Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3587

  • Titres attestés :
    • Ludolphus de Saxonia, Cartusiensis
    • Vita b. Mariae Virginis et Salvatoris rhythmica.
  • Autre libellé du document :
    • France, Paris, Bibliothèque nationale de France, Manuscrits, Latin, 3587
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3587
    • Paris. BnF, Latin 3587
    • Paris. BnF, lat. 03587
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Ludolf de Saxe (13..?-1378)
  • Date de fabrication :
  • Support : Papier ; filigranes : homme (ff. 1-18 et 65-125), balance (ff. 19-64), couronne (ff. 126-177) ; cf. Briquet, Les Filigranes, nos 7625, 2430, 4634.
  • Composition :
    • 178 ff. (le f. 123 manque, ff. 155bis et 172bis) à longues lignes (ff. 1-120v) et à 2 colonnes (ff. 120v-124 et 127-173v).
  • Dimensions :
    • 210 × 140 mm. (justification 165 × 110 mm. aux ff. 1-124 et 170 × 115 mm. aux ff. 127-173v).
  • Aspects codicologiques :
    • Écriture germanique. — Initiales rubriquées. Petites initiales rehaussées de rouge. Pieds-de-mouche. Titres en grosses lettres. — 13 cahiers de 12 ff. (1-12 et 29-171), 2 cahiers de 6 ff. (13-18 et 172-177), 1 cahier de 10 ff. (19-28). Cahiers signés de 1 à 11 dans la première partie. Réclame à chaque cahier. Foliotation contemporaine (ff. 1-123). Les ff. 124v-126v, 174-177v sont blancs. Le milieu des cahiers est renforcé par une languette de parchemin. — Notes marginales contemporaines. Au contre-plat supérieur et entre les ff. 12 et 13, notes du XVe s., en haut-allemand. Au contre-plat inférieur, fragments d'un acte en latin qui mentionne un certain Erlewinus de Tambach, et recette en haut allemand mêlé de latin (XIVe-XVe s.) : « item recipe 1 lot lang ... — ... et est probata medicina ... ». — A appartenu à Mazarin ; cf. Omont, Anciens inventaires, IV, 307. 178 ff. (le f. 123 manque, ff. 155bis et 172bis) à longues lignes (ff. 1-120v) et à 2 colonnes (ff. 120v-124 et 127-173v). 210 × 140 mm. (justification 165 × 110 mm. aux ff. 1-124 et 170 × 115 mm. aux ff. 127-173v).
  • Reliure :
    • Reliure XVe s. de basane rouge sur ais de bois. Traces de fermoir. Vestiges d'une étiquette de papier collée au dos.

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-120v [LUDOLPHUS DE SAXONIA, Vita Jesu Christi, pars II, c. 51-83] incomplet du début et abrégé : « Inspice et fac secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est... (Ex. XXV, 40). Christus est tanquam liber exemplaris ad cujus exemplar... — ... Marcus vero, quod est rex et eciam imperator omnium etc. » (éd. L. M. Rigollot, Paris, 1878, III, 316-367 et IV, 1-268) ; cf. M. Bodenstedt, The Vita Christi of Ludolphus the Carthusian, Washington, 1944, 16-23 ; Stegmüller, Repertorium biblicum, n° 5437 ; attribué à Michael de Massa par A. Zumkeller, dans Manuskripte von Werken der Autoren des Augustiner-Eremitenordens, Würzburg, 1966, n° 692.

    F. 120v-124 Table.

    F. 127-173v Vita b. Mariae Virginis et Salvatoris rhythmica, texte abrégé et accompagné de commentaires en prose inédits (éd. A. Vögtlin, Tübingen, 1888). Prologue du L. I : « Incipit prologus in vitam dulcissime ac beatissime et semper laudande Virginis Marie, matris Jhesu filii Dei. Sanctus Epyphanus doctor veritatis|| Salaminie pontifex... — ... Laudes volo Virginis et Jhesum collaudare » (éd. cit., v. 1-46) (127) ; — L. I incomplet du début : « In oratione sua dum perseveraret|| Anna suis precibus... — ... Et in domum patris sui Maria Virgo redit. Explicit primus liber... » (ibid., v. 287-404, 929-1165, 1232-1477) ; commentaire inédit aux ff. 127-127v : « Dionysius. Hic est Dionysius de quo dicit glosa super Actus Appostolorum... — ... in ecclesia katholica leguntur », et au f. 128 : « Theophilus. Quot mirum matrem totius sanctificacionis... — ... in utero sanctificatos etc. » (127-132) ; — Prologue du L. II : « Incipit prologus in librum secundum... Ewangeliste Johannis scripta protestantur|| Quod multa signa... — ... Daturque meis emulis licentia mordendi » (ibid., v. 1478-1517) (132) ; — L. II : « Incipit liber secundus... Quadam die Maria Virgo residebat|| Intus in cubiculo... — ... Atque te suspiciam in celum traditurus » (ibid., v. 1518-3093, 3352-3367, 3450-3621) ; premier commentaire au f. 134v : « Legitur in Daniele quod rex Nabuchodonosor... — ... Leviathan prostravit. Glosa » et dernier commentaire au f. 137v : « Jhesus puer unius fuit anni etate... — ... Et tunc Joseph fugit in Egyptum » (132-146) ; — L. III, début différent de l'édition : « In solitudine Jhesus manens non cavit virtute|| Faciens mirabilia... — ... Et ascensionem suam ibidem exspectare. Explicit liber tercius » (ibid., v. 3742-6064) ; premier commentaire au f. 146v : « Genealogia sancte Marie virginis. Anna et Ysmenia fuerunt sorores... — ... filia Joachim » cf. pour la bibliographie, la notice du ms. Latin 3267, f. 19-19v ; dernier commentaire aux ff. 152v-153 : « Dicitur quod cum regina Saba venit Jherusalem... — ... fecerunt ex eo crucem Jhesu » (146-160v) ; — Prologue du L. IV : « Incipit prologus in librum quartum. Ecclesia katholica nequaquam universa|| Respuit apocrifa... — ... Et tollitur ab emulis occasio mordendi » (ibid., v. 6062-6086) (160v) ; — L. IV : « Incipit liber quartus... Christi corpus deitas ab hinc glorificavit|| Ad hoc reducens... — ... Quod completum carmen et hujus ymnodye. Explicit liber dulcissime, piissime, venerande et laudande, gloriose et speciose, diligende et metuende, venerabilis et amabilis virginis Marie que cum filio suo sit semper benedicta. Amen » (ibid., v. 6087-6479, 6556-6795, 6832-8031) ; premier commentaire au f. 164 : « Incipit prologus super librum... Cum diversorum sanctorum gesta... — ... vita beate Virginis appellaretur » et dernier commentaire au f. 170v : « Sacra Scriptura dicit esse quatuor celos... — ... ex aliis esset corruptibile » (160v-173v).

    F. 173v [Oratio dominica cum commentario] : « Pater noster. Pater, cui debetur honor ; noster, cui debetur amor... — ... A malo nos libera eterne dampnacionis. Amen ».

Intervenant

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Anna et Ysmenia fuerunt sorores ; Ysmenia peperit Elisabeth, Helim...

    f. 146v

    Christi corpus deitas abhinc glorificavit //...

    f. 160v

    Cum diversorum sanctorum gesta seu vitae series ab Ecclesia catholica recipiatur...

    f. 164

    Dicitur quod cum regina Saba venit Jerusalem audire sapientiam Salomonis...

    f. 152v

    Ecclesia catholica nequaquam universa // Respuit apocrypha...

    f. 160v

    Evangelistae Johannis scripta protestantur // Quod multa signa...

    f. 132

    Hic est Dionysius de quo dicit glossa super Actus Apostolorum qui cum videret obscurari solem...

    f. 127

    In oratione sua dum perseveraret // Anna suis precibus...

    f. 127v

    In solitudine Jesus manens non cavit virtute // Faciens mirabilia...

    f. 146

    Incipit du lemme biblique

    Inspice et fac secundum exemplar... (Ex. XXV, 40).

    Incipit

    Christus est tamquam liber exemplaris ad cujus exemplar...

    f. 1

    Item recipe I LOT LANG...

    Jesus puer unius fuit anni aetate cum ductus fuit in Aegyptum...

    f. 137v

    Legitur in Daniele quod rex Nabuchodonosor vidit statuam in visionem...

    f. 134v

    Mane autem sabbati stabant in domo, januis clausis. Domina et aliae sociae suae...

    f. 76v

    Occurrit nunc ut passionem Domini Jesu Christi tractemus...

    f. 23

    Incipit du lemme biblique

    Pater noster qui es in caelis...

    Incipit

    Pater, cui debetur honor. Noster, cui debetur amor...

    f. 173v

    Quadam die Maria Virgo residebat // Intus in cubiculo...

    f. 132

    Quot mirum matrem totius sanctificationis et creatoris omnium in utero sanctificari...

    f. 128

    Sacra Scriptura dicit esse quattuor caelos, scilicet caelum aereum, aetherium...

    f. 170v

    Sanctus Epiphanus doctor veritatis // Salaminiae pontifex Cypri civitatis //...

    f. 127

    Actes ou fragments d'actes -- (XIVe s.)
    Allemand ou haut-allemand (XIe s.), liste de noms -- (XIVe-XVe s.), notes et textes
    Allemand ou haut-allemand (XIe s.), liste de noms -- Allemand et latin mêlés
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XVe s.)
    Écriture -- germanique (XVe s.)
    ERLEWINUS DE TAMBACH -- Mention (XIVe-XVe s.)
    FILIGRANES -- Balance
    FILIGRANES -- Homme
    LUDOLPHUS DE SAXONIA, O. Cart. -- Vita Jesu Christi. Abbreviatio
    MARIA (b. Virgo) -- Vita b. Mariae Virginis et Salvatoris rhythmica, cum commentariis
    MAZARIN (Jules, card.) -- Possesseur
    Médecine -- Recettes en allemand et latin mêlés
    PATER NOSTER -- Commentaires
    RELIURE -- Reliures XVe s.
    RELIURE -- Reliure Basane rouge sur ais de bois
    RELIURE -- Éléments annexes Titre manuscrit sur une étiquette : au dos de la reliure

Source des données