Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3710

  • Titre attesté :
    • Petrus Cantor, Verbum abbreviatum, excepta.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3710
    • Paris. BnF, Latin 3710
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Pierre le Chantre (112.?-1197) | Bernard Itier (1163-1225)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin. Réglure à la mine de plomb.
  • Composition :
    • 64 ff. précédés et suivis d'un f. de garde parchemin.
  • Format :
    • 170 × 120 mm. (justification variable).
  • Aspects codicologiques :
    • Une grande partie du manuscrit a été copiée par Bernard Itier, bibliothécaire de Saint-Martial de Limoges, mort en 1225 ; cf. J. Vezin, dans Scriptorium, XXVI (1972), 54-55. — Initiales rouges, quelques-unes réservées. Rubrique au f. 56. — Huit cahiers de 8 ff. Réclames aux ff. 32v, 56v, 57, 57v. Signets formés d'une ficelle cousue dans l'angle inférieur des ff. 5, 15, 24, 27, 32, 45, 49 ou par une languette de parchemin aux ff. 61 et 62. — Trois notes de la main de Bernard Itier : « Anno M° CC° III° ab incarnatione Domini, destructum est castrum novum de Ginnac in cathedra sancti Petri (22 février) et aratum ac seminatum » (24) ; « Anno M° CC° II° privatus est Guido Brachet oculis, testiculis et naso et labio ab Humberto Rabbo » (44v) ; « Anno M° CC° II° ab incarnatione Domini, multi ardenti morbo mortui sunt » (57v). Une main du XIVe s. (?) a porté dans les marges de nombreux Nota et a séparé les mots par des traits verticaux à l'encre comme dans le ms. Latin 7100, f. 19-26. — Semble correspondre au n° 146 du catalogue dressé par Bernard Itier, publié par L. Delisle, Cab. des mss., II, 498. A fait partie de la bibliothèque de Colbert. 64 ff. précédés et suivis d'un f. de garde parchemin. 170 × 120 mm. (justification variable).
  • Reliure :
    • Reliure XVIIIe s. maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre doré au dos : « VERBUM ABBREV. ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-64v PETRUS CANTOR. Ce manuscrit est formé de la juxtaposition de passages du Verbum abbreviatum comprenant les chap. 54-59 et 138-152 en entier ainsi que des extraits des chap. 60, 61, 62, 81, 86, 153 auxquels sont ajoutées quelques sentences. « Hec sunt de libro qui vocatur Verbum adbreviatum. Succisis dictis speciebus cupiditatis, nunc maxime... — ... non ementes ut carius vendant » (P.L., CCV, 165 C-183 D) (1-24v) ; — « Vitium Sodomorum fuit habundantia panis... — ... abstinendum esset a peccato pro viribus nostris » (P.L., CCV, 333 D-358 B) (25-47v) ; — « Omnis scriptura in duobus testamentis continetur... — ... tot libri essent in lege quot habebantur et littere » (47v-48v) ; — « Preter predicta ad accelerandam penitentiam... — ... esse immensum et inexplicabile. Explicit summa magistri Petri Remensis qui fuit precentor sedis Sancte Marie Parisiensis » ; cet explicit est écrit en rouge, sur grattage (P.L., CCV, 358 C-366 B) (49-56) ; — « Judas quia fur et loculos habens ea... — ... sunt venales et empticie » ; cf. P.L., CCV, 366 B-370 (56-61) ; — « Quodam modo omnibus quedam proprietas prohibita est... — ... patet ergo quantus sit ordo monacorum » (P.L., CCV, 368 B-370) (61-61v) ; — « Laurentius dixit ad Sixtum papam : Experire... — ... ex exemplo beati Vincentii qui loco episcopi sui predicavit » (P.L., CCV, 184 C-184 D) (61v) ; — « In summis sacerdotibus etas integra postulatur... — ... conjugatum virgini sed provectiorem juniori » (P.L., CCV, 185 B-185 C) (61v) ; — « Roboam quia acquievit consilio juvenum... — ... principes mane comedunt » ; cf. P.L., CCV, 186 C (62) ; — « Unde in psalmo. Juvenes et virgines, senes cum junioribus... — ... jus canonum infringi » (P.L., CCV, 187 C) (62) ; — « Legitur in ecclesiastica historia quod exulante Atanasio... — ... quam dicere falsitatem » (P.L., CCV, 190 D-191 A) (62) ; — « Item Gregorius super illum locum : Erat Jhesus eiciens... — ... circa beatam Virginem oravit » ; cf. P.L., CCV, 191 C-D et 192 B-193 A (62-62v) ; — « Beatus Bernardus ad Brauvionem [sic] Coloniensem electum scripsit... — ... pro te orabo » (P.L., CCV, 193 B) (62v) ; — « Domine Deus virtutum converte nos... (Ps. LXXIX, 4). Pauca sunt verba hujus versus sed magnum continent sacramentum... — ... omnis spiritus laudet Dominum » (62v-63) ; — « Triplex est casus hominis : casus culpe... — ... cecidit Babilon » (63) ; — « Quinque fuerunt cause efficientes incarnationem ...— ... nequitia diaboli » (63v) ; — « Augustinus. Notandum quia per bonos... — ... immissor malorum sed incentor » (63v) ; — « Tria genera oculorum dicitur Deus habere... — ... retribucionem peccatorum videbunt » (63v) ; — « Letare Jerusalem... Licet sint compressa leticie cantica... — ... Christus multa passus est » (63v-64) ; — « Arsenius primo comes palatinus... — ... meis elaborata, non alienis » (P.L., CCV, 249 B-C) (64) ; — « Paulus primus heremita in cripta... — ... de tugurio quam de palacio » (P.L., CCV, 256 B-257 A) (64-64v) ; — « Item exemplum sancti Bernardi flentis eo quod videret... — ... avaricie ipsorum » (P.L., CCV, 257 C-D) (64v). Cf. Stegmüller, Repertorium biblicum, n° 6447.

Intervenants

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Anno millesimo ducentesimo secundo multi ardenti morbo...

    f. 57v

    Anno millesimo ducentesimo secundo privatus est Guido Brachet oculis...

    f. 44v

    Anno millesimo ducentesimo tertio ab incarnatione Domini destructum est castrum novum de Ginnac...

    f. 24

    Arsenius primo comes Palestinus, postea eremita maximus, quaerentibus ab eo...

    f. 64

    Augustinus : Notandum quia per bonos angelos punit Deus malos homines...

    f. 63v

    Beatus Bernardus ad Bravionem Coloniensem electum scripsit : Etsi litteratus sis...

    f. 62v

    Incipit du lemme biblique

    Domine Deus virtutum converte nos... (Ps. LXXIX, 4)

    Incipit

    Pauca sunt verba hujus versus sed magnum continet sacramentum...

    f. 62

    In summis sacerdotibus aetas integra postulatur...

    f. 61v

    Item exemplum sancti Bernardi flentis eo quod videret...

    f. 64v

    Incipit du lemme biblique

    Item Gregorius super illum locum : Erat Jesus ejiciens... (Lc. XI, 14)

    Incipit

    Ab effectu possident enim quidam daemones quosdam...

    f. 62

    Judas, quia fur et loculos habens, ea quae in communibus loculis ponebantur asportabat uxori...

    f. 56

    Incipit du lemme biblique

    Juvenes et virgines, senes cum junioribus... (Ps. CXLVIII, 12).

    Incipit

    Omnium commune est laudare corde, ore et opere. Laudare vero in cathedra...

    f. 62

    Incipit du lemme biblique

    Laetare Jerusalem, et conventum facite... [Introit dominicae quartae quadragesimae].

    Incipit

    Licet sint compressa laetitiae cantica et tempus...

    f. 63v

    Laurentius dixit ad Sixtum papam : Experire utrum idoneum ministrum...

    f. 61v

    Legitur in ecclesiastica Historia quod exsulante Athanasio patriarcha Alexandrino pro fide catholica...

    f. 62

    [...] Notandum quia per bonos angelos punit Deus malos homines...

    f. 63v

    Omnis Scriptura in duobus Testamentis continetur, in veteri videlicet et novo...

    f. 47v

    Paulus primus eremita in crypta sive hypogaeo et subterraneo habitabat...

    f. 64

    Praeter praedicta ad accelerandam paenitentiam necessaria est poenae aeternae simul...

    f. 49

    Quodam modo omnibus quaedam proprietas prohibita est, unde non quaerentes quod vestrum...

    f. 61

    Roboam quia acquievit consilio juvenum amisit regnum...

    f. 62

    Succisis dictis speciebus cupiditatis, nunc maxime et praecipuo ramo ejus succidendo...

    f. 1???

    Tria genera oculorum dicitur Deus habere, oculos cognitionis...

    f. 63v

    Triplex est casus hominis : casus culpae, unde cum ceciderit non collidetur... (Ps. XXXVI, 24)...

    f. 63

    Incipit du lemme biblique

    Unde in Psalmo : Juvenes et virgines, senes cum junioribus... (Ps. CXLVIII, 12)

    Incipit

    Omnium commune est laudare corde, ore et opere...

    f. 62

    Vitium Sodomorum fuit abundantia panis et superbia vitae. Hoc vitium...

    f. 25

    BERNARDUS ITERII -- Notes autographes ou copiste
    BERNARDUS ITERII -- Chronicon Sancti Martialis Lemovicensis (fragmenta)
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XIIe-XIIIe s.)
    GUIDO BRACHET -- Mutilation
    HUMBERTUS RABBUS -- Mention (XIIIe s.)
    PETRUS CANTOR -- Verbum abbreviatum. Excerpta
    RELIURE -- Reliures XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux

Source des données