono. Quod tu prestare... Explicit » (éd. cit., Strasbourg, 1490, f. m 3-m 3v) ; cf. Stegmüller, op. cit., n° 6411,2 et notice du ms. Latin 3622, f. 64v-66v.

    F. 80-112 PETRUS DE ALLIACO. « Tractatus super tribus euvangelii canticis editus a reverendissimo in Christo patre domino Petro de Aillyaco cardinali Cameracensi. Summe Trinitatis auxilio humiliter implorato... — ... et in re deinde per gloriam. Quam ipse prestare dignetur qui gratie et glorie largitor est Christus regnans cum Patre... Amen. Explicit... » (éd. cit., Strasbourg, 1490, f. m 4 d - n 4 d) ; cf. Stegmüller, op. cit., n° 6411 ; Lieberman, op. cit., XIV (1966), 296-305.

Intervenants

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • GOROCHOV, Nathalie (1997), Le Collège de Navarre : de sa fondation, 1305, au début du XVe siècle, 1418, Paris, H. Champion (Études d'histoire médiévale, 1), ici p. 603

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Cogitanti mihi, o sanctissima virgo mater Maria...

    f. 71v

    Coram te, dulcissime Jesu, corde protestor et ore confiteor...

    f. 71

    O beata mater et innupta virgo, quid sacrae aures tuae audire possunt...

    f. 72

    [...] O Pater qui spirituales filios generas per vivificantem caritativi amoris propagationem...

    f. 77

    Incipit du lemme biblique

    Pater noster qui es in caelis...

    Incipit

    O Pater qui spirituales filios generas...

    f. 77

    Primus ejus honor est quod ex nobilissima stirpe...

    f. 1

    Quattuor sunt spirituales gradus animae : lectio, meditatio...

    f. 63v

    Quinque septena in sacra Scriptura...

    f. 51

    Quo adfectu, quo studio a nobis orandus sit Deus e nostra miseria...

    f. 27

    Sex alas Cherubim quidem moraliter exponentes...

    f. 61

    Si colligimus in unum quae sparsim de sancto Joseph evangelica Scriptura...

    f. 1

    Summae Trinitatis auxilio humiliter implorato, tripartitum devotae meditationis tractatum...

    f. 80

    Terret me tota vita mea, Domine Deus meus, quoniam diligenter discussa apparet mihi aut peccatum...

    f. 46v

    ALANUS DE INSULIS -- De Sex alis Cherubim. Abbreviatio
    BERNARDUS CLARAEVALLENSIS (s.) -- De Quattuor gradibus spiritualibus ex dictis b. Bernardi
    Chérubins -- De Sex alis Cherubim Version abrégée
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XVe s.)
    HUGO DE SANCTO VICTORE -- De Modo orandi
    HUGO DE SANCTO VICTORE -- De Quinque septenis
    JOHANNES CAMPANI -- Copiste (XVe s.)
    MAZARIN (Jules, card.) -- Possesseur
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Compilator Devota meditatio e dictis Pseudo-Hugonis de Sancto Victore
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Compilator De Quattuor gradibus spiritualibus e dictis b. Bernardi
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Devota meditatio super « Ave Maria »
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Devota praestatio
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- De Duodecim honoribus beatissimi Joseph
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Oratio dominica anagogice exposita
    PETRUS DE ALLIACO, card. -- Super tribus Evangelii canticis
    RELIURE -- Reliures XVIIe s.
    RELIURE -- Reliure Parchemin naturel souple à rabats
    DE SEX ALIS CHERUBIM -- Version abrégée

Sources des données